چاره‌نووسی گروپه‌ چه‌كداره‌كانی عێراق به‌ره‌و كوێ؟

گروپە چەکدارەکانی عێراق کە باڵی سیاسییان هەیە، ئامادەکاری دەکەن بۆ "سیناریۆی یەکلاکردنەوە" ئەگەر ترەمپ هەڕەشەکانی جێبەجێ بکات.

چاوەڕوان دەکرێت دۆناڵد ترەمپ سزای ئابووری و سەربازی بەسەر ئەو "لایەنانە" بسەپێنێت بەهۆی پەیوەندییان بە ئێران.

ئاژانسی هه‌واڵی ئه‌لمه‌دا راپۆرتێكی له‌باره‌ی چاره‌نووسی گروپه‌ چه‌كداره‌كانی عێراق و پرسی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یان و رێككه‌وتنی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م پرسه‌ی بڵاوكردۆته‌و و تێدا رایگه‌یاندووه‌ كه‌ بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەم گریمانەیە، هەندێک لە "فراکسیۆنەکان" خەریکی گفتوگۆی سیاسی بوون بۆ رێکخستنی قۆناغی داهاتوو.

وەک ئەلمەدە لە راپۆرتێکی پێشوویدا ئاشکرای کرد، ئەم "رێکەوتنه‌" پۆست لە بەرامبەر چەک داماڵین دەگرێتەوە.

پێدەچێت یەکێک لەو پۆستانەی کە لەسەر مێزی گفتوگۆیە سەرۆکایەتی حەشدی شەعبی بێت کە فالح ئەلفەیاز زیاتر لە 10 ساڵە کۆنتڕۆڵی کردووە.
لەوەتەی ترەمپ لە هەڵبژاردنەکانی ئەمەریکا نزیکەی دوو مانگ لەمەوبەر بردەوە، لە عێراق قسە لەسەر "تێکەڵکردنی فراکسیۆنەکان" لەسەر داوای ئەمەریکا دەکرێت.

پەیوەندییەکانی بەغدا لەگەڵ ترامپ لە یەکەم خولی سەرۆکایەتییدا (2016-2020) گرژی هەبوو لەسەر مەسەلەی فراکسیۆنەکان.

پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو پارتە بە قەیرانێکی گەورە کۆتایی پێهات پاش ئەوەی ئەبو مەهدی موهەندیس جێگری سەرۆکی هێزەکانی حەشدی شەعبی لە هێرشێکی ئەمەریکا لە نزیک فڕۆکەخانەی بەغدا لە سەرەتای ساڵی 2020 کوژرا.

ساڵێک دواتر، دادگایەکی بەغدا بڕیاری دەستگیرکردنی ترەمپ دا بە تۆمەتی پەیوەندیکردن بە ڕووداوەکەی فڕۆکەخانەکە.

بەگوێرەی چاودێران، گەڕانەوەی ترەمپ بۆ کۆشکی سپی وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر هێزە شیعەکانی دەسەڵاتدار تەماشا دەکرێت، ئەمەش بەهۆی ناکۆکیەکانی پێشوو و فەرمانی دەستگیرکردنەکەوە، کە بەغدا تا ئێستا هیچ لێدوانێکی لەسەر نەداوە.

بەگوێرەی شیکەرەوەکان، چوارچێوەی هەماهەنگی هەوڵی داوە "هێمای ئاشتبوونەوە" بۆ سەرۆکی ئەمەریکا دابین بکات، بە ئاماژەکردن بە ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی بڕیاری کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا لە عێراق.

هۆشیار زێباری وەزیری دەرەوەی پێشوو داوایەکی بەپەلەی ئەمەریکا بۆ هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی دەستگیرکردنی ترەمپ ئاشکرا دەکات.

زێباری لە پلاتفۆرمی ئێکسدا بڵاویكرده‌وه‌ "هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی دەستگیرکردنی سەرۆکی پێشوو و سەرۆکی ئێستای دۆناڵد ترەمپ کە لە 7 ی کانوونی دووەمی 2021 لەلایەن دادوەری عێراق و دادگای لێکۆڵینەوەی ڕوسافا لە بەغدا دەرچووە دوای ئەوەی سەرکردەکانی سەرکەوتنی کردە ئامانج، بووەتە داواکارییەکی بەپەلەی ئەمریکا بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی عێراق و ئەمریکای نوێ". ئایا حکومەت و دادوەری پێداچوونەوە بە بڕیارەکە دەکەن یان نا؟"

لەو بەروارەدا، دادگای لێکۆڵینەوەی ڕوسافا لە بەغدا فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا دەرکرد، وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوەکان لە کوشتنی ئەبو مەهدی موهەندیس جێگری سەرۆکی حەشدی شەعبی و جەنەراڵ قاسم سولەیمانی ئێرانی لە هێرشێکی ئەمریکا لە ساڵی 2020 لە بەغدا.

