پێشمەرگە.. مێژوو و شوناس و مانەوە

پێشكەشە بە جەنابی سەرۆك "مەسعود بارزانی" بەبۆنەی ساڵڕۆژی پەیوەندیكردنی بە ریزەكانی پێشمەرگەی كوردستانەوە لە 20/5/1962..

نووسینی/ ئەمین بۆتانی

دوای ئەوەی پێشمەرگە وەك قارەمانی جەنگی دژ بە تیرۆرستانی داعش ناوبانگێكی یەكجار زۆری لەسەر ئاستی جیهان پەیدا كرد، بە دڵنیاییەوە دەتوانین بڵێین كە ئیتر ناوهێنانی پێشمەرگە یەكسانە بە بوونی گەلی كوردستان و سەرزەمینێك بە ناوی كوردستان، هەروەك چۆن ناوی رابەری شۆڕشی كوردستان خوالێخۆشبوو (مەلا مستەفا بارزانی) بۆتە كۆدێكی هەرە درەوشاوە و شوناسی بوونی نەتەوەی كورد و دۆزی رەوای نیشتمانێك كە كوردستانە.

پێشمەرگە؛ ئاوەڵناوی بێكەسیی لە یادەوەری و دنیای كورد داتەكاند، سیمبولبوون ئەگەر پلە و پایە بێ؛ یان ئاستێكی شەرەفمەندانە بێ، ئەوە پێشمەرگە لە پێناوی وەدەستهێنانیدا نەجەنگاوە، چونكە سیمبولبوون بەركەوت و ئستیحقاقێكە مێژوو دروستی دەكات، بەرخودان و پەیوەستبوونیش بە بەهاگەلێكەوە مانای پێدەبەخشێ‌. بۆیە كوردستانی گیرۆدەی داگیركاری و ستەم و قەدەری جوگرافیایەكی خنكێنەر، كوردی چەوسێنراوی بێدۆست و بێكەسی بێجگە لە شاخ، پێشمەرگە وەزیفەی ئەوە بووە هەمیشە ئومێدی ژیان و مانەوە بە كوردستانیان ببەخشێ. بۆیە خەبات و تێكۆشانی پێشمەرگە هەمیشە قوربانیدان بووە لە پێناو بەدیكردنی ئەگەرەكانی مانەوە و زیندووهێشتنەوەی تروسكاییەكانی ژیان.

سەرەڕای هەموو تاڵی و سوێریەكانی شەڕی داعش؛ یەكێ‌ لە دەرەنجام و بەخششە هەرە گرنگەكانی ئەو جەنگە بێجگە لە داستانەكانی پێشمەرگە و پاراستنی كوردستان؛ وەدیارخستنی ئەو تین و توانا لەبننەهاتووەی پێشمەرگەی كوردستان بوو، وەدیارخستنی ئەو رۆحییەت و گیانی لێبوردەیی و ژیاندۆستییەی پێشمەرگەی كوردستان بوو بۆ تەواوی گەلانی جیهان، ئەگەر پێشمەرگە لە شۆڕش و بەرخودانی بەر لە ئێستای خۆیدا تەنیا لە پێناو كوردستاندا جەنگا بێ، ئەمجارەیان سروشتی جەنگی دژ بە تیرۆر ئەو دەرفەتەی بۆ گەلی كوردستان و پێشمەرگەی كوردستان رەخساند ئەو كەلتوور و پەیامە دێرینەی خۆیان پیشانی جیهانی ئازاد بدەن، كە پێشمەرگە و گەلی كوردستان خاوەنی كەلتوورێكن لە خەبات هاوشانی ئەو بەها بەرزانەی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی.

پێشمەرگە ئەمڕۆ نیە لەو مەیدانەدا راوەستاوە. پێشمەرگە قەت نەیویستووە بەرگری و جانگۆریبوونی خۆی بكاتە كاڵای نمایشكردن، بەڵكو ئەوە جەوهەری راستەقینەی خۆی بووە، ئەوەی وەك قارەمانیەتی و رەفتار كردوویەتی بڕوای لە مێژینەی خۆی بووە بەو بەهایانەی كە دۆزی كوردستانی گەیاندە رۆژی رووناك. سیمبوولبوونی پێشمەرگە ئەو هەست و حورمەتەیە كە كوردستانیان بۆ پێشمەرگە هەیانە، ئەو نرخاندنە بێبەرامبەرەیە كە جیهانی ئازاد لە ماوەی جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ پێشمەرگە كردی. لەم تەوەرانەدا تیشك دەخەینە سەر ئەو لایەنە گرنگانەی شایەن بە رۆڵ و پێگەی پێشمەرگە، وەك سیمبول و وەك جەنگاوەری بەرگریكار.

پێشمەرگە..پەیامی ژیاندۆستی

تەمەنی ناو و دەستەواژەی (پێشمەرگە) وەك بەكارهێنانی فەرمیی ئەم ناوە بۆ (80) هەشتا ساڵ دەگەڕێتەوە كە ئەوسا (22/1/1946) لەسەروبەندی دانان و جێگیركردنی ناوێك بۆ سەربازانی كۆماری نۆبەرەی كورد (كۆماری كوردستان) لە مهاباد هاتە كایەوە، دەستەواژەیەكی رەسەن و هەڵقوڵاوی ئەزموونێكی كوردانە بۆ پرسی مان و نەمان. وادیارە لەدێر زەمانەوە تاكی كورد پارێزگاریكردن لە ژیان بە پێشگرتن لە مەرگ، یاخود رووبەڕووبوونەوەی مەرگ، یاخود پێشمەرگكەوتن بینیووە، راستییەكی دڵخۆشكەرە كە كەلتووری گەلی كوردستان مەرگ و گیانفیدایی وەك دەرەنجامی خەبات و بەرخودان ناسیوە نەك ئامانج، وەك چۆن پێشمەرگایەتیش ئامرازە نەك ئامانج، بە گەواهی ئەوەی دەستەواژەی پێشمەرگەی ئافراندووە بۆ برەودان بە ژیان، پێشمەرگایەتی نەگرتۆتە بەر وەك مەیلێكی مەرگدۆستی، ئەگەر وابووایە دەستەواژەیەكی بۆ مەرگدۆستی دادەهێنا، وەكچۆن لە كەلتووری عەرەبدا دەستەواژەی (ئستیشهادی و ئنتیحاری) هەیە و زۆر بە زەقی بۆتە چەقی مەرگدۆستیی لەنێو خەیاڵدانی مرۆڤی عەرەب بەوەی كە هەمیشە ئامانجەكان بۆ نێو ژیانێكی دواخراو پاشەكەوت و پەلكێش كراون، ئەم ئافراندنەی مەرگدۆستی لەلای عەرەب تەنانەت شەهادەتیشی گەیاندۆتە (ئستیشهاد) و خۆكوژیی، كە زاڵبوونی وێناكردن و مێنتالیتەی ئایینییە بەسەر ئەزموونێكی مرۆڤانە. بەڵام پێشمەرگایەتی وەك بژاردەیەكی خۆویستانە، لەلای كورد دەبێتە وەبەرهێنانی ئەگەرەكانی ژیان و دۆزینەوەی ئەگەرەكانی دوورخستنەوەی جەنگ و شەڕانگێزیی. بۆیە زێدەڕۆیی نیە ئەگەر بڵێین؛ ئەوەی پێشمەرگە دەیكات و دەیەوێ‌ بیكات ژیانسازییە، لەبەر ئەوەی وێڕای ئەوەی پێشمەرگە لە ژینگەیەكدا پەروەردە بووە هەمیشە دەنگی پێكەوەژیان و لێبوردەیی تێیدا بە بەرزی دەبیسترێ‌، خودی ئەركی پێشمەرگایەتیش بڕیاری ئازادانە و خۆویستانەی كەسێكە بەوەی تا راددەی مەرگ و ژیانبەخشین و جانگۆریكردن لە پێناو خەڵك و خاك خەبات بكات، پێشمەرگە كەسێكە ئامادەیە بە نەمانی خۆی ژیان بۆ ئەوانی دی فەراهەم بكات. نموونەش بۆ ئەوە؛ لەگەڵ جانگۆریبوون و قوربانیدانی هەر پێشمەرگەیەك، كوردستان زیاتر و زیاتر باوەشی خۆی بۆ رەنگە جیاوازەكان دەكاتەوە، بەروڤاژی ئەو سەرزەمینەی توندڕەوی و خۆكوژی بەرهەمی دەهێنێ‌؛ هەمیشە لەوێ‌ یەكڕەنگ و یەك دنیابینی سەروەرە. هەر لەبەر ئەم هۆكارەیە ئەمڕۆ دەبینین كوردستان گوڵدانێكی رازاوەی گەشاوەیە و بۆتە تاقە ئامێزی ئارامیی لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناڤین.        

پێشمەرگە.. وەبەرهێنانی ژیان

ئەگەر لای زۆربەی هێزە جەنگاوەرەكان، ئاشتی دیوی دووەمی جەنگ یان ساتەوەختی سەركەوتن و بەكۆتاهاتنی جەنگ بێ، ئەوە ئاشتی لای پێشمەرگە ئەو دۆخەیە پێویستە بڕەخسێنرێ‌ (بەهەر نرخێك) بۆ ئەوەی هەستكردن بە بوونی ژیان لای مرۆڤەكان بە گەشاوەیی بمێنێتەوە.                                                                           

جۆری تێڕوانینی پێشمەرگە وەك هێزێكی سەربازی بۆ پرسی جەنگ و ئاشتی تێڕوانینێكی سەربازیانەی پەتی نەبووە، بەوەی هیچ كات لە گۆشەنیگای شكست و سەركەوتن سەیرنەكراوە، بەڵكو هەمیشە ژیاندۆستی لای پیشمەرگە چەقی قورسایی بووە و ئاشتی بە تەنیا لە هاوكێشەی (جەنگ/قارەمانێتی/سەركەوتن)دا گوزەری نەكردووە، ئەمەیان دەرەنجام و دوا بژاردەیە سەركردایەتی باڵای پێشمەرگە و پێشمەرگەی كوردستان پەنایان بۆ بردووە، چونكە پێشمەرگە هەمیشە بیری لای تەمەندرێژكردن و هێشتنەوەی ئاشتی و ئارامی بووە لە میانی راوەدوونان و ریشەكێشكردنی مەیلی شەڕانگێزیی لە ناخ و خەیاڵدانی هێزی نەیار و پەلاماردەر، بۆیە ئەركی پێشمەرگە لە بنەڕەتدا بردنەوەی ئاشتییە و خۆی لە (دوورخستنەوەی ئەگەرەكانی جەنگ/دەستپێوەگرتنی ئۆقرەیی/ئاوەدانی/سەركەوتنی هەمووان)دا بینیوەتەوە، شانازی و سەرشۆڕی لای پێشمەرگە بە تەنیا  دەرەنجامی سەركەوتن و شكست نین لە مەیدانی جەنگ، بەڵكو لە میانی سڕینەوەی سێبەر و ئاسەوارەكانی جەنگ لەسەر یادەوەریی مرۆڤ و سەرلەنوێ‌ بەیەكەوە گرێدانەوەی پنت و رووبەرەكانی ژیان جێبەجێ‌ دەبن. ئاست و رەهەندێكی دی لە سەرفرازی و مایەپووچی لە ژیاندا هەن بەدەر لە پێناسە سەربازیەكەی، بەڵام ئەو هێزانەی سەركەوتن لە كوشتنی ركەبەرانیان و شكست لە لاشەی جەنگاوەرانی خۆیان چڕ دەكەنەوە، هەرگیز لە جەنگدا بەدوای دۆزینەوەی ئەگەرەكانی ئاشتیدا ناگەڕێن.

بەڵام هێزە شۆڕشگێڕەكان لە نموونەی پێشمەرگەی كوردستان بەرپرسیاریەتی قەرەبووكردنەوەی ژیانیان لەسەر شانە، لەسەریان پێویستە سەركەوتنەكانی مەیدانی جەنگ بگوازنەوە ناو كۆڕی ژیان و ئایندەی هاونیشتیمانیان لە موژدەی رووتی سیاسییەوە بە ژیانێكی خۆشگوزەری هەستپێكراو بگەیەنن. ماناكانی شۆڕش لە لادانی رژێمێكی سیاسی (دكتاتۆر و خراپ) و گۆڕینەوەی بە یەكێكی دی (دیموكراس و باش) دوور بخەنەوە، چونكە دوای بەكۆتاهێنانی ژێردەستەیی قۆناغی رزگارییە نەك ئازادی، بەهەمان شێوە نەمانی جەنگیش واتای ئاشتی راستەقینە ناگەیەنێ‌، لەبەر ئەم هۆیە بەر لەوەی بیر لە رەگاژۆكردنی ئاشتییەكی مایندە و هەمیشەیی بكرێتەوە، زۆر گرنگە كار بۆ شوێنكردنەوەی بنەماكانی لێبوردەیی و پێكەوەژیان و فراوانتركردنی رووبەری بەرخورد لەگەڵ جیاوازیەكان بكرێ‌، كە خۆشبەختانە ئەمە پەیامی راگەیەنراوی گەلی كوردستان بووە لەم چەند ساڵەی رابردوودا و لەو شەڕە نەخوازراوەی داعشیش بەر و رەنجی كوردستانیان زیاتر بەدیار كەوت، كە كوردستان ئەگەر دەرفەتی زیاتری بۆ بڕەخسێ‌ دەتوانێ‌ لەم رووەوە مۆدێلێكی جیاوازی پێكەوەژیان پێشكێش بە جیهان و مرۆڤایەتی بكات، مۆدێلێك دەربڕی ناخ و باوەڕی كۆمەڵگەی كوردستان و كەلتووری دێرینی كوردستانیان بێ نەك دروشم و لافلێدان.      

