شەڕی سێقۆڵی و عێراقی بێدەنگ؛ بۆچی بەغدا نەیتوانی ڕێگری لە بەکارهێنانی خاکەکەی بکات؟

دوای 39 ڕۆژ لە پێکدادانی سەخت و هێرشی چڕ بۆ سەر ژێرخانی ئابووری و سەربازی، دواجار دەنگی چەکەکان بۆ ماوەی 14 ڕۆژ کپ بوون. ڕاگەیاندنی ئاگربەستێکی کاتی لەنێوان ئەمریکا، ئێران و ئیسرائیل، دەرفەتێکی بۆ هەناسەدان ڕەخساندووە، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە لێرەدا ئەوەیە: بۆچی عێراق لەم هاوکێشەیەدا بە لاوازترین ئەڵقە دەرکەوت؟

شەڕێکی گشتگیر و ئاگربەستێکی کاتی

لە ماوەی 39 ڕۆژی ڕابردوودا، ناوچەکە گۆڕەپانی ململانێیەکی بێوێنە بوو. ئەمریکا و ئیسرائیل بە چڕی ژێرخانی وزە و سەربازگەکانی ئێرانیان و سەرکردە دیارەکانی کردە ئامانج، لە بەرامبەریشدا ئێران هێرشەکانیان بۆ سەر ئیسرائیل و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە وڵاتانی دراوسێ بەردەوام کرد. ئەمڕۆ، بە ڕێککەوتنی لایەنەکان، ئاگربەستێکی 14 ڕۆژی ڕاگەیەندرا، بەڵام شوێنەوارەکانی شەڕەکە لەسەر جەستەی دەوڵەتی عێراق بە قووڵی ماونەتەوە.

عێراق؛ قوربانییەک کە لایەنێکی شەڕ نەبوو

گەرچی عێراق بە فەرمی بەشێک نەبوو لەم جەنگە، بەڵام ئامارەکان و ڕووداوەکان دەیسەلمێنن کە گەورەترین زیانمەندی ئەم ململانێیە بووە. چەند هۆکارێکی سەرەکی عێراقیان لەم شەڕەدا وەک "خاڵە لاوازەکە" نیشان دا:

1. میلیشیاکان و لەدەستدانی کۆنترۆڵ:

یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی بەغدا، نەبوونی دەسەڵات بوو بەسەر گرووپە چەکدارەکاندا. ئەم گرووپانە بەبێ گەڕانەوە بۆ فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان، خاکی عێراقیان بەکارهێنا بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ، بەتایبەتی هەرێمی کوردستان. ئەمەش عێراقی ڕووبەڕووی ئیحراجییەکی نێودەوڵەتی گەورە کردەوە و سەروەریی وڵاتەکەی خستە ژێر پرسیارەوە.

2. قەیرانی وزە لە وڵاتی نەوتدا:

لە کاتێکدا عێراق یەکێکە لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهان بە سامانی سروشتی، بەڵام لە ماوەی شەڕەکەدا دووچاری قەیرانی خنکێنەری بەنزین و غاز بووەوە. سووتانی وێستگەکان و پەککەوتنی هێڵەکانی گواستنەوە نیشانی دا کە ژێرخانی ئابووریی عێراق تا چەند ناسکە و ناتوانێت لە کاتی تەنگژەدا پێداویستییە ناوخۆییەکان دابین بکات.

3. ئیفلیجیی سیاسی و بێدەنگیی پەرلەمان:

لە لوتکەی شەڕەکەدا، پەرلەمان و دامەزراوە فەرمییەکانی عێراق لە ئاستێکی چاوەڕواننەکراودا بێدەنگ بوون. نەبوونی هەڵوێستێکی نیشتمانیی یەکگرتوو بەرامبەر بە هێزە چەکدارە دەرەکی و ناوخۆییەکان، دەریخست کە بڕیاری سیاسی لە عێراق لەژێر کاریگەریی ململانێ دەرەکییەکاندا تێکشکاوە.

دەرئەنجام

ئەم ئاگربەستە 14 ڕۆژییە، تەنیا دەرفەتێکە بۆ کۆکردنەوەی تەرمەکان و ژماردنی زیانەکان. بۆ عێراق، ئەم شەڕە زەنگێکی مەترسیدار بوو؛ نیشانی دا کە وڵاتێک خاوەنی بڕیار و سەروەریی ڕاستەقینە نەبێت، دەبێتە یەکەم قوربانیی ئەو جەنگانەی کە خۆی تێیدا بڕیاردەر نییە. ئێستا پرسیارەکە ئەوەیە: ئایا دوای ئەم 14 ڕۆژە، عێراق دەتوانێت ناوماڵی خۆی ڕێکبخاتەوە، یان جارێکی دیکە دەبێتەوە بە سووتەمەنیی شەڕی وڵاتان؟