فەرمانی دەستگیرکردنەکە بەپێی ماددەی 406 لە یاسای سزادانی عێراق دەرچووە کە سزای لەسێدارەدان بۆ کوشتنی کەسێک بە ئەنقەست دیاری دەکات.

ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانەی کە کاروانی موهەندیس و سولەیمانی بۆردومان کرد بە فەرمانی ترەمپ فڕی و چەند ڕۆژێک دواتر گوتی "ئێمە دووانمان بە نرخی یەکێکیان ڕزگار کرد" و گوتی "سولەیمانی گوتی "ئێمە هێرش دەکەینە سەر وڵاتەکەت و خەڵکەکەت دەکوژین."
بۆچی حەشدی شەعبی ؟

بۆ دوورکەوتنەوە لە هێرشی هاوشێوەی ترەمپ، چەند هەفتەیەک لەمەوبەر گفتوگۆیەک لە عێراق دەستیپێکرد سەبارەت بە یەکخستنی ئەو گروپانەی کە بە "یاخیبوو" ناودەبرێن کە بە 3 بۆ 4 گرووپ دەخەمڵێنرێن.

پێدەچێت سەرۆکی ئەمەریکا پەیامی بۆ عێراق گەیاندبێت سەبارەت بە لایەنەکان، تەنانەت ئەوانەی لە ژێر باڵی "چوارچێوەی هەماهەنگیدان"، وەک عەممار ئەلحەکیم سەرۆکی حیکمە مانگی ڕابردوو گوتی.

ئەلمەدە لە راپۆرتێکدا کە رۆژی سێشەممە 28 ی کانوونی دووەمی 2024 بڵاوکرایەوە ئاشکرای کرد کە لایەنەکان لە بەرامبەر دەستبەرداربوونی چەکدا پێویستیان بە بەدەستهێنانی "پۆستی کاریگەر لە سیاسی عێراق" هەیە.

ئەو فراکسیۆنانە بە فەرمی ڕانەیانگەیاندووە کە گفتوگۆی سیاسی لەسەر چەکەکانیان ئەنجام دەدەن وەک سودانی و وەزیری دەرەوە فوئاد حوسێن ڕایانگەیاند.

بە پێچەوانەوە، ئەم لایەنانە زانیاری دەربارەی "ڕەتکردنەوەی دیالۆگ" و "نکۆڵی کردن لە بوونی دیالۆگ لە سەرەتادا" بۆ میدیاکان دزەدەکەن، بەڵام ئەم لێدوانانە بە بەشێک لە گەمەی دانوستانەکان دادەنرێن.

هاوکات لەگەڵ قسەکردن لەسەر جێگرتنەوەی شوێنە سەربازییەکان بە "سیاسی"، دیسان باس لە پۆستی سەرۆکی حەشدی شەعبی کرا، کەواتە گرنگی ئەم پۆستە لە قۆناغی داهاتوودا چییە؟

فالح ئەلفەیاز لە ساڵی 2014 ەوە تاوەکو ئێستا ئەو پۆستەی کۆنترۆڵ کردووە، بێجگە لە پێنج مانگ کە حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی پێشوو بەهۆی جیاوازی سیاسی و هەڵبژاردنی نێوان ئەو دوو پیاوەوە لەسەر کار لادرا و دواتر لەلایەن دەسەڵاتی دادوەرییەوە گەڕایەوە (لە مانگی ئایاری 2018 لەسەر کار لادرا و لە تشرینی یەکەمی هەمان ساڵدا گەڕایەوە).

سەرچاوە سیاسییەکان پێیان وایە ئەو "رێکەوتنە" کە لەوانەیە لە دوای هاتنی ترەمپ لە نێوان ئەمریکا و ئێران ڕووبدات کە لایەنەکان بەشێک دەبن لە دوو قۆناغ دەبێت:
قۆناغی یەکەم، کە ئێستا بەردەوامە، بریتییە لە دانوستان یان خۆلادان لە سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئەو گرووپانە و ئەگەری بەغدا و پێویستی بە کۆتاییهێنان بە بوونی "گروپە یاخیبووەکان" هەیە لە بەرامبەر مانەوەی هێزەکانی حەشدی شەعبی.

"گروپە یاخیبووەکان" کە بە کەتائیب حیزبوڵڵا و سەید ئەلشوهه‌دا و نوجەبا ناودەبرێن، ئەو گروپانەن کە پابەند نین بە هێڵی حەشدی شەعبی بۆ ڕێگریکردن لە دەستێوەردان لە کاروباری ناوچەکە، کە لە کاتی قەیرانی ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەسەری ڕێککەوتووە و لەلایەن مەرجەعییەکانەوە پشتگیری کراوە.