شۆڕشی كوردستان و رۆڵی پێشمەرگە بێگومان باری شانیان ئەوەندە سووك نەبووە هەتاوەكو شەو و رۆژ تیۆریزە بۆ لێبوردەیی و ئاشتی و پێكەوەژیان بكەن، بەڵام لە راستیدا ئەوەی شۆڕشی پێشمەرگەكانی كوردستان بێجگە لە ئاستە عەسكەرییە پەتیەكەی بنیاتی ناوە هەرگیز كەم نیە و بگرە زۆریشە؛ گرتنەبەری ئەو فۆرمەی تێكۆشان و خەباتە دوور لە توندوتیژی و تۆڵە و تۆقان و تیرۆر؛ دەستكەوتێكی یەكجار مەزنە بۆ كەلتووری ئاشتی و لێبوردەیی، كە نەتەوەی كورد و تەواوی كوردستانیان و كۆمەڵگەی مرۆڤایەتیش حەقە شانازی پێوە بكەن.

لەوانەیە سەرەتاكان پێشمەرگەش وەك هەر هێزێكی دی جەنگا بێ، بەڵام ئەوە ساڵانێكە ئەركی پێشمەرگە زۆر لەوە قورس ترە بە تەنیا بیر لە بەدەستهێنانی ئەو فۆرمەی سەركەوتن بكاتەوە بە مانا سەربازیە كلاسیكیەكەی.. چونكە واقیعی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئەو ژیانە فرەڕەنگ و پلووراڵەی لە كوردستان هەیە، ئەركی پێشمەرگەی لە هاوكێشەی (بردنەوە و دۆڕان) گەورە تر كردووە. ئەو راستییەی پێشمەرگە لە جەنگی دژ بە داعش بۆ هەموو جیهان روون بۆوە، كە پێشمەرگە راستە لە پێناو دۆزی نەتەوەیەك دەجەنگێ، بەڵام هاوكات بەرپرسیارێتی پاراستنی بەهاگەلێكی مرۆڤایەتی لە ئەستۆدایە، بۆیە هەر زوو هەست بەو پێگە مرۆڤایەتیەی پێشمەرگە كرا، كار گەیشتە ئەوەی نەك هەر هێزە نەیارەكانی پێشمەرگە، بەڵكو خودی تیرۆرستانی داعشیش لە كاتی لێقەومان و خۆبەدەستەوەداندا ئەو بژاردەیان بۆ خۆیان و خێزانەكانیان یەكلاكردەوە كە رادەستی هێزی پێشمەرگە بن باشترە لەوەی روو لە سەنگەرەكانی سوپای عێراق یان حەشدی شەعبی بكەن، وەك ئەوەی لە سنووری حەویجەدا روویدا. دۆخێكی لەم رەنگە ئەو راستییە دەگەیەنێ‌ كە؛ پێشمەرگە لە پێناو بەهایەكدا دەجەنگێ‌ و لە دەرەوەی ساتەوەختی رووبەڕووبوونەوەدا هەرگیز بیر لە تۆڵە ناكاتەوە، بۆیە بینیمان دڕندەیی داعش نەیتوانی تۆزقاڵێك لە ئاستی جوامێری و گیانی ژیاندۆستانەی پێشمەرگەی كوردستان بێنێتە خوارەوە، بگرە بە پێچەوانەوە، لە سكرینی تەلەڤزیۆنەكان پێشمەرگە بینرا ئاوی دەدایە تیرۆرستێكی داعشی بریندار، هەروەها بەسەدان تیرۆرستی داعش لەبەرەكانی جەنگدا لەكاتی رادەستبوون نەدەكوژران بەڵكو ژیانیان دەپارێزرا سەرەڕای ئەو تاوانە قێزەونانەی دژ بە گەلی كوردستان و مرۆڤایەتی ئەنجامیاندابوو. ئەوەش بەو مانایە نایەت كە پێشمەرگەی كوردستان لە تاوان و تاوانباران خۆش دەبێت، بەڵام پێشمەرگە هەرگیز ئامادە نەبووە دەست لەو كەلتوورە رەگداكوتاوەی لێبوردەیی هەڵگرێ‌ كە پێی گۆشكراوە و ئەمڕۆ بۆتە خەسڵەت و ئاوەڵناوی پێشمەرگە و تێكڕای گەلی كوردستان.

لەسەر ئەم پرسە، لێكۆڵەری ناوداری رووسی (ڤاسیلی نیكیتین) دەڵێ" لە رۆژهەڵاتدا نیمچە كۆدەنگییەك هەیە كە كوردەكان دڵڕەق و توندوتیژ نین لەگەڵ ئەوانەی وەك دیل دەكەونە دەستیان، پێچەوانەی مامەڵە و رەفتاری توند و ناهەمواری تەتار و توركمان و كۆچەرە عەرەبەكان لە بەرامبەر دیلەكاندا دەیكەن". گەواهی و نموونەی ئەم راستییە ئەوەندە زۆر و زەوەندن لە ژماردن نایەن، لە رۆژانی سەرهەڵدانی ئاداری 1991دا نزیكەی دووسەد هەزار سەربازی عێراقی كەوتنە دەست پێشمەرگە و گەلی كوردستان، لەكاتێكدا هێشتا كوردستان خوێنی لێ دەچۆڕا و هاتوهاواری ئەنفالكراوان و بۆنی چەكی كیمیایی خەردەل و سیانید هێشتا لە دۆڵ و دەشتەكانی كوردستان دەهات، بەڵام ئەو سەربازانە نەك هەر هیچیان پێ نەگوترا، بەڵكو زۆر جوامێرانە و مرۆڤدۆستانە خزمەتكران و هاوكاریكران و دواتریش بەڕێزەوە بۆ ئەو شوێنانە بەڕێخران كە خۆیان هەڵیان بژاردبوو.

هەر سەبارەت بە گیانی لێبوردەیی لای پێشمەرگەی كوردستان و پاراستنی خەڵكی سڤیل و دیلەكانی جەنگ، (ئالان دیلیرۆز) سەرۆكی رێكخراوی بانگەوازی جنێف لە رێوڕەسمێكدا لە رۆژی 29ی ئایاری 2018 رووی دەمی لە وەزارەتی پێشمەرگەی كوردستان دەكا و دەڵێ‌" ئێمە نەهاتووین فێرتان بكەین، بەڵكو هاتووین بنەچەیەك بنیات بنێین كە ئێوە لە خوێنتاندایە و لە بنەڕەتەوە بڕواتان پێ هەبووە، بۆیە زۆر خۆشحاڵم كە دەبینم لەو رێسایانە نووسراوە پێشمەرگە جەنگاوەرە، بكوژ نیە، پێشمەرگە هەموو كات چاوی لەسەر ئامانجە سەربازیەكانی خۆیەتی، نەك بە ئامانج گرتنی خەڵكی دیكە".

پێشمەرگە..پاراستنی بەهاكانی ژیان

بەهاكانی ژیان پێویستیان بە پاراستن و بەرگریكردنە، ئەوەی بەهاكان بە بەردەوامی دەپارێزێ‌ خۆی دەبێتە بەشێك لە بەهای مانەوە و ئومێدی دانبەخۆداگرتن و بەرخودان و هەڵسانەوە، ساڵانی دوور و درێژی چەوسانەوە و چەرمەسەری و نائومێدی توانییان هێزێكی هەڵسانەوە و بەرەنگاری بەرهەمبێنن، ئەگەر چەوسانەوە بەرهەمی نەبوون و نەمانی هێز بێت؛ بێگومان لەو دۆخەی ژیانكردنە، كە دژمنی چەوسێنەر بەها و شكۆی مرۆڤایەتی لە هەموو پنتێكی ژیان دادەتەكاند، پێشمەرگایەتی تاقە ئەگەری گەڕاندنەوەی ئومێد بوو بۆ ئەو گەل و نیشتیمانەی دەكرانە سوتماك. سەیر نیە پێشمەرگە ئەمڕۆ ئەو هێزە فریادڕەسەی دەستپێوەگرتنی ترووسكایی و هیوای مرۆڤایەتی بێ لەم بەشەی جیهانە (رۆژهەڵاتی ناڤین) كە دەیان ساڵە خوێنی لەبەر دەڕوا و تازە بەتازە خەریكە سەرلەنوێ‌ سووڕی ئەو تراژیدیایە چەندین بارە دەكرێتەوە. ئەوە بۆ زیاتر لە دوو دەیە دەچێ‌ مرۆڤەكان سەر بە ئایین و ئەتنیكی جیاجیا لە عێراق و سووریا هەر فریای ئەوە دەكەون برین و مەینەتیەكانی خۆیان هەڵماڵن و بە پەلەپڕووزێ‌ خۆیان بگەیەننە پەناگە ئارامەكەی رۆژهەڵاتی ناڤین (هەرێمی كوردستان). چونكە لێرە پێشمەرگە ئێشكگری ئازادی و ئاشتی و لێبوردەیی و پێكەوەژیانە.. بێگومان ئەم گیانی پێشمەرگایەتییە لە ختوخۆڕا نەهاتووە، بەڵكو دەیان ساڵە ئەزموون وەردەگرێ‌ و بە كردەنی بەرخورد لەگەڵ بەها بەرزەكانی ژیان دەكات و لە بۆشاییەوە نەهاتووە. پێشمەرگە هێزێك نیە بەهۆی درێژبوونەوەی ساڵانی چاوەڕوانیی و بەرگریی، ئیدمان و خووی بە چەك و سەنگەر و بەرەنگارییەوە گرتبێ‌، پێشمەرگە پەرۆشترین كەسە مەیلی ئۆقرەیی و ژیانی ئارام و ئاوەدانی دەكات، بەڵام هاوكات نیگەرانیەكانی پێشمەرگە بەوەی كە هەمیشە ئارامی و ئۆقرەیی لەبەردەم هەڕەشەی تێكدانن، پێشمەرگە بە تەواوی بۆی نەڕەخساوە پشت لە بەرخودان و بەرگریی بكات.

پێشمەرگە.. ئازادی بۆ هەمووان

لە ئاداری ساڵی 612ی پێش زایین، سەركەوتنی میدییەكان (باپیرانی پێشمەرگەی ئەمڕۆ) لە نەینەوا، بووە هۆی ئەوەی ئاشتی و ئارامی باڵ بەسەر میزۆپۆتامیادا بكێشێ‌ و ئازادی و پێكەوەژیان بۆ گەلانی ئەو ناوچەیە بگەڕێتەوە. لەمبارەیەوە مێژوونووسی گریكی (هیرۆدۆت)كە بە باوكی مێژوو ناسراوە، باس لە رۆڵی جەنگاوەرانی میدی لەبەرقەراركردنی ئۆقرەیی و ئاشتی و ئازادی و تەبایی لە هەمان ئەو ناچەیە دەكات كە پێشمەرگەكانی ئەم سەردەمە داستانێكی هاوشێوەیان تێیدا ئەنجامدا و دەڵێ"میدیەكان كۆت و بەندی كۆیلایەتییان لە ئەستۆی گەلانی ناوچەكە داماڵی و سەرجەم نەتەوە و پێكهاتەكان ئازادییان بۆ گەڕێندرایەوە، ئەم سەروەرییە شادی و سەربەخۆیی بۆ سەرانسەری وڵات دابین و فەراهەم كرد". بەهەمان شێوە، (پێغەمبەر ناحوم) دروودی خوای لەسەر بێ كە لەو سەردەمە لە مووسڵ ژیاوە و لە نزیكەوە ئاگاداری رووداوەكان بووە، باس لە شادی و خۆشحاڵی گەلانی ئەو ناوچەیە دەكات دوای سەركەوتنی میدییەكان لە نەینەوا و دەڵێ" هەر كەسێك گوێبیستی ئەو هەواڵە دەبێ لە خۆشیدا دەست دەكا بە چەپڵەلێدان..لەبەر ئەوەی بەر لە ئێستا جەور و ستەمی زۆریان چەشتووە".

شوێن هەمان شوێنە، كوردستان هەر كوردستانی جارانە، پێشمەرگە هەمان خوێنی لێبوردەیی بە دەمارەكانیدا گوزەر دەكا، بەڵام تەنیا (2630) دوو هەزار و شەش سەت و سی ساڵ بەسەر ئەو رووداوە تێپەڕیوە. باپیرانی كورد كە میدییەكانن ئەوسا لە مووسڵ، بوونە نموونەی فریادڕەسی ئازادی و تەبایی و لێبوردەیی و پێكەوەژیان بۆ سەرجەم ئایین و پێكهاتە و گەلانی دوروبەری خۆیان، كوردستانی ئەمڕۆش كە لە سایەی پێشمەرگە ئازاكانیەوە دەپارێزرێ‌، هێشتا پەناگە ئارام و رەنگاوڕەنگە دێرینەكەی جاران برەو پێدەدات، ئەو تاقە مەئوای رۆژهەڵاتی ناڤینە بۆ سەرجەم  ئەتنیك و ئایین ئەو پێكهاتانەی لێیان دەقەومێ‌ و لە تەنگانەدا رووی تێدەكەن.

