کۆچە گەورەکەی مەغریب چی بوو؟

تۆفانی کۆچبەران لە سێوتا؛ ئیسپانیا قاچاخچییەکان بە بەرپرسیار دەزانێت و ئەوروپا تووشی شڵەژان بووە

سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا، پەنجەی تۆمەت بۆ تاقمە قاچاخچییەکان درێژ دەکات، دوای ئەوەی لە شەپۆلێکی بێپێشینەدا نزیکەی 60,000 کۆچبەر لە مەغریبەوە خۆیان گەیاندە ناوچەی "سێوتا" کە پارچە خاکێکی ئیسپانیایە لە باکووری ئەفریقا. ئەم شاڵاوە تەنها پشێوی نەبوو، بەڵکو خوێنیشی تێدا ڕژا؛ بەپێی ئامارە میدیاییە ناوخۆییەکان، لانی کەم 57 کەس لە کاتی هەوڵدان بۆ گەیشتن بەو کەناراوەدا گیانیان لەدەستداوە.

پێدرۆ سانچێز، سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا، ئەم ڕووداوەی بە "پێشێلکردنی یەکپارچەیی خاکی وڵاتەکەی" ناوبرد. کاردانەوەکان تەنها لە مەدرید نەمایەوە، بەڵکو ئیتاڵیا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بەم دۆخە، ڕێککەوتنی "شینگن"ی بۆ گەشتی بێ سنوور لەگەڵ ئیسپانیادا هەڵپەسارد.

ئەم کۆچە بەکۆمەڵە کتوپڕە دوای ئەوە دێت کە دادگای باڵای ئیسپانیا بڕیارێکی دەرکردووە، تێیدا هاتووە کە ئەو کۆچبەرانەی لە دەریادا و لە کاتی هەوڵدان بۆ گەیشتن بە سێوتا یان مێلیلیا (کە ئەوی تریشیان ناوچەیەکی تری ئیسپانییە لە باکووری ئەفریقا) دەستگیر دەکرێن، نابێت بە شێوەیەکی خێرا و بەبێ ڕێکار بگەڕێنرێنەوە بۆ مەغریب.

تاوەکو ئێوارەی ڕۆژی هەینی، بەرپرسانی ئیسپانیا ڕایانگەیاندووە کە زیاتر لە 48,000 کەس لەو کۆچبەرانە، دوای ئەوەی گەیشتوونەتە ناوچەکە، بە ویستی خۆیان بڕیاریان داوە بگەڕێنەوە بۆ ناو خاکی مەغریب.

پیاوێکی کۆچبەر لە کاتی گەڕانەوەیدا بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە کە دۆخەکە زۆر خراپە و دەڵێت: "ئەمە نە باشە و نە خۆشیشە. لێرە خەڵک دەمرێت. لێتان دەپاڕێمەوە، ئەگەر تا ئێستا نەتانوێراوە بێن، هەرگیز مەین. ئەم کارە مەکەن."

سێوتا کە لکاوە بە کەناراوەکانی باکووری ئەفریقاوە، تەنها بە گەرووی جەبەل تاریق لە خاکی سەرەکیی ئیسپانیا جیا کراوەتەوە. ئەم خاڵە ساڵانێکی درێژە ناوەندی سەرەکیی ئەو کۆچبەرانەیە کە خەونی گەیشتن بە بەهەشتی ئەوروپایان هەیە. بەتایبەتی لە وەرزی هاویندا، لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیاوە گروپەکان ڕێکدەخرێن و هەوڵێکی گەورە بۆ بەزاندنی سنوورەکە دەدرێت.

سێوتا و مێلیلیا هەمیشە خاڵی تەقینەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان مەدرید و ڕیاز (مەغریب) بوون، چونکە مەغریب بە خاکی خۆیانی دەزانێت. ئەم دوو ناوچەیە تاکە سنووری وشکانیی یەکێتیی ئەوروپان کە ڕاستەوخۆ لەگەڵ کیشوەری ئەفریقادا یەکدەگرنەوە.

بەرپرسانی ناوخۆیی سێوتا پێشتر هاواریان گەیاندبووە مەدرید بۆ هاوکاری، بەڵام ڕۆژی پێنجشەممە هەموو شتێک لە دەست دەرچوو و دیمەنێکی پڕ لە پشێوی دروست بوو، کاتێک سیستەمی کۆنتڕۆڵی سنوورەکان بە تەواوی هەرەسی هێنا.

