بەرەبەیانی ئەمڕۆ چی ڕوویدا؟

پەرەسەندنی مەترسیداری شەڕی نێوان تاران و تەلئەڤیڤ ، ئیسرائیل هێرش دەکاتە سەر تاران و ترەمپیش مۆڵەتی 48 کاتژمێر دەداتە ئێران، تارانیش هەڕەشەی لە ناوبردنی وزە و ئاوی شیرینی ناوچەکە دەکات.

ڕۆژی شەممە، لە ئەنجامی دوو هێرشی مووشەکیی ئێران بۆ سەر باشووری ئیسرائیل، زیاتر لە 100 کەس بریندار بوون، کە ئەمە بە خوێناویترین هێرش دادەنرێت لەوەتەی سێ هەفتەی دەستپێکردنی شەڕەوە،لە بەرامبەردا، بنیامین نەتەنیاهۆ بەڵێنی وەڵامدانەوەی لە "هەموو بەرەکان" دا و سوپای ئیسرائیلیش بەرەبەیانی یەکشەممە زنجیرەیەک هێرشی بۆ سەر ناوەندی شاری تاران دەستپێکرد.

تیمەکانی فریاکەوتن ڕایانگەیاندووە کە تەنیا لە شاری عەراد 84 کەس بریندار بوون کە دۆخی 10 یان مەترسیدارە، هاوکات هێرشێکی دیکە کرایە سەر شاری دیمۆنا کە دامەزراوەی ئەتۆمیی لێیە و 33 برینداری لێکەوتەوە. تاران ڕایگەیاندووە کە هێرشی سەر دیمۆنا وەڵامێک بووە بۆ بۆردومانکردنی دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز. هاوکات ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم داوای "ئەوپەڕی دانبەخۆداگرتن" لە هەردوولا دەکات.

هەڕەشەکانی ترەمپ و وەڵامی ئێران بۆ گەرووی هورمز
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا مۆڵەتی 48 کاتژمێری دایە ئێران بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز بۆ هاتوچۆی کەشتییەکان، بە پێچەوانەوە هەڕەشەی وێرانکردنی تەواوی ژێرخانی وزەی ئەو وڵاتەی کرد. لە بەرامبەردا، سوپای ئێران هۆشداری دا کە ئەگەر ترەمپ هەڕەشەکانی جێبەجێ بکات، ئەوا ئەوانیش ژێرخانی وزە و وێزگەکانی شیرینکردنی ئاو لە تەواوی ناوچەکەدا دەکەنە ئامانج.

گرژیی دیپلۆماسی لە کەنداو
سعوودیە بڕیاریدا پاشکۆی سەربازیی ئێران و 3 دیپلۆماتکاری دیکەی ئەو وڵاتە لە ماوەی 24 کاتژمێردا دەربکات. هاوکات ئیمارات ڕایگەیاند کە بەرپەرچی چەند هێرشێکی ئاسمانیی ئێرانی داوەتەوە و فەرمانی داخستنی نەخۆشخانەی ئێرانی لە دوبەی دەرکردووە. لە لایەکی دیکەوە، وڵاتانی گرووپی حەوت (G7) داوایان لە ئێران کرد دەستبەجێ هێرشە "بێ پاساوەکانی" بۆ سەر وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕابگرێت.

هەواڵە نێودەوڵەتییەکانی دیکە:
•    عێراق: لە ئەنجامی هێرشێکی درۆنی بۆ سەر بارەگای دەزگای هەواڵگریی نیشتمانیی عێراق لە ناوەڕاستی بەغدا، ئەفسەرێک کوژرا.
•    لوبنان: یەکەم کاروانی هاوکارییە پزیشکییەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لە دوبەیەوە گەیشتە بەیروت.
•    ئۆکرانیا: نوێنەرانی ئەمریکا و ئۆکرانیا لە واشنتن کۆبوونەوە بە مەبەستی زیندووکردنەوەی دانوستانەکانی کۆتاییهێنان بە شەڕی چوار ساڵەی نێوان مۆسکۆ و کیێڤ.
•    ئەمریکا: ڕۆبێرت مولەر، بەڕێوەبەری پێشووی (FBI) کۆچی دوایی کرد، ترەمپیش لە بەرامبەردا "خۆشحاڵی" خۆی بەو هەواڵە دەربڕی. هەروەها ترەمپ هەڕەشەی بەکارهێنانی هێزەکانی کۆچبەری (ICE) دەکات بۆ پشکنینی فڕۆکەخانەکان بەهۆی پەککەوتنی بەشێکی حکومەت.

ئەم زنجیرە پەرەسەندنە خێرایانە نیشانەی ئەوەن کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەبەردەم مەترسیدارترین وێستگەی مێژوویی خۆیدایە و ناوچەکە بە تەواوەتی لە لێواری تەقینەوەیەکی گەورەدایە. مۆڵەتە 48 کاتژمێرییەکەی دۆناڵد ترەمپ بۆ تاران، تەنیا هەڕەشەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو وەک دواین دەرفەت بۆ ڕێگریکردن لە جەنگێکی وێرانکەر دەبینرێت کە ڕەنگە نەخشەی وزە و ئاسایشی جیهان بگۆڕێت. لە کاتێکدا تەلئەڤیڤ و تاران ڕاستەوخۆ دەستیان لە جەرگەی یەکتر داوە و گرژییە دیپلۆماسییەکانی کەنداو گەیشتوونەتە ئاستی بڕین، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە ترسەوە چاوەڕێی کاتژمێرەکانی داهاتوو دەکەن. ئایا زمانی مووشەک و وێرانکردنی ژێرخانی وزە دەبێتە بڕیاردەری کۆتایی، یان لە دواین چرکەدا دەرفەتێک بۆ دیپلۆماسی دەمێنێتەوە تا ناوچەکە لە "تاریکییەکی هەمیشەیی" و جەنگێکی گشتگیر ڕزگار بکات؟ چاوەکان هەموویان لەسەر تاران و واشنتۆن و تەلئەڤیڤن بۆ بیستنی دواین بڕیار.