لە دوای 2003 و رووخانی دكتاتۆرییەتی بەعس، بە ماوەیەكی كەم لە ناوەڕاست و خوارووی عێراق تیرۆر و پاكتاوی مەزهەبی پەرەی سەند و گشت پێكهاتە ئەتنیكی و ئایینی و ئایینزاكانی گرتەوە، كرستیانەكان بە لێشاو روویان لە كوردستان كرد، لە بەغدا و مووسڵ و دەشتی نەینەوا و ناوچەكانی دی كۆچی كرستیانەكان و لەم چوار پێنج ساڵەی كۆتاییشدا عەرەبە سوننەكانی مووسڵ و سەڵاحەددین و بەغدا و فەللووجە و ئەنبار پەنایان بۆ هەرێمی كوردستان هێنا. وێڕای زیاتر لە دوو سەت هەزار ئاوارەی سووری. كوردستان وەك دوورگەیەكی ئارام و سەلامەتی لێهات لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوقمی خوێن و كۆچ و ئاگر و ماڵوێرانیی.

لە سەردانەكانی بەر لە ئێستای جەنابی سەرۆك (مەسعود بارزانی) بۆ دەرەوەی وڵات و بینینی سەرۆك و بەرپرسانی وڵاتان، ئەو راستیەیان بە روون و ئاشكرایی بە سەرۆك بارزانی راگەیاندووە كە هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تاكە ناوچەی پێكەوەژیانە بۆ سەرجەم نەتەوە و ئایین و پێكهاتە جیاجیاكان، هەر بۆیە ئاوارە و لێقەوماوان بەبێ دوودڵیی روو لەسەرزەمینی پێشمەرگەكان دەكەن و هەر كە پێ دەنێنە سەر خاكی كوردستان هەناسەی ئازادی و ئارامی هەڵدەكێشن و ترس و لەرزیان نامێنێ‌.

لە سەردانی شوباتی 2009دا بۆ ڤاتیكان، (قەداسەتی پاپا بەنەدیكتی شازدەیەم) روو لە جەنابی سەرۆك بارزانی دەكا و دەڵێ" هەرێمی كوردستان تاكە شوێنی ئارامی ناوچەكەیە بۆ ژیانی ئازادی كرستیانەكان". لە میانی هەمان سەرداندا، بەڕێز (تاشیزیۆ بیرتۆنی) وەزیری دەرەوەی ڤاتیكانیش راشكاوانە جەخت دەكاتەوە و دەڵێ" هیوادارین كۆمەڵگەكانی تر و وڵاتانی تریش لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك هەرێمی كوردستان مامەڵە لەگەڵ كرستیانەكان بكەن، ئێمە بە هەموو شێوەیەك سوپاستان دەكەین".

(قەداسەتی پاپا فەرەنسیسی یەكەم) لە ئایاری 2014 و لە میانی پێشوازیكردنی لە سەرۆك (مەسعود بارزانی)، دەستخۆشی لە بەڕێزیان كرد بۆ ئەو بارودۆخەی كوردستان پێیگەیشتووە وەك هەرێمێكی ئارام بۆ ئەو پەنابەرانەی لە وڵاتانی دیكەی وەك سووریا پەنایان بۆی هێناوە، هەروەها ئەو كرستیانانەی لە بەشەكانی دیكەی عێراق لە ژێر هەڕەشە و توندوتیژیەوە ناچار بوونە شوێن و زێدی خۆیان بە جێبهێڵن و روو لە هەرێمی كوردستان بكەن. قەداسەتی پاپا دەستخۆشی لە سەرۆك بارزانی دەكا بۆ ئەو سیاسەتەی لە هەرێمی كوردستان بەرامبەر هەموو پێكهاتە ئایینی و مەزهەبەكان هەیە و هیوا دەخوازێ‌ كوردستان و گەلی كوردستان هەمیشە لە ئارامی و خۆشگوزەرانیدا بن.

دۆڵ و چیاكانی كوردستان بە درێژایی چەندین دەیە هەمیشە پەناگەی ئەو شۆڕشگێڕانە بووە كە لە خواروو و ناوەڕاستی عێراق لە ترسی زەبر و زەنگی رژێمی دكتاتۆری بەعس هەڵهاتوون و لە كوردستانەوە درێژەیان بە خەبات و تێكۆشانی خۆیان داوە، كە بەداخەوە دواتر زۆربەی هەرە زۆریان ئەگەر نەڵێین هەر هەموویان نمەك حەرام دەرچوون و هیچیان لەبەرچاو نەبوو و دوای گەیشتنیان بە كورسی دەسەڵاتی بەغدا هەموو شتێكیان بیرچۆوە و ئەوانیش وەك بەعسییەكان و بگرە خراپتریش نكووڵییان لە مافەكانی كورد كرد.

پێشمەرگە.. پاراستنی سەرزەمینی ئازادی

ئەو سەرزەمینەی ئەمڕۆ كە ناوی هەرێمی كوردستانە، بەغدا رۆژانێك و ساڵانێك و سەردەمانێك بە هەموو توانای خۆیەوە هەوڵی خاپووركردن و پاكتاوكردنی گەلەكەی دەدا، ئەوەی لەدەستی هات كردی، بەچەكی قەدەغەكراوی نێودەوڵەتی لەبەرەكانی جەنگ دژ بە پێشمەرگە و هاوڵاتیانی سڤیل (ناپاڵم، فسفۆری، هێشوویی) هەتا كۆتایی شۆڕشی مەزنی ئەیلوول دوای پیلانی رەشی جەزائیر 1975، بەر لەوە لەساڵانی 1970 و 1980 سەدان هەزار كوردی فەیلی دوورخرانەوە و بەهەزارانیشیان لەلایەن رژێمی بەعسەوە جینۆسایدكران، دواتریش لە ساڵی 1983 هەشت هەزار بارزانی لە ئۆردوگای زۆرەملێی قوشتەپە ئەنفالكران، ئینجا لە ساڵەكانی 1987 و 1988 لە هەڵمەتە بەدناوەكانی ئەنفالدا لە زۆربەی شوێن و ناوچەكانی كوردستان 182000 سەت و هەشتا و دوو هەزار كوردی بێتاوان جینۆساید كران و 4500 چوار هەزار و پێنج سەت گوند تەختكران، لە ئاداری 1988 كە لوتكەی تراژیدیای كوردە؛ سیمبولی مەزڵوومییەتی نەتەوایەتی گەلی كوردستانە؛ رژێمی دڕندەی شۆڤێنیزمی بەعسی عەرەبی لە هەڵەبجە لە چەند چركەساتێكدا پێنج هەزار مرۆڤی بە چەكی كیمیایی جینۆساید كرد و بەهەزارانیش زامداربوون.

بەرخودانی گەلی كوردستان و تێكۆشان و خەباتی نەپساوەی پێشمەرگە گەیشتە ئەو رۆژەی لە ئاداری 1991 راپەڕین بكرێ و كوردستان ئازاد ببێ و دوای كۆچڕەوی مەلیۆنی؛ وەك دیفاكتۆ ناوچەی (نۆ فلای زۆن / ناوچەی دژە فڕین) پێكبهێنرێ‌، كە دواتر حكوومەت و پەرلەمانی كوردستان و حوكمڕانیی خۆماڵی لێكەوتەوە. دواتریش دوای چەندین هەوراز و نشێو هەرێمی فیدراڵی كوردستان چرۆی كرد و گەشەی كرد و سەرباری هەموو كەموكوڕیەكان و جووت گەمارۆی عێراق و نێودەوڵەتی و شەڕی ناوخۆ، دیموكراسیەتیش وەك جۆرێك لە ئەزموونكردنی ژیانی فرەیی پەرەی سەند، كوردستان لەگشت روویەكەوە گەشایەوە، هەتا بەو ئاستە بگات چاودێران و خەڵكانی بیانی بە (عێراقەكەی دی) ناوزەدی بكەن.

لە دوای پرۆسەی ئازادكردنی عێراقیش لە 2003، هەرێمی كوردستان ئارەزوومەندانە بڕیاریدا لەگەڵ پێكهاتەی عەرەب (عێراقێكی نوێ‌) بنیات بنێتەوە و ئەمە لە دەستووردا جێگیر كرا.

ئەم پێشەكیە كورتە بۆ ئەوەیە بگوترێ‌؛ ئەو دیموكراسی و ئازادیەی بە تەمابووین لە عێراقی نوێدا چنگمان بكەوێ‌ بەو دەردە بردرا كە ئەمڕۆ نەك هەر ئێمە بگرە چاودێرانی سیاسییش لەسەر ئەو راستییە كۆكن كە چیتر ئومێد بەوە نەماوە ئازادی لەو وێرانەیەی ناوی عێراقە چەكەرە بكا و دیموكراسیەتیش دەمێكە كۆتایی پێهاتووە. عێراقێك وەك رۆژانە لەملاو لەولا بڵاودەكرێتەوە و جیهان بە چاوی خۆی دەیبینێ‌ كە تەنیا بەرژەوەندی (!) وڵاتێكی بەناو عێراق هێشتۆتەوە، ئەگینا لە راستیدا شوێنێك نەماوە ناوی عێراق بێ.

هەتا حوكمڕانانی بەغدا (هەڵبەت شیعەكان) بە تەواوی پاشگەزبوونەوەی خۆیان لە دەستوور و رێككەوتنەكان پیشان نەدا و دواتر بە كردەنی دژایەتی خۆیان بۆ دەستوور رانەگەیاند؛ سەركردایەتی سیاسی گەلی كوردستان و بە دیارییكراوی جەنابی سەرۆك (مەسعود بارزانی) زەنگی ئەو مەترسییەی بۆ دوور و نزیك لێ نەدا، زەنگی گەڕانەوەی عێراق بۆ حوكمی تاكڕەوی و شموولی، ئەوسا لەسەردەمی (نووری مالكی) بوو كە بە راشكاوی گوتی (شەراكەت و تەوافوق و تەوازون) لە عێراق كۆتاییان هات و شیعە كار بۆ (زۆرینەی سیاسی) دەكات، ئەوە بوو بەغدا تانك و تۆپی ناردە سەر ناوچە كوردستانیەكان لە خانەقین و مالكی لە كۆبوونەوەكانیدا هەڕەشەی پەلاماردانی كوردستانی دا، هەر كاتێك فڕۆكەی (ئێف 16)ی ئەمەریكییان بگاتە دەست ئەوە كورد راودەنێن بۆ ئەو دیو سنوور و لە عێراق دەریاندەكەن.

لەسەرەتای حوزەیرانی 2014شدا كە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) شاری مووسڵی گرت و دواتر لە جووڵەیەكی خێرای دراماتیكیانەدا داعش گەیشتە دەروازەكانی بەغدا. سوپای عێراق كە لە راستیدا هەر سەربازانی عەرەبی شیعەی لەخۆ دەگرت و نووری مالكی دەمێك بوو ئەو تەوازونەی نێو دامەزراوەی سوپای تەفروتونا كردبوو، بە چاونوقانێك هەموو سەنگەرەكانی خۆیان بۆ تیرۆرستانی داعش چۆڵ كرد و تەواوی چەك و تەقەمەنی و تانك و تۆپ و زرێپۆش و پێداویستییە سەربازیەكانیشیان رادەست كردن. ئەوە بوو لە ناچاریی؛ پێشمەرگە سنوورەكانی كوردستانی پاراست و لە دۆخی بەرگرییدا مایەوە. لەبەر ئەوەی كێشەكە لەوە قووڵتر بوو و سەرەتای ئەو دەرەنجامە بۆ خێمەكانی ناڕەزایی خەڵكی ئەنبار و فەللوجە و حەویجە دەگەڕایەوە و لە بنەڕەتدا شەڕەكە لە رقەبەرایەتی دێرینی نێوان شیعە و سوننە سەرچاوەی گرتبوو.

دواجار ئەو سەرزەمینەی ناوی كوردستانە و خەریك بوو پێدەگەیی، خەریك بوو دەورانی چاوەڕوانی و بێهوودە خۆبەستنەوە بە جوگرافیایەكی نابووت (عێراق) بەكۆتا بێنێ‌ و دەستلەملانی خەونی لە مێژینەی خۆی بێ (سەربەخۆیی كوردستان). لەولاشەوە ئەو عێراقە كۆن و پەڕپووتەی جاران، جارێكی دی لەلایەن خودی حوكمڕانانی بەغداوە فەرموو فەرموو بۆ هێنانەوەی دەكرا. سەركردایەتی سیاسی گەلی كوردستان بە هەموو جۆرێك هەوڵیدا بۆ ئەوەی كوردستان لەو شەڕە تایەفەگەریەی نێوان شیعە و سوننە تێوە نەگلێنرێ‌، بەڵام بە داخەوە لەناوەخۆ و دەوروبەریش تۆمەت و بوختانی نابەجێ دژ بەو هەڵوێستە راست و دروستەی گەلی كوردستان هەڵبەستران و دەرەنجام ئەو ئاگرەیان هێنایەوە سەر خەلە و خەرمانی كورد. داعشیان بەردایە كوردستان بۆ ئەوەی رەوڕەوەی پێشڤەچوونی سەربەخۆیی كوردستان رابگرن.