کارمن گۆنزالێز بێرمودێز، کە بۆ بینینی دایک و باوکی سەردانی شارەکەی کردبوو، بە بی بی سی ڕاگەیاندووە کە بارودۆخەکە "زۆر سەخت و تاقەتپڕووکێن" بووە.

ئەو شایەتحاڵە دەڵێت هەزاران هەزار کەسی بینیوە کە بە جلی مەلەکردنەوە و بە تەڕی لە دەریاوە دەهاتنە ناو شارەکە، و وتیشی: "دەزانم زۆربەیان خەڵکی باشن و تەنها داهاتوویەکی باشتریان دەوێت، بەڵام ئێمە ناتوانین ئەوەیان پێ بدەین."

هاوڵاتییەکی تر بە ناوی ڤیکتۆر ئۆرتیز سۆتۆمایۆر بە بی بی سی وتووە کە "هەرگیز شتی وای نەبینیوە"، شارەکە پڕ ببوو لە کۆچبەر لە هەموو گۆڕەپان و شەقامێکدا کە بەدوای نان و خۆراکدا دەگەڕان.

ئەو وتیشی: "تەنها چەند دوکانێکی کەم کراوە بوون، بەڵام دواتر پۆلیس داوای لێکردن دایان بخەن، چونکە شاڵاوی خەڵکەکە زۆر بوو. ئێمە و خێزانەکەمان لە ترسدا لە ماڵەوە ماوینەتەوە و ناوێرین بچینە دەرەوە."

کارمن بە بەراوردکردنی ئەم دۆخە لەگەڵ ساڵی 2021 دەڵێت: "ئەو کات پۆلیس و سوپا شتێکیان دەکرد، بەڵام دوێنێ لە ناو شەقامەکاندا بوون و تەنها سەیریان دەکرد، ئەمەش هەستی ترسێکی یەکجار گەورەی لای ئێمە دروست کرد."

خوان خیسۆس ڤیڤاس، سەرۆکی سێوتا، ئاشکرای کرد کە ژمارەی کۆچبەرە هاتووەکان گەیشتووەتە 70%ی کۆی دانیشتووانی شارەکە، کە خۆی ژمارەیان 83,600 کەسە. هەرچەندە وەزارەتی ناوخۆی ئیسپانیا دەڵێت ژمارەکە نزیکەی 50,000 کەسە، بەڵام هێشتا ئەمە کارەساتێکی گەورەیە.

ئیسپانیا بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە هێزە چەکدارەکانی ڕەوانەی سێوتا و مێلیلیا کردووە، چونکە لە مێلیلیای خوشکیشی، لە ماوەی یەک شەودا نزیکەی 300 بۆ 400 کەس سنووریان بەزاندووە.

سانچێز لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ سێوتا جەختی کردەوە کە ئەم پشێوییە دەرەنجامی کاری مافیاکانی قاچاخچێتییە کە بە مەبەست لێکدانەوەی هەڵەیان بۆ بڕیارەکەی دادگای باڵا کردووە و لە ناو خەڵکدا بڵاویان کردووەتەوە تاوەکو هانیان بدەن بۆ کۆچکردن.

ئەو بەڵێنی دا کە سنوورەکان لەگەڵ مەغریب توندتر بکەن و وتیشی کە دەسەڵاتدارانی مەغریب خەریکی هاوکارین بۆ گەڕاندنەوەی ئەو کۆچبەرانەی بە نایاسایی هاتوونەتە ژوورەوە.

زۆربەی کۆچبەرەکان گەنجن، بەڵام لە ناو قەرەباڵغییەکەدا ژن و منداڵ و تەنانەت کۆرپەی ساواش دەبینرێن. بەپێی خەمڵاندنەکان لانی کەم 7,000 کەس لەوانەی لە 24 کاتژمێری ڕابردوودا پەڕیونەتەوە، تەمەنیان لە خوار هەژدە ساڵەوەیە.

ئاساییانە کۆچبەران چەند کیلۆمەترێک مەلە دەکەن تا دەگەنە سێوتا، بەڵام ئەمجارە توانیویانە بە ئاسانی بگەنە نزیک پەرژینەکان. هەندێکیان بەسەر بەردەکاندا ڕۆیشتوون و زۆربەی تریشیان بە مەلەکردن خۆیان گەیاندووەتە کەناراوەکانی ئەوبەر.

