فەرمانگەی میدیا و زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ڕاپۆرتێکی وردی لەژێر ناونیشانی "تاوانەکانی ڕژێمی پێشووی عێراق؛ داتا و خەمڵاندن 1963-2003" بڵاوکردەوە. لە ڕاپۆرتەکەدا قەبارەی ئەو زیانە مرۆیی و ماددیانە خراونەتە ڕوو کە ڕژێمی بەعس بە خەڵک و خاکی کوردستانی گەیاندووە، کە کۆی گشتییەکەی بە 385 ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت و بە پێی دەستووری عێراق، حکوومەتی فیدراڵ وەک میراتگری دەوڵەتی عێراق، بەرپرسیارێتیی یاسایی و ئەخلاقی لەسەر شانە بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی دەستی ڕژێمی پێشوو.
گەورەترین تاوانەکانی جینۆساید
ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر ڕەشترین قۆناغەکانی مێژووی عێراق و ئەو تاوانانەی بەرامبەر بە کورد کراون، لەوانە:
کوردە فەیلییەکان: لە ساڵی 1970 نزیکەی 300,000 کەس ڕاگوێزران و 9,000 کەسیش بێسەروشوێن کران.
بارزانییەکان: لە ساڵی 1983دا، 8,000 پیاو و گەنجی بارزانی لە بیابانەکانی خوارووی عێراق زیندەبەچاڵ کران.
کیمیابارانی بالیسان و شێخ وەسان: لە ساڵی 1987 وەک یەکەمین شاڵاوی کیمیایی 134 شەهید و 82 برینداری لێ کەوتەوە.
پڕۆسەی ئەنفال: لە ساڵی 1988دا، 182,000 هاووڵاتی بێتاوان بێسەروشوێن کران و 4,500 گوند وێران کران.
کیمیابارانی هەڵەبجە: لە 16ی ئاداری 1988دا، 5,000 کەس شەهید و 10,000 کەسیش بریندار بوون.
خەمڵاندنی زیانە داراییەکان (385 ملیار دۆلار)
حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی داتا و بەدواداچوونەکانەوە، کۆی زیانەکان بەم شێوەیەی خوارەوە دەستنیشان دەکات:
زیانی مرۆیی: 306 ملیار و 849 ملیۆن و 950 هەزار دۆلار.
زیانی ماددی (خانوو و سامانی هاووڵاتیان): 32 ملیار و 848 ملیۆن و 352 هەزار و 600 دۆلار.
پشتگوێخستنی سامانی نەوت: 30 ملیار دۆلار.
زیانی ژینگەیی و ناڕاستەوخۆ: 15 ملیار دۆلار.
دووبارە ئاوەدانکردنەوەی ناوچە وێرانکراوەکان: 5 ملیار دۆلار.
ئەرکی یاسایی و دەستووریی حکوومەتی ئێستای عێراق
حکوومەتی هەرێمی کوردستان جەخت دەکاتەوە کە بەپێی ماددەکانی (112) و (132) لە دەستووری عێراق، حکوومەتی فیدراڵ وەک میراتگری دەوڵەتی عێراق، بەرپرسیارێتیی یاسایی و ئەخلاقی لەسەر شانە بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی دەستی ڕژێمی پێشوو.
لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە کە پێویستە بەغدا پابەندی وادە دەستوورییەکان بێت و مافی ئەو هەزاران خێزانە بگێڕێتەوە کە بەهۆی سیاسەتە ڕەگەزپەرستانە و جینۆسایدەکانی ڕژێمی بەعسەوە، ژیان و سامان و ئایندەیان لەناوچووە. ئەم قەرەبووکردنەوەیە نەک تەنها مافێکی داراییە، بەڵکو بەشێکی گرنگە لە چەسپاندنی دادپەروەری و ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی ئەو تاوانانە.
ئەم ڕاپۆرتە کە لە 29ی کانوونی دووەمی 2026 بڵاوکراوەتەوە، وەک بەڵگەنامەیەکی فەرمی ئاراستەی لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکرێت بۆ ئەوەی دۆسیەی قەرەبووکردنەوەی خەڵکی کوردستان ببێتە کارە لەپێشینەکانی گفتوگۆکانی نێوان هەولێر و بەغدا.
کۆمێنت (0)
تا ئێستا هیچ کۆمێنتێک نەکراوە.