ئەو شەڕەی بە داعش كرا دژ بە گەلی كوردستان، لە بنەڕەتدا بە ئامانجی گورز وەشاندن بوو لەو قەوراە تازە پشكووتووی دیموكراسخواز و ئازادیخوازەی كوردستان كە وەك ئینجانەیەكی رازاوە وابوو لە نێو زەڵكاوی تۆتالیتارستی و كۆنەپارێزی رۆژهەڵاتی ناڤین. داعشیش لەو شەڕەیدا بە تەنیا نەیدەویست جەنگێكی ئایینی دژ بە گەلێكی خۆیان گوتەنی (لادەر و مورتەدد و ئەڵقە لەگوێی رۆژئاوای سەلیبی و عەلمانی كافر)!!! بەرپا بكا؛ ئەو جەنگەیان لە راستیدا لە ساتەوەختێكدا جۆشدا كە سەرەتای رسكانی سەربەخۆیی كوردستان بوو، سەرەتای وەرزی چنینەوەی بەری رەنج و تێكۆشانی دەیان ساڵەی مەینەتییەكانی نەتەوەی كورد و تێكڕای كوردستانیان بوو، بەڵام داعش لە دەروازەكانی بەغدا ئیلهامی بۆ دێ (!) كە پێویستە لە جیاتی رووخاندنی بەغدای موحتەل رووی جیهادی موقەددەس لە كوردستان بكا، بۆ ئەوەی قودس رزگار بكا و دژمنانی ئوممەتی ئیسلام تەفروتونا بكات و دارولكوفر بە ئاوی كەوسەر بشواتەوە؛ دەبێ سەرەتا هەولێر بڕووخێنێ‌!!.

ئەو هەڵوێست و لێدوانانەی سەبارەت بە لەباربردنی پرۆژەی سەربەخۆیی كوردستان لە دوای خیانەتی 16ی ئۆكتۆبەری 2017 بڵاوبوونەوە؛ ئامانجی راستەقینەی ئەو شەڕەی داعشیشی وەدیارخست، كە هەر هەمووی ئەڵقەی یەك زنجیرەی پیلانی ناوەخۆ و ئیقلیمی بوون دژ بە ئەزموونی جیاوازی كوردستان. هەر لەبەر ئەوە بوو جەنابی سەرۆك (مەسعود بارزانی) لە سەروبەندی رۆژانی بە جۆشی ئەنجامدانی ریفراندۆم ئەو راستییەی دووبارە دەكردەوە و دەیگوت تاقە هەڵەیەك لە ریفراندۆمدا هەبێ ئەوەیە كە دەبوایە بەر لە ئێستا گەلی كوردستان سەربەخۆیی خۆی رابگەیەندایە.

ئەو پەرەسەندنە گەورە و خێرایەی لە سایەی ئازادی و مومارەسەكردنی جیاوازی و فرەڕەنگی لە كوردستان روویاندا، سەری كێشا بۆ ئەو قۆناغەی چیتر كەناڵێك نەمێنێتەوە كوردستان بە عێراقی تاكڕەو و مەزهەبگەرا ببەستێتەوە، ئەوە هیچ گوناهی گەلی كوردستان نەبووە كە عێراقی عەرەبی مەزهەبی بەم رەشپۆشیەی خۆیەوە نەتوانێ‌ لە كەرنەڤاڵی هەمەڕەنگی ئازادیدا بەندێك بچڕێ.

ئەو ئەزموونی ئازادی و دیموكراسیەی كوردستانی كردە (عێراقێكی دی)، هەرگیز بەرهەمی شەو و رۆژێك نەبووە، بەڵكو بەروبوومی ئەو كەلتوورە ژیاندۆستییەی گەلی كوردستان بوو، ئەو كەلتوورەی لێبوردەییە بە خوێنی پێشمەرگە و قوربانیدانی گەلی كوردستان هاتۆتە كایەوە و پێشمەرگە و كوردستانیان پاراستیان و دەشیپارێزن. هەر ئەو كەلتوورە دێرینە ژیاندۆستییە بوو كوردستانی كردە سەرزەمین و پەناگەی پەڕاگەندە و لێقەوماوان. بێگومان ئەگەر پێشمەرگە نەبوایە هەرگیز بەمڕۆ نەدەگەیشتین. ئەوسا ئەو دوو مەلیۆن ئاوارە و پەناهەندە و بێدەرەتانەی عێراقی شیعی و عێراقی سوننی و سووریای عەلەویش روویان لە وڵاتانی ئەوروپایی دەكرد(!).

پاراستنی ئەو سەرزەمینەی ئازادی لە كوردستان لەلایەن پێشمەرگەوە بۆ هەمووان لە پێویست پێویست تر بوو، راستە و جێی داخ و ئەسەفێكی یەكجار قووڵ و بە ئازارە بۆ گەلی كوردستان ئەو هەموو پێشمەرگە ئازیزەی خۆی لە شەڕێكی وەك شەڕی داعش لەدەست بدات، بەڵام ئەگەر پێشمەرگە لەو سەنگەرەدا خۆی تاو نەدایە؛ كێ‌ شوێنگرەوەی ئەو بوو؟! بێگومان وەڵام؛ هیچ كەس!!. بۆیە زۆر گرنگ و ئاسایی بوو پێشمەرگە ئەو رۆڵە ببینێ‌ كە رۆڵی خۆی بووە، ئەویش پاراستنی ئەو سەرزەمینەیە كە ساڵانێكە بە خوێنی خۆی نەمامی ئازادی و تۆوی ژیاندۆستی لێ‌ دەڕوێنێ‌، ئازادی و بەها بەرزەكانی ژیان پێویستیان بە وار و سەرزەمینێكی ئارامە مرۆڤەكان بتوانن لەسەریدا بژین و هەناسە بدەن نەك هەمیشە خەون بە ئایندەیەكی گەشاوە ببینن. لە كوردستانی پێشمەرگەدا زۆرێك لە خەونەكان بەدیهاتن و بوون بە كەلتوور؛ تەنیا و تەنیا پێویستمان بە پاراستنیەتی، پێویستمان بە جوانتر كردنیەتی، پێویستمان بە زیاتر و زیاتر برەوپێدانیەتی.

پێشمەرگە بە درێژایی ساڵانی تێكۆشان؛ وێڕای كە بۆ بەدەستهێنانی مافە رەواكانی گەلی كوردستان بەرەنگاری رژێمی دكتاتۆری بەعس بۆتەوە؛ هاوكات بۆ بەدیهێنانی دیموكراسییەتیش بۆ ئەو عێراقە خەباتیكردووە كە گەلی كوردستان و تێكڕای پێكهاتەكانی عێراق دەچەوسێنێتەوە. مافی خۆبڕیاردانی چارەنووس مافێكی رەوای دانپێدانراوە و یاسا و رێسا و بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەكان جەختیان لەسەری كردووە. بەڵام شۆڕشی گەلی كوردستان و سەركردایەتییەكەی بەدەستهێنانی ماف و ئازادییەكانی گەلیان هەر بە نیشتیمانێكی سەربەخۆ نەبەستۆتەوە بە تەنیا، هەڵبەت ئەوەش لە كەلتووری پلوراڵ و هەمەڕەنگی كوردستانیان سەرچاوە دەگرێ‌ كە لە دێر زەمانەوە سەركەوتووانە ئەزموونی كردووە. بۆ نموونە بەر لەوەی نەك هەر شۆَڕشی گەلانی ناوچەكە، بەڵكو بیرمەند و دیموكراسخوازانی وڵاتان و نەتەوەكانی دراوسێشمان لە ناوچەكە هێشتا هەر بیریان لە مەسەلەی فیدراسیۆنی پێكەوەژیانی پێكهاتەكان نەكردبۆوە ئەو كاتەی خوالێخۆشبوو شێخی شەهید (عەبدولسەلام بارزانی) لەسەرەتای چەرخی رابردوو لەگەڵ پێكهاتە ئاینی و نەتەوەییەكانی كوردستان و ناوچەكە خەریكی داڕشتنی پرۆژەی جۆرە كۆنفیدراڵیزمێك بوون. ئەمە فراوانی و دووربینی و زەنگینی هزر و جیهانبینی شێخ عەبدولسەلام و نەتەوەی كورد بە گشتی دەخاتەڕوو. دەنا ئەو سەردەمە سەرەتای رسكانی بیری ناسیونالیزم بوو لەسەر ئاستی ناوچەكە كە دوای چەند ساڵێكی كەم (1919 و 1920) بە ساڵی شۆڕشەكانی نەتەوەخوازانی عەرەب ناوزەد كراوە و تێیدا زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان دەستیان بە شۆڕشی رزگاریی كرد.

گرفتی گەلی كوردستان لەگەڵ بەغدای ناوەند هەر لەسەرەتاوە پرسی چەوساندنەوە و نەبوونی دیموكراسییەت و زەوتكردنی ماف و ئازادییەكانی گەل بووە، دەنا دەكرا بە هەبوونی حوكمڕانییەكی دیموكراس و دادپەروەر ئەم وڵاتە تووشی هیچ لە مەینەتییەكانی جەنگ و ماڵوێرانی و جینۆساید نەبێتەوە. سەبارەت بەم پرسە؛ رابەری شۆڕشی كوردستان خوالێخۆشبوو (مەلا مستەفا بارزانی) لە وتەیەكیدا بۆ ژمارەیەك لە سەركردەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان لە ناوەڕاستی نیسانی 1967 دەفەرمووێ‌" دەسەڵات لە چنگی حكوومەتێكی دز و بێ ئەخلاقە كە خزمەت بە دژمنانی عەرەب و كورد دەكات، دەنا ئێمە نامانەوێ‌ رووبەڕووی حكوومەتی عێراقی ببینەوە، ئامانجی شۆڕشەكەی ئێمە بەرژەوەندیی عێراقە" بە گشت پێكهاتەكانیەوە.

دوای (50) پەنجا ساڵ، ئەو باوەڕە جێگیرەی (مستەفا بارزانی) دەرهەق بە پێكەوەژیان و بەرگرییكردن لە دادپەروەریی و ماف و ئازادییەكان؛ جارێكی دی و لەسەردەمی هەرێمی كوردستان بەهەمان هێز و باوەڕەوە لەلایەن جەنابی سەرۆك (مەسعود بارزانی) دووبارە دەكرێتەوە، كاتێك هەمان ئەو بەغدایە سەرسەختانە لە پەیمان و یاسا و تەواوی بنەماكانی دەستوور پاشگەز دەبێتەوە، گەلی كوردستان ناچار دەبێ بیر لە رێگاچارەیەك بكاتەوە. لەمبارەیەوە سەرۆك مەسعود بارزانی لە 14ی شوباتی 2018 هەمان ئەو دیدەی (بارزانیی مەزن) دووپات دەكاتەوە و دەڵێ" پێشێلكردنی دەستوور و تێكدانی تەوافوق و هاوسەنگی و نەهێشتنی شەراكەت وای كرد گەلی كوردستان بڕیاری ریفراندۆم بدات". بۆیە دوێنێ‌ و ئەمڕۆی بەغدا هیچ جیاوازیەكی بۆ گەلی كوردستان نیە، ئەوسا (بارزانیی نەمر) گوتەنی دەسەڵاتی بەغدا كەوتۆتە ژێر چەپۆكی دز و بێ ئەخلاق و خزمەتی دژمنانی عەرەب و كورد دەكەن، كوردیش رێگایەكی دی لەبەردەمدا نەماوەتەوە بێجگە لە شۆڕش و مقاوەمەت. ئەمڕۆش كە بەغدا لەسەر كاغەز ئیمزا لەسەر هەموو بەڵێنەكان دەكا و لەسەر ئەرزی واقیع لێی پاشگەز دەبێتەوە، گەلی كوردستان ناچارە لە 25 ی ئەیلوولی 2017 ریفراندۆم بكات و بە رێژەی زیاتر لە 92% دەنگی بەڵێ بۆ سەربەخۆیی و دەوڵەتبوون هاوار بكا.

دوای خیانەتكاریەكەی 16ی ئۆكتۆبەری 2017 و پەلاماردانی كوردستان لەلایەن بەغداوە، جارێكی دی ئەو ئەزموونە بێهاوتەیەی پێكەوەژیان و لێبوردەیی كە كوردستانی كردۆتە پەناگەی ئارامی گشت پێكهاتەكانی عێراق و ناوچەكە كەوتەوە بەر هەڕەشەی لەناوچوون، ئەو كوردستانەی بۆتە چیڕۆكی سەركەوتنی دیموكراسییەت و پێكەوەژیانی جیاوازیەكان لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناڤین وەك پەڕی بەر رەشەبا لەلایەن دۆستانی دیموكراسی و جیهانی ئازادەوە پشتی تێكرا. بەڵام پێشمەرگە داستانی نەبەردیی لە پردێ و سحێلا و مەحموودیە تۆمار كرد و سوپای بەغدای لەو شوێنانە راگرت. ئەوەبوو سەرۆك و پێشمەرگەی ئازادی و سەربەخۆیی كوردستان (مەسعود بارزانی) لە 29ی تەشرینی یەكەمی 2017 هەمان ئەو پەندە دێرینەی كوردستانی بە بیر هەمووان هێنایەوە و گوتی" جارێكی دی دەركەوت كە خەڵكی كوردستان تەنیا خۆیانن و چیاكان دۆستیانن".