جێی پرسیارە کە پاسەوانانی سنووری مەغریب لەو کاتەدا لە کوێ بوون و بۆچی ڕێگرییان لەم کۆچە بەکۆمەڵە نەکردووە یان گروپەکانیان بڵاوە پێ نەکردووە.

وڵاتی مەغریب کە بەدەست ڕێژەی بەرزی بێکارییەوە دەناڵێنێت، ساڵی ڕابردوو شاهیدی چەندین خۆپیشاندانی گەورەی گەنجانی نەوەی نوێ بوو کە داوای هەلی کار و خزمەتگوزاریی باشتریان دەکرد.

بەشی (BBC Verify) ئاماژە بە داتاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات، کە دەڵێت تا ناوەڕاستی تەممووزی ئەمساڵ 2,826 کەس چوونەتە سێوتا و 181 کەسیش بۆ مێلیلیا، ئەمەش بە بەراورد بە ساڵانی ڕابردوو بازدانێکی گەورەیە. بۆ نموونە ساڵی 2025 تەنها 994 کەس و ساڵی 2024 تەنها 476 کەس پەڕیونەتەوە.

جیۆرجیا مێلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا، دیمەنەکانی بە "شۆککەر" وەسف کرد و وتی ئەم "کۆچە بێ سەروبەرە" هەڕەشەیەکی ئەمنییە بۆ سەر تەواوی ئەوروپا.

دوای ئەم لێدوانانە، ئیتاڵیا ڕێککەوتنی "شینگن"ی لەگەڵ ئیسپانیا هەڵپەسارد، کە ئەمەش کاریگەریی دەبێتە سەر گەشتە ئاسمانییەکان و پشکنینی زیاتر بۆ گەشتیاران دروست دەکات.

وەزیری دەرەوەی ئیسپانیا لە وەڵامدا وتی ئەم جۆرە لێدوانانە لە وڵاتێکی دۆست و هاوبەش ناوەشێتەوە و ئێمە چاوەڕێی هاوسۆزی بووین نەک دروشمی حزبی. بۆ ئەم مەبەستە باڵیۆزی ئیتاڵیا لە مەدرید بانگهێشت کرا.

هاوکات لە کۆماری چیک، ئەندرێ بابیش داوای کرد کە ئەندامێتی ئیسپانیا لە ناوچەی شینگن بە شێوەیەکی کاتی ڕابگیرێت.

سانچێز لە وەڵامێکی کورتدا لەسەر "ئێکس" نووسی: "هاوسۆزی ئارەزوومەندانەیە، بەڵام ڕێزگرتن لە پەیماننامە ئەوروپییەکان ئەرکە و دەبێت جێبەجێ بکرێت."

لەلایەکی تری جیهانەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، بارودۆخەکەی بە "کارەسات" ناوبرد و لۆمەی یاسا لاوازەکان و بەڕێوەبردنی خراپی کرد.

ئۆرسۆلا ڤۆن دێر لاین، سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا، جەختی کردەوە کە دیمەنەکان "قبوڵنەکراون" و دەبێت دەستبەجێ ئەم دۆخە کۆتایی پێ بهێنرێت.

هەریەک لە فینلاند و ئەڵمانیاش هاتنە دەنگ؛ وەزیری ناوخۆی فینلاند لۆمەی ئیسپانیای کرد لە پاراستنی سنوورەکانیدا، و فریدریش مێرز لە ئەڵمانیاش داوای کرد مەغریب دەستبەجێ کۆچبەرەکان وەربگرێتەوە.

ناوچەی شینگن کە 29 وڵات دەگرێتەوە، گەورەترین سیستەمی سنووری کراوەیە لە جیهاندا کە تێیدا پشکنینی پاسپۆرت لە نێوان وڵاتانی ئەندامدا هەڵگیراوە، بەڵام ئێستا ئەم سیستەمە لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە.

ناوچەی شینگن سیستمێکی سنووری کراوەیە کە 29 وڵاتی ئەوروپی دەگرێتەوە کە بە فەرمی کۆنتڕۆڵی سنوورە هاوبەشەکانی نێوانیان هەڵوەشاندووەتەوە.

ئەم راپۆرتە لە بی بی سییەوە وەرگیراوە