ترەمپ ڕیکۆردێکی مێژوویی لە گەرووی هورمز ڕادەگەیەنێت

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە هەژماری فەرمی خۆی پەیامێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژەی بە تۆمارکردنی ڕیکۆردێکی نوێ و بێوێنە کرد لە مێژووی بازرگانیی نەوتی جیهانیدا.

بەپێی وتەی ترەمپ، تەنها لە ماوەی 24 کاتژمێری ڕابردوودا، بڕی 19 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو لە ڕێڕەوی ئاویی گەرووی هورمزەوە تێپەڕیوە، کە ئەمەش بەرزترین ئاستە کە تا ئێستا لەو ناوچە ستراتیژییەدا تۆمار کرابێت.

ئەم زیادبوونە بەرچاوە لە بڕی دابینکردنی نەوت لە بازاڕە جیهانییەکاندا، کاریگەرییەکی خێرای لەسەر نرخەکان دروست کردووە. ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە نرخەکانی نەوت لە دابەزینێکی بەردەوامدان (Tumbling down)، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی فشارە داراییەکان لەسەر بەکاربەران و هاوکاریی کەمکردنەوەی ئاستی هەڵاوسان دەکات لەسەر ئاستی جیهان، کە یەکێک بووە لە ئامانجە سەرەکییەکانی سیاسەتی ئابووریی ئیدارەکەی.

گەرووی هورمز، کە دەکەوێتە نێوان کەنداوی عەرەبی و دەریای عومان، بە یەکێک لە هەستیارترین "خاڵەکانی خنکاندن" (Chokepoints) بۆ وزە لە جیهاندا دادەنرێت و نزیکەی یەک لەسەر پێنجی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕێت. تێپەڕبوونی ئەم بڕە زەبەلاحەی نەوت لە کاتێکدا کە ناوچەکە لە دۆخێکی هەستیاری سیاسی و ئەمنیدایە، نیشانەی ئەوەیە کە ڕێڕەوە نێودەوڵەتییەکان کراوەن و جێگیرن، ئەمەش وای کردووە ترەمپ بە ڕاشکاوی ڕایبگەیەنێت کە "جیهان ئێستا شوێنێکی زۆر ئارامترە" لە چاو ساڵانی ڕابردوو، چونکە هیچ ئاستەنگێک لەبەردەم گواستنەوەی وزەدا نەماوە.

چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم پەیامەی ترەمپ پەیامێکی سیاسی و ئابوورییە بۆ ناوخۆی ئەمریکا و نەیارەکانیشی لە دەرەوە، بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە سیاسەتەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و مامەڵەکردنی لەگەڵ دۆسیەی وزە، ئەنجامی پراکتیکییان هەبووە. بەستنەوەی سەقامگیریی ئابووری بە ئاشتی و ئاسایشی جیهانییەوە، بەشێکی دانەبڕاوە لە گوتاری سیاسیی ترەمپ، کە تێیدا دەیەوێت نیشانی بدات پاراستنی ڕێڕەوە ئاوییەکان و دابینکردنی وزەی هەرزان، کلیلی سەرەکیی جێگیریی سیاسیی جیهانە.