ئەو سەرزەمینەی ئازادی لە كوردستان كە ماڵی هەمووانە و تێكۆشانی پێشمەرگە بە ئامانجی پاراستنی ئەو ماڵەی ئازادییە بۆ سەرجەم پێكهاتەكان. ئەگەر هاوپەیمانان و ئەو دۆستانەی كە تێكۆشان و پشوودرێژیی گەلی كوردستانیان بۆ بنیاتنانی (عێراقی نوێ‌)! و چاوەڕێكردنی بەساڵانی كوردیان بۆ بەدیموكراسبوونی عێراق بەهیچ وەرنەگرت، گەلی كوردستانی ناچار كرد چیتر بە ئومێدی زیندووبوونەوە بەدیار تەرمی عێراقەوە دانەنیشێ، بەڵام دیموكراسیش هەمان قەدەری گەلی كوردستانی هەبوو، لەبەر ئەوەی وەك چۆن دیموكراسییەت لەم خاكە نەزۆكەی عێراق چەكەرە ناكا، ئەوانەی هەتا دوێنێ‌ بەشان و باڵی پێشمەرگەیان هەڵدەگوت، بینیمان لە خیانەتەكەی 16ی ئۆكتۆبەر هەموو ئەو دروشم و پرانسیپ و بەهایانەیان بیرچۆوە و گوێی خۆیان لە ئاست ئەو گەلەكۆمەكیەی دژ بە پەناگەی لێقەوماوانی رۆژهەڵاتی ناڤین (عێراقەكەی دی)! كەڕ كرد.

سەبارەت بەو هەڵوێستەی وڵاتان، كە پێشمەرگە لەبری گەلی كوردستان و ئەو جیهانە ئازادە دژ بە تیرۆرستانی داعش جەنگا و خوێنی بەخشی، سەرۆك و پێشمەرگە (مەسعود بارزانی) دەڵێ كە ئازادی و سەربەخۆیی باجی دەوێ‌؛ بەڵام وڵاتانی جیهان" بەداخەوە لە كاتی پێویستدا گەڕانەوە بۆ بەرژەوەندی خۆیان و مەبادئیان بیرچووەوە، رێك پێچەوانەی هەڵوێستی پێشوویان كە وایان پیشاندەدا لەبەرگریی لە مرۆڤایەتی و شكاندنی داعش، پاداشتی پێشمەرگە و خوێنی شەهیدان بدەنەوە".

ئەوەی نەگۆڕە، گەلی كوردستان كە لە ریفراندۆمدا ویستی ئەو سەرزەمین و جوگرافیایەی خۆی ناو بنێ‌ نیشتیمانی ئازاد و سەربەخۆ؛ ئەو هەموو پیلان و شەڕوشۆڕەیان بەسەریدا هێنا. بەڵام خەبات و تێكۆشانی پێشمەرگە و كوردستانیان لە پێناو ئازادی و سەربەخۆیی و پاراستنی بەهاكانی لێبوردەیی و ژیاندۆستی بەردەوامە و تا سەر بەردەوام دەبێ.

خۆنەچەماندن.. نهێنی مانەوەی نەتەوەیەك

مێژوونووسی گریكی (زەینەفۆن) لە كتێبی (ئاناباس)دا لە ساڵی 401 پێش زایین دەڵێ" كاردۆخەكان گەلێكی چیانشین و شەڕكەر و بە غیرەتن، ئەوان سەربەخۆ دەژین و ژێردەستەی پاشای فارس نین".

دوای تێپەڕبوونی (2325) دوو هەزار و سێ سەت و بیست و پێنج ساڵ بەسەر ئەو قسەیەی زەینەفۆن، كۆمسیۆنی لێكۆڵینەوەی نێودەوڵەتیی سەر بە كۆمەڵەی گەلان (عوسبەتولئومەم) سەبارەت بە دیاركردنی سنوور لە نێوان توركیا و عێراق لە ساڵی 1924 دا هەمان قسە و لێكدانەوە سەبارەت بە نەتەوەی كورد دووبارە دەكاتەوە و دەڵێ"كوردەكان نەتەوەیەكی جەنگاوەر و جەربەزەن، سەر بۆ هیچ كەسێك دانانەوێنن، لە نێو خۆیاندا یەكگرتوو نین، بەڵام لەگەڵ ئەو نەتەوانەی لە وڵاتەكەیاندا دەژین هەمیشە دراوسێی باشن و بە ئاشتی و تەبایی پێكەوە دەژین".

لێكۆلەری ئەرمەنی خاچاتۆر ئابۆڤیانیش لێبڕاوانە دەڵێ" بە هەموو واتای وشە، دەتوانین نازناوی سوارچاكانی رۆژهەڵات بدەینە كوردەكان".

هەر كارەكتەرێك ئەگەر خەسڵەتەكانی بوون بە سیمبولی تێدا نەبێ‌، هەرگیز ناتوانێ‌ ئەو بەهایانە بپارێزێ‌ كە بەلای جیهانی ئازادەوە شایانی پاراستن و قوربانیدانن. لێرەدا پێشمەرگە وەك ناوێك؛ لە پاشخان و رابردوو و یادەوەری و باكڕاوەند؛ دنیایەك لە قارەمانێتی و داستان و نەعرەتە و شكۆ لە خۆ دەگرێ‌.. مێژوویەك تژی لە جانگۆریبوون لە پێناو پاراستنی ئیرادەی نەتەوە لە رادەستبوون.. مێژوویەك تژی لە بەرخودان و بەرەنگاریی رەوای ئابڕوومەندانە.

لێرەدا ئەوەی گرنگە هەڵوەستەی لەسەر بكرێ‌ ئەوەیە كە پێویستە شیكردنەوە و خوێندنەوە بۆ دوو ئاراستەی یەك مژار بكرێ‌ كە یەكەمیان (خۆ نەچەماندن)ی نەتەوەیە لەسەر ئاستی گیانی بەرخودان و بەرەنگاریی سەرتاسەری و ئینجا (خۆ نەچەماندن)ی پێشمەرگە وەك شێوازی بەرەنگاری و ئەو دنیابینیەی نەتەوە هەیەتی بۆ مانەوە. خۆ نەچەماندنی نەتەوە لە پێناو ژیانە، بەڵام خۆ نەچەماندنی پێشمەرگە لە پێناو پاراستنی ژیان و بەخشینی مانایە بە خودی مانەوە، بەخشینی مانایە بە مانەوەی نەتەوە.. لێرەدا پێشمەرگەی جانگۆری و ئەو رووبارە خوێنەی پێشمەرگە و تێكڕای نەتەوە بە سەخاوەت پێشكێشی دەكات، بەخشینی بەخۆڕایی قوربانی نیە، خوێنبەربوونێكی بەخۆڕایی و خرۆشانێكی ماتەمگێڕانە نیە، بەڵكو وەبەرهێنانەوەی ژیانە لە میانی بەرخودانی ژیانگەرا؛ ژیانگەرا بە واتای هەر جووڵە و بزاوتێك مەیلی ژیاندۆستی لە نێو ویست و ئیرادە و زەینییەت و مێنتالیتەی مرۆڤەكان چەكەرەپێبكا.. بەرخودان و جەنگان ئەگەر بۆ تەفروتوناكردن بێ‌ و بەس، هەرگیز سوود و كەڵكی بۆ نیشتمان و كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی نابێ، بەڵكو ئەوسا خەبات و بەرخودان دەبنە ماشێنێك بۆ سازكردنی مەرگ و هیچی تر.

لێرەدا خۆ نەچەماندن ئەگەر بە تەنیا بۆ گەرەنتیكردنی مانەوەی كۆمەڵە مرۆڤێك بێ بە ناوی هۆز و گەل و نەتەوە، ئەوە نموونەی ئەو جۆر و فۆرمەی مانەوە لە ناو مێژوودا زۆرن.. بەڵام مەبەست لێرەدا مانەوەی بەرهەمدار و پۆزەتیڤە، ئەو بەرخودانەی مانەوە و ژیان بە نەتەوە و گەلانی دیكەش دەبەخشێ‌، هەمووان لە ژیان و ئاشتی و ئۆقرەییدا هاوبەش دەكا، كەواتە ژیان و ئازادی و ئاشتی؛ بەهای هاوبەشی سەرجەم مرۆڤایەتیین، ئەو هێزەی لە توانایدا بێ‌ ئەو بەهایانە بپارێزێ و ماڵی خۆی بكاتە پەناگای ئارام بۆ گشت لێقەوماوان، بێگومان هێزێكە شایستەی ئەوەیە وەك سیمبول تەماشا بكرێ‌.. لەمبارەیەوە بەڕێز خاتوو(ئۆرزۆلا ڤۆن دێر لاین) وەزیری پێشووی بەرگریی ئەڵمانیا لە شوباتی 2018 لە میانی سەردانیدا بۆ هەولێر؛ بە راشكاوی گوتی" ئێمە هەرگیز قوربانیدانی پێشمەرگە لە بیر ناكەین كە لە جیاتی هەموو جیهان دژ بە داعش جەنگا". بەر لەویش، لە نیسانی 2017 بەڕێز (زیگمار گابریێل) وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا دوای دیدەنی لەگەڵ جەنابی سەرۆك (مەسعود بارزانی)؛ رایگەیاند كە" ئەو بەرگریكردنەی پێشمەرگە و رووبەڕووبوونەوەیان دژ بە رێكخستنی دەوڵەتی ئیسلامی؛ هاوكات بەرگریكردنە لە ئەمن و ئاسایشی ئەڵمانیا".

پێشمەرگە بۆیە سیمبولە لەبەر ئەوەی توانای ئەوەی هەیە سەركەوتنی سەربازیی بكاتە سەركەوتنی كۆی ژیان، توانای ئەوەی هەیە لە میانی بەرگریكردن لە نیشتمان و نەتەوەیەك بەرگریی لە كۆی ئەوانی دیكەش بكات، هەڵبەت ئەوەش بە رێگای پێگیربوون بە پەیامی مرۆڤانەی هیومانتێریاڵ، كە رێزگرتنە لە یاسا و رێسا و پەیماننامە نێودەوڵەتییەكان و قوربانیدان لە پێناو گشت بەها پیرۆزەكانی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی.

لەبەرامبەر ئەو رێزگرتنەی گەلی كوردستان لە بنەماكانی لێبوردەیی و پێكەوەژیان و پەیوەستبوونی پێشمەرگە بەو ئەتیك و مۆراڵە بەرزەی مرۆڤایەتی، رێكخراوی نێودەوڵەتیی ئاپۆكسیۆمینۆی ئیتاڵی لە 19ی گەلاوێژی 2018 لە رێوڕەسمێكی شكۆداردا لە رۆمای پایتەخت، خەڵاتی رێزلێنانی پێشكێش بە پێشمەرگەكانی كوردستان كرد لە بەرامبەر ئەو رۆَڵە جوامێرانەی پێشمەرگەی كوردستان هەیبووە لە جەنگان دژ بە تیرۆرستانی داعش و رێزگرتن لە بەها مرۆڤایەتییەكان و پاراستنی هاوڵاتیانی سڤیل و بە تایبەت كرستیانەكان.

پێشمەرگە.. كەلتووری بەرگریی ناتوندوتیژ

هەڵەبجە و ئەنفال و شەڕی تیرۆر دژ بە كورد و كوردستان، نموونەی زەق و حاشاهەڵنەگرن كە پێشمەرگە و گەلی كوردستان لەبەرامبەر دژمنێكی دڕندە و تا ئەوپەڕی توندوتیژ بەردەوامییان بە خەباتی خۆیان داوە. ئەگەر دوا شەڕی نەگریسی نەیاران دژ بە كوردستان؛ تیرۆرستانی داعش كردبێتیان و توندوتیژیی داعشیەكان تێیدا گشت ئاستەكانی بەخۆیەوە بینیبێ بەوەی كە بە هۆی عەقیدە و بڕوایانەوە؛ خۆكوشتن و خۆتەقاندنەوە و سەربڕین و سووتاندن و گشت شێوازەكانی توندوتیژیی بە رەوا دەبینن، بەهەمان شێوە دەبینین بەعسیەكانیش كە درێژكراوەی بیر و مێنتالیتەی شۆڤێنییەت و پاشڤەڕۆی عەرەبین؛ ئەوانیش بە درێژایی زیاتر لە 30 سی ساڵ ئەوەی توندتر و تیژتر بوو دەرهەق بە كوردستان كردیان؛ هەتا ئاستی پراكتیككردنی هەمان ئەو فۆرمە ئایینیەی كە داعش دژ بە شەنگال و گرووپە لە یاسادەرچووەكانی حەشدی شەعبی دژ بە خورماتوو و كەركوك و دەشتی نەینەوا ئەنجامیاندا.

لە راستیدا شەڕی داعش؛ شەڕی هەرە سەختی پێشمەرگە بووە بە درێژایی ساڵانی خەبات و تێكۆشانی گەلی كوردستان، سەختترین و راستەقینەترین شەڕی شۆڤینییەتی عەرەب و سەلەفییەتی جیهادیی خوێنگەرای ئایینی بووە دژ بە ئازادی و ئازادیخوازان كە كوردستان نوێنەرایەتی كردووە.