قۆناغی دووەم قۆناغێکی پێشکەوتوو، کە دەتوانرێت پێی بگوترێت پلانی B ئەگەر یەکەمیان ڕەت بکرێتەوە. لە ئێستادا بە جددی باسی لێوە ناکرێت و لە میدیا فەرمییەکاندا ڕەتدەکرێتەوە و "تێکەڵبوونی حەشدی شەعبی" لە پێکهاتە سەربازییەکانی وەک بەرگری و ناوخۆ دەگرێتەوە.

بەگوێرەی سەرچاوەکان، لە هەردوو قۆناغەکەدا، پۆستە باڵاکانی حەشدی شەعبی سوودبەخش دەبن بۆ بەهێزکردنی دانوستانەکان و قەرەبووکردنەوەی ئەو پۆستانەی کە دوای "یەکلاکردنەوە" بەجێدەهێڵرێن و مسۆگەرکردنی پۆستی کاریگەر لە بڕیاردانی سیاسیدا.
هۆکاری ترجگە لە رێککەوتنی "سازش"، هۆکاری تریش هەن بۆ لابردنی فەیاز لە سەرۆکایەتی حەشدی شەعبی.

ئەم بابەتە بۆ یەکەم جار لە چوارچێوەی هەماهەنگیدا لە مانگی ئاداری 2024 بە ئاشکرا خرایە ڕوو، کاتێک پەرلەمانتارانی عەسائیبی قەیس خەزالی داوای "دەرکردنی ئەلفەیاز" یان کرد.

بەگوێرەی لێدوانەکانی عەلی تورکی، پەرلەمانتاری عەسائیب، هۆکارەکان پەیوەندی بە تەمەنی یاسایی و ئەو ڕاستییەی کە هەزاران کارمەند بۆ دەستکەوتی سیاسی دامەزراندن.
بەگوێرەی توێژەری کاروباری سیاسی محەمەد نەنا لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی ئەلمەدە، ئەلفەیاز پرۆژەیەکی سیاسی دوور لە چوارچێوەی هەماهەنگی لە ناوچە سوننەکان دامەزراندووە، کە هێزە شیعەکانی تووڕە کرد.

سەرۆکی حەشدی شەعبی پێنج کورسی لە پەرلەمان هەیە کە زۆربەیان سوننەن و سێ کورسی لە نەینەوا لە هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی ئەم دواییەدا بەدەستهێناوە و زولفیقار فەیاز ئامۆزاکەی لە بەغدا بردیەوە.

بەگوێرەی بەڵگەنامەیەک کە لە میدیاکاندا بڵاوکراوەتەوە، هەفتەی رابردوو سەرۆکی پەرلەمان مەحمود مەشهەدانی قسەی لەگەڵ سەرۆک وەزیران کرد بۆ خانەنشینکردنی سەرۆک وەزیران و ئەو پارێزگارانەی تەمەنیان سەرووی یاسای خانه‌نشینییه‌یه‌وه‌یه‌.

بەگوێرەی زانیارییەکانی دزەپێکراو، داواکاری لەسەر کارلابردنی بەبیانووی "تەمەنی یاسایی" پەیوەندی بە هەڵوێستی سیاسی قەیرانەوە هەیە لە چوارچێوەی هەماهەنگیدا، لەوانە کێشەی فالح ئەلفەیاز سەرەڕای رەتکردنەوەی هادی ئەمیری ڕێبەری بەدر و هەبوونی داواکاری بۆ لابردنی ئەو کەسە لە بەیاننامەیەکدا کە دوێنێ لەلایەن نوسینگەکەیەوە بڵاوکرایەوە.

بەڵام ئەوەی لە بازنە سیاسییەکاندا بڵاو دەبێتەوە ئەوەیە کە ناکۆکی لەسەر هەڵوێستی حەشدی شەعبی و ناکۆکی لەنێوان فەیاز و سەرۆکی ئەرکانی حەشدی شەعبی ئەبو فەدق محەمەداوی هەیە.

بەگوێرەی راپۆرتەکان، مەحمیدەوی دوای کوژرانی موهەندیس لە ئێرانەوە بەسەر سەرۆکی حەشدی شەعبی سەپێنراوە، ئەگەرنا فەیاز ئەگەر ڕەتی بکاتەوە لەسەر کار لادەچێت.

عەممار حەکیم هەروەها بایکۆتی کۆبوونەوەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی کرد لەسەر لابردنی پارێزگاری زیقار لە پلانێکدا کە بڕوا وایە لە پشت نوری مالیکی، سەرۆکی دەوڵەتی یاساوە بێت.

سەرەڕای ئەوەش گرژی لەنێوان سەرۆک وەزیران و مالیکی، لەنێوان خەزالی و سودانی و حەیدەر عەبادی و مالیکی هەیە کە هەموو ئەمانە ڕکابەریی لەناو ماڵی شیعە و هەوڵدان بۆ "درێژکردنەوەی پێگەکە" دەردەخەن وەک سەرکردەیەکی یەکێک لە حزبە شیعەکان باسی دەکات.