لێكچوونێكی تەواو لە نێوان تاوانەكانی (بەعس و داعش و گرووپە لادەرەكانی حەشد)دا لە رووی فۆرم و ناوەرۆكەوە هەیە، (ئەنفال)ی بەعس و (سەبی)كردنی ئافرەتانی سەربەرزی كوردی ئێزدی لەلایەن داعش  و (ئەتككردن)ی ئافرەتانی سەربەرزی گەرمیان و سەپاندنی بەزۆری مەزهەبگەرایی لەلایەن ئەو گرووپانەی حەشد لە ناوچە كرستیاننشینەكانی نەینەوا، هەرهەمووی لە یەك كەلەپووری بۆگەنی دواكەوتووی كۆنەپارێزەوە سەرچاوەیان گرتووە.

پێشمەرگەكانی شۆڕشی مەزنی ئەیلوول زۆرجار دەگێڕنەوە كە رابەری مەزنی بزوتنەوەی ئازادیخوازی گەلی كوردستان خوالێخۆشبوو جەنابی (مەلا مستەفای بارزانی) دەیفەرموو؛ نابێ ئێمە چاو لە رەفتاری دڕندانەی دژمنەكانمان بكەین، دەنا فەرقی ئێمە و ئەوان چیە!، هەرگیز رێگا بە پەیڕەوكردنی تیرۆر و توندوتیژی نادەین وەك تۆڵەكردنەوە لە دژمن، ئێمە مافێكی مەشرووع و رەوامان هەیە و بە رێگایەكی مەشرووعیش خەبات بۆ بەدیهێنانی دەكەین، با بەعسیەكان هەر چیەك دەكەن بیكەن، ئێمەش بە پێی بیروباوەڕی خۆمان تێدەكۆشین، خەبات لە پێناوی رزگاری و ئازادی و دیموكراتی قبووڵی شێوازی نائینسانیانە و قێزەون ناكات. هەڵبەت ئەمە شیكردنەوەی روئیا و جیهانبینی بارزانیی مەزنە، ئەمە فەلسەفە و عەقیدەی رابەری شۆڕشی كوردستانە، بەم شێوەیە پێشمەرگەكانی خۆی پەروەردە كردووە. هەڵبەت جەنابی (بارزانیی مەزن)یش ئەو كەلتوورە رۆشن و گرانبەهایەی لێبوردەیی و ژیاندۆستییەی لە عەقیدە و سەرچاوەیەكی روون و زوڵاڵی كوردایەتییەوە هەڵێنجاوە كە بۆ  شێخی شەهید (عەبدولسەلام بارزانی) دەگەڕێتەوە.

كەلتووری گەلی كوردستان ئەوەیە، هەرگیز شێوازی دزێوی نامرۆڤانە ناگرێتەبەر تەنانەت بۆ كوشتنی دژمنەكانیشی، ئابڕوومەندانە بەرگریی لە ئاشتی دەكات، سەربەرزانە لە پێناو شكۆی مرۆڤبوون و بەهاكانی ژیان دەجەنگێ‌، تیرۆر و توندوتیژیی هێزی نەیار؛ هەرگیز ناتوانێ‌ پێشمەرگە ملكەچی هەمان پەیڕەوی دزێو بكات.

بەردەوامبوونی پێشمەرگە لەسەر پەیوەستبوون بەو كەلتوورە بەرزەی لێبوردەییەوە، بێجگە لەوەی جیاوازیەكی لە بەها (فرق قیمی) دروست كرد لە نێوان خەڵك و خاكی كوردستانی و رژێمە چەوسێنەر و داگیركەرەكانی كوردستان، گەلی كوردستانیشی كردە ئەو هێزەی لە توانایدا بێ بەرگە بگرێ‌ و برینەكانی خۆی ساڕێژ بكات و وڵاتە وێرانكراوەكەی خۆیشی ئاوەدان بكاتەوە، بە چاو لە ئایندەیەكی رۆشنتر هەموو ئەو كۆسپ و تەگەرە و نەهامەتییە سەختانە تێپەڕێنێ‌ و كوردستانەكەی خۆی بكاتە ئەو سەرزەمینە رەنگین و ئارامەی كە دۆست و دژمن شایەتی ئەوەیان بۆ داوە.

هەڵبەت دروستبوونی جیاوازیی بەها لە عێراق و (عێراقەكەی دی) كە كوردستانە، بۆ سەرچاوەی ئەو بەهایانە و جیاوازیی خودی ئەو بەهایانە لە هەردوو سەرزەمینەكە دەگەڕێتەوە. كوردستان وەك سەرزەمینی جیاوازیی و فرەیی و خەباتی رزگاریی لە پێناو ئازادی و دیموكراسی و سەربەخۆیی، عێراقی عەرەبییش وەك سەرزەمینی واحیدون ئەحەدی (یەكسەرزەمین و یەك ئایین و یەك زمان و یەك ئوممەت)!، ئەو سەرزەمینە واحیدەی (بەعسییەكان) لە پێناویدا تەواوی كوردستانی باشوور و (گرووپە لەیاسادەرچووەكانی حەشد) دووز و خانەقین و داقووق و كەركوك و شەنگال و (داعش)یش شەنگال و كۆچۆ و سنوونێ‌ و زوممار و گوڵاڵەیان خاپوور و وێران كرد.

كوردستان خەون بە ئازادییەوە دەبینێ و عێراقیش بەو جۆرە خەونانە وەڕس و بێزار دەبێ. كوردستان ئازادبوون و بەدەستهێنانی مافەكانی خۆی بە دیموكراسیبوونی عێراقەوە دەبەستێتەوە و خەبات لە پێناو (دیموكراتی بۆ عێراق و ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستان) دەكات. عێراقیش مانەوەی خۆی وەك (میشێل عەفلەق) دەڵێ؛ بە یەك نیشتیمان و یەك نەتەوە گرێ‌ دەدات و لە پێناو ئنبیعاسی ئوممەی عەرەبی؛ هەموو ئەو ئەتنیك و پێكهاتانەی دی بە عەرەب و میوان لەسەر خاكی پیرۆزی عرووبەت دەناسێنێ‌، كە ئەو پێكهاتە جیاوازانە لە كۆتادا ئەگەر نەبن بە عەرەب و شانازی بە نیشتیمانی عەرەبەوە نەكەن؛ ئەوە بێ یەكودوو دەبێ لەناو ببرێن، وەك چۆن لە ئەنفالە بەدناوەكاندا كوردیان بەو دەردە برد.

ئەوە كرۆكی جیاوازیی نێوان بەهاكانی كوردستان و بەهاكانی عێراقە، ئەو عێراقەی دەیان ساڵ پێشمەرگە و گەلی كوردستان و دواجار هێزەكانی هاوپەیمانان بە رابەرایەتی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا قوربانییان لە پێناو ئازادكردنیدا بەخشی، ئەمڕۆش چەند لایەنێكی كاڵفامی سیاسی مەزهەبی پێیان وایە ئازادكردنی عێراق هەر لە سێدارەدانی سەددام حوسێن و دەرپەڕاندنی سوننە و كرستیانەكانە!!!. لەبەر ئەم هۆكارانە كوردستان ویستی سەربەخۆ بێ‌. چونكە پێشمەرگە خوێنی بۆ ئازادی راستەقینە رژاوە نەك بۆ ئەوەی كەسانێك بێن یاری بە بەرهەمی خوێن و فرمێسك و خەباتی كوردستانیان و ئەو عێراقییە رەسەنانە بكەن كە دەیان ساڵە بۆ ئازادی و دیموكراسی و لێبوردەیی و رێزگرتنی جیاوازیی تێدەكۆشن و قوربانی دەدەن.

پێشمەرگە و گەلی كوردستان نەچوونە ژێر باری رەفتار و زەینییەتی كۆنەپارێز و وەحشیگەرانە. ساڵانی دوور و درێژی بەرخودان زیاتر و زیاتر گەلی كوردستان و پێشمەرگەی لەسەر ئەو رێبازە رەسەنەی كوردایەتی و مرۆڤایەتی مكوڕ تر كرد، ئەوسا كوردستانیان بێجگە لە شاخەكان دۆستی دیكەیان نەبوو، بەڵام دەركەوت دۆستی هەرە نێزیك و گیانی بەگیانی كوردستانیان بێجگە لە چیاكان؛ ئەو كەلتوورەی لێبوردەیی و ژیاندۆستیەیە، ئەو كەلتوورەی مقاوەمەت و بەرخودانەیە كە هەمیشە دەیانپارێزێ‌ و دەبێتە فریادڕەسی تەنگانە بۆیان.

بۆ تیشك خستنە سەر شوناسی راستەقینەی كارەكتەری پێشمەرگە و گەلی كوردستان، كە لە كامە كەلتوور و سەرچاوەوە فۆرمی ئیدارەدانی ململانێی خۆیان دەرهەق بە بەرەی نەیار هەڵدەبژێرن، بۆمان دەردەكەوێ‌ جیاوازیەكە ئەوەندە گەورەیە هەر ئەو دەرەنجامەی لێدەكەوێتەوە كە لە رۆژانی پڕ شكۆی ریفراندۆمی مەزن؛ كوردستانیان بە گەورە و بچووكەوە بە دەنگی بەرز دەیانگوت و هاواریان دەكرد (با هەردوولامان دراوسێی باشی یەكتر بین). ئەگینا بەرەی بەرامبەری پێشمەرگە و گەلی كوردستان (كە عێراقی عەرەبی)ە، هەرگیز ئەو ئومێدەیان لێ‌ چاوەڕێ ناكرێ‌ رۆژێك لە رۆژان باوەڕیان بە ئازادی و دیموكراسی و فرەڕەنگی و بەهاكانی ژیاندۆستی و لێبوردەیی بێت، ئەوان لە دۆڵێكی قووڵ و ئازادی و دیموكراسی لە دۆڵێكی دی.

زۆر گرنگە باس لەو پرسە بنەڕەتیەی (ئیدارەدانی ململانێ‌) بكەین،  كە لایەنی كوردستانی لە لایەنی عێراقی جیا دەكاتەوە و هەردوو لایان بەسەر دوو ئاراستە و دوو مێنتالیتە و جیهانبینی زۆر لەیەكدوور دابەش دەكات. كوردستان لەناو بازنەی مێنتالیتەی  (بەرگریی و ململانێی پۆزەتیڤ) و لایەنی عێراقی عەرەبییش لەناو بازنەی داخراوی (خۆپەسند و پەلاماردەری نێگەتیڤ). لێرەدا پێویستە ئاماژە بەو پۆلێنە بكەین كە نووسەرانی پەرتووكی (جەنگی ناتوندوتیژ..بژاردەی سێیەم) دەرهەق بە جیهانی عەرەبی و ئیسلامی و سروشت و ئاستی ململانێكان بە گشتی خوێندنەوەیان بۆ كردووە، ئەو نووسەرانە لە میانی ئەو لێكۆڵینەوەی خۆیان بەو راستییە گەیشتوون و دەڵێن" پاكتاوكردن و ریشەكێشكردنی بە تەواوەتی یاخود سفركردنەوە و لەناوبردنی لایەنی بەرامبەر لە ململانێدا، جۆری دڵخواز و تاقە ئامانجی ململانێیە لە جیهانی عەرەبی و ئیسلامی"دا.

ئەو بژاردەی سفركردنەوە و تەفروتوناكردن (كاڵای رێك بەقەد باڵای) حوكمڕانانی بەغدایە، بە دەلیلی ئەوەی هیچ هێزێكی سیاسی و مەزهەبی عەرەبی شیعەی عێراقی و بەهەمان شیوە بەغدای ئەوسای بەعسی عەرەبیش رۆژێك لە رۆژان دانوستانیان لەگەڵ یەكتریدا نەكردووە و هەمیشە چاویان لە نەهێشتنی یەكجارەكی یەكتر بووە، بێگومان هۆكاری ئەو دۆخەی رەفتارە لای عەرەب و جیهانی ئیسلامی زۆر و دیارن، بەڵام ئەوەی گرنگە جۆری بیركردنەوە و زەینییەتی هەردوو لایەنی سوننە و شیعەی عەرەبی عێراقییە كە دەكەونە ناو بازنەی (ململانێی سفركردنەوە)وە؛ ئەو ئاستە باوەی ململانێ لە جیهانی عەرەبی و ئیسلامی كە سەدان ساڵە كاولكاری و تراژیدیا و مەینەتی بۆ خۆیان و نەتەوەكانی دی بەرهەم هێناوە. لە بەرامبەردا كوردستان كە هەمیشە لەلایەن بەغداوە ئەو ململانێی سفركردنەوەی بەسەردا تاقیكراوەتەوە (ئەنفال و چەكی كیمیایی/ جینۆساید)، كەچی لایەنی كوردستانی سەرەڕای ئەوەی زۆر دڵنیا بووە لەوەی بەغدا (ئەوسا و ئێستا.....) هەرگیز متمانەی پێ ناكرێ‌؛ بەڵام سەركردایەتی سیاسی گەلی كوردستان دەرگای دانوستانی دانەخستووە. ئەمەش بەو مانایە دێت كە كەلتووری كوردستان جۆرێكی دیكەیە لە پۆلێنی فۆرمەكانی ئیدارەدانی ململانێ‌، فۆرمی كوردستانی ناكەوێتە بازنەی سفركردنەوە و پاكتاوكردن و رەشكردنەوەی بەرامبەر، بەڵكو كەلتوورێكە بەرهەمی فرەیی و جیاوازی و بەرامبەربینی و دایەلۆگخوازە، بۆیە ئەوەی كوردستان هەردوو فۆرمی (ململانێی بەدەستهێنانی خاڵ) و (ململانێی بەرگرییكردن) دەگرێتەوە. لەبەر ئەوەی بەرگریی ناتوندوتیژ لای گەلی كوردستان و پێشمەرگە ساڵانێكە بۆتە ستراتیژ و كەلتوور.

هەڵبەت دەبێ ئەوەش قەدەری گەلی كوردستان بێ بەرخورد لەگەڵ ركەبەرێكی لەمجۆرە بكات كە باوەڕی بە دایەلۆگ نیە و تاقە ئامانجی ئەوەیە بەرامبەرەكانی خۆی فەنا بكات. گەلی كوردستان هەتا ئێستا لە سۆنگەی فۆرمی (ململانێی بەدەستهێنانی خاڵ و بەرگرییكردن)ەوە؛ دوو جار توانیویەتی دوو بەڵگەنامەی فەرمیی گرنگ بە بەغدا ئیمزا بكات. یەكەمجار بەڵگەنامەی فەرمیی رێككەوتننامەی 11ی ئاداری بە بەعسییەكان (حوكمڕانانی بەغدای 1970) ئیمزا كرد. دووەم جار دەستووری هەمیشەیی عێراقی بە (حوكمڕانانی بەغدای 2005) پەسند كرد كە دواجار لەلایەن 80%ی گەلانی عێراقەوە دەنگی رایفراندۆمی بەدەستهێنا. بەڵام گرنگە بگوترێ‌، لەبەر ئەوەی هەڵگری زەینییەتی (ململانێی سفركردن)ەوە كە دانوستان نازانێ‌ و تەنیا باوەڕی بە كوشتنی بەرامبەرەكانی خۆی هەیە، مەحاڵە ئەوەی لە ترس و ناچاریدا دەیسەلمێنێ‌ لە دواییدا جێبەجێی بكات. بێگومان هەر واش دەركەوت؛ بەعسییەكان لە رێككەوتننامەی 11ی ئادار پاشگەز بوونەوە و جارێكی دی بەربوونەوە گیانی كورد و هەتا گەیاندیانە ئاستی تەفروتوناكردن، كوشتن و بڕین و جینۆساید و پاكتاوكردن و تەعریب و تەبعیس و تەهجیر و كیمیاباران و ئەنفال......هتد.

لەبارەی ئەو پاشگەزبوونەوەی حزبی بەعس و دەرخستنی راستیی ئەو شیكردنەوە تیۆریەی لەمەڕ هەژموونی فۆرمی (ململانێی سفركردنەوە) لە وڵاتانی عەرەبی و جیهانی ئیسلامی بە گشتی، رابەری شۆڕشی كوردستان؛ خوالێخۆشبوو (مەلا مستەفا بارزانی) دەرهەق بە رێككەوتننامەی 11ی ئادار دەفەرمووێ‌" دوای ئەو رێككەوتننامەیەی دانی بە ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی كورد و خەباتە بێ وچانەكەی دانا لە 11ی ئاداری 1970. بە ئەندامانی لێژنەی مەركەزیم گوت: ئاگادار بن، ئێستا بارودۆخەكە لە پێشان مەترسیدار ترە، جاران بە تۆپ و تەیارە بۆمبارانی ئێمەیان دەكرد. بەڵام ئەمڕۆ بەبێ ئەوەی بیانبینین بۆمبامان بەسەردا دەبارێنن، دەبێ زۆر وریا بین و نەكەوینە داوی رژێمەوە، بۆیە بێباك نەبن و نەڵێن تازە مافەكانی خۆمان بەدەستهێنا و هەموو شتێك تەواو. دەبێ لە هەموو كاتێك زیاتر چاوكراوە بین بۆ زانینی نیەت و مەرامەكانی رژێم، من خۆم گومانم لەوە هەیە رژێم دادپەروەر بێ و قەت لەو باوەڕەدا نیم وەعد و بەڵێنەكانی خۆی بەجێ بگەیەنێ‌". ئاشكرایە دواتر چی روویدا و چۆن بەعسییەكان مەلای بۆمبڕێژكراویان نارد بۆ تیرۆركردنی (بارزانیی مەزن) كە جەنابیان بە موعجیزە لێی دەرباز بوو.

بێگومان دەستووری هەمیشەیی عێراقیش بەهەمان دەرد برا، دوای سێزدە ساڵ چاوەڕوانی و هەتا ئێستاش، ئەو مافانەی دوای مشتومڕ و كێشمەكێشی زۆر بە گەلی كوردستان رەوا بینران كە لە چەند رستەیەكی بێ رۆح و گیان لە دووتوێی چەند لاپەڕەیەكدا بەناوی دەستوور تۆمار و جێگیر كران، ئینجا هەر بەخۆیان هەر رۆژەی بە بیانوویێك لە بەندێكی پاشگەز بوونەوە. ماددەی 140 ی كەركووك و ناوچە كێشە لەسەرەكان و مافی پێشمەرگە و پرسی یاسای نەوت و گاز و هاوبەشی و سازان و هاوسەنگی و ماف و ئازادییەكان و دەرنەچوواندنی دەیان یاسا بۆ تەواوكردنی بوون و سەروەریی دەستوور، زیاتر لە 50 ماددەی دەستووریی هەمیشەیی عێراق لەلایەن حوكمڕانانی بەغداوە پێشێلكران. ئەم چەند خاڵانەمان وەك نموونە بۆ سروشتی ئەو جۆرەی ركەبەر هێنایەوە كە گەلی كوردستان ئەگەر دەرفەتی ژیانی ئازاد و نیشتیمانێكی سەربەخۆی نەبێ؛ دەبێ تا سەر مەحكووم بێ بەوەی مامەڵە لەگەڵ بەغدایەك بكات كە سوور دەزانێ‌ نەك هەر بەڵێنێكی پێ نیە بۆ بەجێگەیاندن، بەڵكو هەمیشە خۆی مەڵاسداوە بۆ پەلاماردان و قووتدانی كوردستان و تەواوی ئەو ماف و ئازادیانەی لە دەستووردا بە تێكڕای گەلانی عێراق دراوە، كە تا ئێستا هەر هەموو ئەمانەیان بە كردەنی ئەنجامداوە. وەك چۆن لە شازدەی ئۆكتۆبەریش تەڕ و وشكی كوردستانی گڕ تێبەردا و هەرچی دەستكەوتەكانی ئازادی و دیموكراسی و یاسا و دەستوور هەبوو خستیە ژێر پێوە. ئەگەر نەعرەتەی شێرانەی پێشمەرگە گیانبازەكان لە پردێ‌ و سحێلا و مەحموودیە نەبوایە، ئەمڕۆ تایتلێك نەدەما بەناوی هەرێمی كوردستان و ئەو تاقە رۆشناییەی ژیاندۆستییش كە لە رۆژهەڵاتی ناڤین هەبوو نوتەك و خامۆش دەبوو.

بێگومان چەمكی ململانێی سفری نەك هەر عێراق؛ بەڵكو بەسەر دەوڵەتانی تریشدا گونجاوە كە پارچەیەكی كوردستانیان بەسەردا دابەشكراوە، دەوڵەتانی سووریا و توركیا و ئێران بە بەڵگە و نموونەوە بەو سایكۆلۆجیا و زهنیەتەوە مامەڵەیان لەگەڵ دۆزی كورد و بزوتنەوە رزگاریخوازەكەیدا كردووە، ئەو چوار دەوڵەتە هەرگیز كورد و گەلی كوردستانیان وەك لایەن و موخاتەب نەبینیوە، بەڵكو هەمیشە ویستوویانە وەك پێكهاتە و وجوود و كەینوونە ئەو نەتەوەیە بسڕنەوە و پاكتاوی بكەن.

ئەم چوار دەوڵەتە نەك هەر بەرامبەر بە كورد، بەڵكو ئامادە نەبوون لەگەڵ هیچ كام لە ئۆپۆزسیۆنەكانی خۆشیان دانوستان و دایەلۆگ بكەن؛ لەبەر ئەوەی چەمكی ململانێی سفری لەسەر بنەمای (هیچ یان هەموو) بنیات نراوە و بەرگەی بوونێكی دی ناگرێ‌ بێجگە لەخۆی، هەڵبەت ئەوەش بۆ پاشخانێكی كەلتووریی دیاریكراو دەگەڕێتەوە لێرەدا دەرفەتی باسكردنی نیە.

پێشمەرگە.. هێزێكی متمانەپێكراو

هەر هێزێك كە (گیانی لێبووردەیی لەخوێن)یدا نەبێ‌ و لەسەر ئاستی ناوخۆیی وەك قەڵای بەرگریكار نەبینرێ‌؛ هەرگیز ناتوانێ‌ لە دەرەوەی خۆیدا رێزلێگیراو بێ‌ و ئەوانی دی متمانەی پێبكەن، بەوەش وەك هێزێكی سەربازی ئەو فاكتەر و پایە لەدەست دەدات بتوانێ‌ جەنگ بخاتە خزمەتی ئاشتی و ئارامی و دادپەروەرییەوە. پێشمەرگە كە خۆشەویست و رێزلێگیراوە لەلایەن گەلی كوردستانەوە، هێزێك بووە هەمیشە جێگای متمانە، ئەم خەسڵەت و شوناسەی پێشمەرگە رۆژ لەدوای رۆژ بەرفراوان بوو هەتا ئەو راددەیەی تەنانەت ئەو جەماوەرەش بە ڕێز و متمانەوە لێی بڕوانێ‌ كە دەیان ساڵە لەگەڵ هێزەكەیدا جەنگاوە (جەماوەری بەرەی نەیار). هەموو هێزێك ناتوانێ‌ ئەم سنووری مەحاڵە ببڕێ‌ وەكچۆن بینیمان لەداوی 2003 پێشمەرگە بووە ناوكی پێكهێنەر بۆ سەرلەنوێ‌ بنیاتنانەوەی ئەو سوپا و دامەزراوە سەربازیەی عێراق كە دەیان ساڵ ئەژنۆی رووبەڕووبوونەوەی پێشمەرگەی كوردستانی نەبوو، خەڵكی بەغدا و ئەو ناوچانەی دەیان و هەزاران رۆڵەیان لەسەر دەستی پێشمەرگە گیانیان لەدەستدابوو كاتی رژێمی بەعس، كەچی تەنیا و تەنیا متمانەیان بە پێشمەرگە هەبوو، و هەمیشە داوایان دەكرد پێشمەرگە ئاشتی و ئۆقرەییان بۆ دابین بكات و دامەزراوەكانی بەغدایان بۆ بپارێزێت.

هەڵبەت ئەو پێگەیەی پێشمەرگە بەدەستی هێناوە بۆ ئەو پرانسیپ و ئەتیكە بەرزەی رەفتار دەگەڕێتەوە كە ساڵانێكە پێشمەرگە لەسەری پەروەردە كراوە و پێی ناسراوە. بێجگە لەوەش گرتنەبەری پرانسیپی (ناتوندوتیژیی ستراتیژ) لەلایەن پێشمەرگەی كوردستانەوە رۆژ بە رۆژ بووە هۆی ئەوەی متمانەی زیاتری تەنانەت جەماوەری بەرەی نەیاریش بەدەستبێنێ‌. ئەوە فەلسەفە و پەیڕەوی نەگۆڕی سەركردایەتی شۆڕشی كوردستان بووە كە نابێ پێشمەرگە هەمان شێوازی قێزەونی دژمن بگرێتەبەر بۆ بەرپەرچەدانەوە و تۆڵەسەندنەوە.

خوالێخۆشبوو (مستەفا بارزانی) رابەری شۆڕشی كوردستان لەمبارەیەوە دەڵێ" سەددام حوسێن چەندین جار پیلانی داڕێژا بۆ ئەوەی بمكوژێ، كوردیش دەیتوانی سزای بدات و لە كاتی سەردانی بۆ كوردستان هەلیكۆپتەرەكەی بخەنە خوارەوە، بەڵام كورد كارێكی لەمجۆرە ناكات، لەبەر ئەوەی ئەخلاقی كوردانە قبووڵی خیانەت ناكات".

بێجگە لەوە، سەركردایەتی شۆڕشی كوردستان چەندین هەڵوێستی بەرزی جوامێرانە و بەرزی مرۆڤانەی پیشانی عێراق داوە، بەڵام ئەفسووس! عێراقی عەرەبی و جەوهەری بیركردنەوەی حوكمڕانانی بەغدا هەرگیز بەرامبەر كورد و كوردستان گۆڕانی بەسەردا نەهات بە ئێستاشەوە.

لە جەنگی شەش رۆژەی حوزەیرانی 1967ی نێوان عەرەب و ئیسرائیل، (مستەفا بارزانی) ئاگربەستی راگەیاند و فەرمانی بە هێزەكانی پێشمەرگە كرد بە هیچ شێوەیەك تەقە لە سوپای عێراق نەكەن، بروسكەی بۆ بەغدا نارد بۆ ئەوەی سوپاكەی خۆی لە كوردستان بكشێنێتەوە و بەرەو فەلەستین بڕوا بۆ بەرگرییكردن لە فەلەستینییەكان.

ئەمە فەلسەفەی شۆڕشی كوردستان بووە بە درێژایی ساڵانی خەبات و تێكۆشان، هەمیشە دوور بووە لە گرتنەبەری توندوتیژیی، بە ئامانجی كەمكردنەوەی ستەم و چەوسانەوە و بنیاتنانی كەلتووری ئاشتی، كە بەبێ لێبوردەیی (تۆلێرانس) و (ناتوندوتیژیی ستراتیژی)؛ مەحاڵە ئەو ئامانجە سەنگینە دەستەبەر ببێ. بێگومان دانیشتووانی سڤیل وەڵامگۆی ئەو راستییەن لە هەر بەرەیەكدا بن، ئەوان دواجار حوكمی كۆتایی دەدەن كە كامە شۆڕش و هێز و بزوتنەوە لە پێناو ئاشتی و ئاشتەواییدا تێكۆشاوە.

لەم چەند ساڵەی دواییدا ئەم راستییە بە روون و ئاشكرایی دەرهەق بە پێشمەرگەی كوردستان دەركەوت، كرستیانەكانی عێراق بە گشتی و دەشتی نەینەوا بە تایبەتی و هۆز و هاوڵاتییە عەرەبە سوننەكانی مووسڵ و ئەنبار و سەڵاحەددین و بەغدا و فەللوجە و كەركوك و دیالا و گشت ناوچەكانی دیكەی عێراق گەواهی ئەو راستییە دەدەن و هەمیشە داوایان كردووە پێشمەرگە پارێزگارییان لێ‌ بكات و هەمیشە گوتویانە كە ئەوان تەنیا بە بوونی هێزەكانی پێشمەرگە هەست بە ئارامی و دڵنیایی دەكەن.

پێچەوانەی ئەو دیمەنەش، بڕوانەهاتن و دڵنیانەبوونی كرستیانەكان و دانیشتوانی سڤیلە بە گشتی لە دۆخی ئەمنیی ناوچەكانیان سەرەڕای نەمانی داعش لە دەشتی نەینەوا، لەمبارەیەوە تۆڕی (رووسیای ئەمڕۆ) لە ناوەڕاستی گەلاوێژی 2018 راپۆرتێكی بلاِوكردۆتەوە و تێیدا هاتووە كە بەهۆی شەڕی داعش 150000 سەت و پەنجا هەزار كەس لە دانیشتوانی دەشتی نەینەوا ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێهێشت و زۆربەیان روویان لە هەرێمی كوردستان كرد لەبەر ئەوەی ناوچەیەكی ئارام و سەقامگیرە، بەڵام سەرەڕای نەمانی داعش، بە پێی ئەو راپۆرتە هەتا ئێستا بە تەنیا نزیكەی 55 پەنجا و پێنج هەزار كەس لەو ژمارەی ئاوارانە گەڕاونەتەوە، ئەویش بەهۆی ئەوەی وەك یەكێك لەو ئافرەتە كرستیانەی دەشتی نەینەوا قسەی بۆ تۆڕی ناوبراو كردووە" ئێستا ژن و خێزانی كرستیان ناوێرن بگەڕێنەوە نەك ئەوەی دەستدرێژی و پێشێلكارییان لەدژدا بكرێ‌". هاوكات ئەوەیان گوتووە كە بارودۆخیان لە كوردستان زۆر ئاساییە و پێیان باشترە پەلە نەكەن لە گەڕانەوە، لەبەر ئەوەی لە ماوەی رابردوودا كاتێ‌ گرووپە لەیاسادەرچووەكانی حەشد هاتنە ناوچەكانیان كێشە و نەهامەتیی زۆریان چەشت و حاڵەتی دەستدرێژی و هەراسانكردن روویدا دەرهەق بە ئافرەت و خێزانەكانیان. 

بەڵام بە هۆی كەلتووری لێبوردەیی و پێكەوەژیان و یەكترقبووڵكردن و رێزگرتن لە جیاوازیی، كە شۆڕشی كوردستان هەمیشە جەختی لەسەر كردووە و پێشمەرگەی كوردستان و تەواوی كوردستانیان بە كردەنی و پراكتیك لە مەیدان جێبەجێیان كردووە، دەبینین ئەوەی لە كوردستان دەگوزەرێ‌ تەواو لەوەی عێراقی عەرەبی جیاوازە. مەهاتما غاندی دەڵێ" شۆڕشی ناتوندوتیژ تەنیا پەیڕەوێك نیە بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، بەڵكو بەرنامەیەكە بە ئامانجی گۆڕینی پەیوەندییەكان، ئامانج لەناوبردنی نەیار و ركەبەر نیە، بەڵكو بەدەستهێنانی تێگەیشتنێك و فەراهەمكردنی هاوسانییەكی سیاسییە".

گرنگە بگوترێ‌ كە ناتوندوتیژیی ستراتیژی (ئەوەی شۆڕشی كوردستان پەیڕەوی كردووە و تا ئێستاش لەلایەن پێشمەرگەوە بەردەوامە)، میكانیزمێك دەستەبەر دەكا بۆ بەدیهێنانی یەكسانییەكی مەزن و فراوانتر، هەڵبەت ئەویش لە میانی ململانێ‌ لە پێناو رزگاربوون لە چەوسانەوە. كوردستان هەتا ئاستێكی باش توانیویەتی ئەو فۆرمی پەیوەندییانەی (غاندی) باسی دەكا بگۆڕێ و بەشێوەیەك رێكی بخاتەوە هەمووان لێی سوودمەند بن، یان هەر هیچ نەبێ كوردستان لە رێگەی رەفتاری بەرزی پێشمەرگەكانیەوە توانیویەتی مەسجێكی باش و دڵنیاكەرەوە بۆ ئەو پێكهاتانە بنێرێ‌ كە لەسەر هەمان ئەو سەرزەمینەی ئازادی لەگەڵ كوردستانیان دەژین یان ئەمڕۆ لەگەڵیدا هاوسنوورن و لە ئایندە دەبنە دراوسێ.

لەمبارەیەوە لێكدانەوەیەكی بیریاران هەیە دەڵێ" ئامرازی ناتوندوتیژی دیموكراسیانە؛ هەمیشە بەرهەم و عاقیبەتی دیموكراسیانەی زۆرتری بەدواوە بووە"، رابەری شۆڕشی كوردستان خوالێخۆشبوو (بارزانی مەزن)یش دەڵێ" ئێمە لەگەڵ دیموكراتییەت و ئاشتیداین، هەر شۆڕش و بزوتنەوەیەك لە جیهاندا بۆ بەرژەوەندی گەلە، بزوتنەوەكەی ئێمەش بزوتنەوەیەكی مرۆڤایەتی و رزگاریخوازیی و ئەخلاقییە بۆ بەرژەوەندی تەواوی عێراق، ئێمە لەم شۆڕشەی خۆماندا بەرژەوەندی عێراقمان دەوێ‌، یەكەم جار بۆ عەرەبەكان دووەم جار بۆ كورد و ئینجا بۆ گشت پێكهاتەكان لە توركمان و ئاشووری و ئەرمەن و سەرجەم عێراقییە شەرەفمەندەكان".

لەسەر ئاستی ناوەخۆی هەرێمی كوردستانیش؛ پەیام و مەسجی راشكاوی كوردستان بۆ پێكەوەژیان و بەشداریی راستەقینەی پێكهاتەكان لە ئیدارەدانی ئایندەی سیاسی نیشتیمان؛ ئەو رەشنووسی پەیمانەی لێژنەی باڵای ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان بوو، كە تێیدا بە ئاشكرایی ئەو پرانسیپە نەگۆڕەی شۆڕش و گەل و سەركردایەتی سیاسی كوردستان بەدیكرا و ئاراستەی داڕێژەرانی دەستووری (كۆماری فیدراڵی كوردستان) كرا، لەو پەیمانە مێژووییەدا بە روونی مافی هەرێمی فیدراڵی بە پێكهاتەكانی كوردستان جەختی لەسەر كراوەتەوە.

بەڵێ؛ ئەم هەست و هەڵوێست و كەلتوورە بەرزەی لێبوردەییە لای گەلی كوردستان و پێشمەرگەی كوردستان بووە مایەی دڵنیایی و متمانەی پێكهاتەكانی كوردستان و عێراق بەو پێكەوەژیانەی كوردستان و رۆڵی ژیاندۆستانەی پێشمەرگە.

پێشمەرگە.. گۆڕینی چەمكی سەروەری

پێشمەرگە؛ نوێنەرایەتی هێز و پێداگریی نەتەوەیەك دەكا بۆ مانەوە و ئازادی و سەرخوەبوون. هاوكات لە سەنگەری بەرگریكرن لە پەیام و بەها بەرزەكانی مرۆڤایەتی ئامادەی هەموو قوربانیدانێكە. بۆیە دوای دەیان ساڵ تێكۆشان دژ بە رژێمە دكتاتۆری و تۆتالیتێرە یەك لەدوای یەكەكانی بەغدا، ئەو جەور و ستەمە دڕندانەیەی بەعسی فاشی نەیتوانی لەسەرتاسەری عێراق بێجگە لە پێشمەرگە هیچ هێزێكی دیكەی رەسەن و خاوەن دۆز و ئیرادە وەك ئۆپۆزسیۆن بێنێتە ئاراوە. ئەوە بوو لەساڵی 2003 هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ رووخاندنی رژێمی سەددام بە رابەرایەتی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا؛ هێزی پێشمەرگەی كوردستانی وەك بەشێك لەو هێزەی خۆی پەسند كرد و تا رۆژی 9ی نیسان كە پەیكەری سەددامی دكتاتۆر لە گۆڕەپانی فیردەوس لە بەغدا پارچە پارچە كرا؛ پێشمەرگە خوێن و قوربانیی زۆری دا لە پرۆسەی ئازادی عێراق. لە رۆژانی ئەنجومەنی حوكم لە بەغدا و هاتنەسەركاری (پۆل بریمەر)ی فەرمانڕەوای مەدەنی ئەمریكی لە بەغدا، سوپای عێراق هەڵوەشایەوە و ئەوسا هیچ كام لە هێزە شیعەكان ئامادە نەبوون و جورئەتی ئەوەیان نەبوو بێنە پێشەوە و هێزێك بۆ ئەو وڵاتە بنیات بنێن (عێراق) كە چەندین ساڵ گوایە خەباتیان لە پێناودا كردووە و دوای رووخانی بەعسیش چەندین ساڵ بێهوودە لە راگەیاندنەكان بە (عێراقی نوێ‌) ناوبرا. دواجار ئەگەر پێشمەرگەی كوردستان نەبوایە كە دەستپێشخەری كرد و هاتە پێشەوە و دوو لیوای خۆی كردە هەوێن و سەرەتای سەرلەنوێ‌ دامەزرانی سوپای نوێی عێراق، ئەگینا شیعەكان ئەوسا لەبەر هەر هۆكارێك نەهاتنە پێشەوە!!!.

پێشمەرگەی كوردستان لە دوای 2003 دامەزراوە شەرعییەكانی بەغدای پاراست، چەندین جار بە هانای هێزەكانی عێراقەوە چوو و لەناو گەڕەكەكانی بەغدا دژ بە گرووپە تیرۆرست و توندئاژۆكان جەنگا و دەیان كوڕی ئازا و بەجەرگی بوونە جانگۆریی ئازادی و پاراستنی ئۆقرەیی لە عێراقی بەناو نوێ‌. لە دوای 2005 كە دەستووری هەمیشەیی عێراق لەلایەن گەلانی عێراقەوە پەسند كرا، هێزی پێشمەرگەی كوردستان (پاسەوانی هەرێم/حرس الاقلیم)لە دەستووردا دانی پێدا نرا. بەڵام لەو رۆژەوە تا ئێستا ئەقڵییەتی شۆڤێنی لە بەغدا نەك هەر بوونی گەلی كوردستان و ناوی پێشمەرگەی پێ هەرس ناكرێ‌، بەڵكو بەهەموو هێزی خۆی رێگا نادا عێراق لە كاكڵە تۆتاڵخوازەكەی خۆی رزگاری بێ و تەنانەت ناهێڵێ هەرێمێكی فیدراڵی لە باشووری عێراقیش دروست بێ. بەغدا هموو ساڵێك بە نووسینی رستەیەك مافی پێشمەرگە لە (مووچە و پڕچەككردن و دابینكردنی پێداویستی) لە یاسای بودجەی گشتی فیدراڵی جێگیر دەكات و هەتا ئێستا یەك دینار و یەك فیشەكیشی بۆ پێشمەرگە نەناردووە، بێجگە لەوە؛ لە رۆژانی شەڕی داعش كە پێشمەرگەی كوردستان هێزێكی دانپێدانراوی چوارچێوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی جەنگی دژ بە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)ە؛ كەچی بەغدا رێگای نەدا تەنانەت ئەو چەك و كۆمەكە سەربازیانەش بگەنە كوردستان و دەستی پێشمەرگە كە وڵاتانی ئەندام لە هاوپەیمانی جەنگی دژ بە داعش دەیاننارد، سەرەتا حوكمڕانانی بەغدا سوور بوون لەسەر ئەوەی دەبێ فڕۆكە بارهەڵگرەكان لە بەغدا بنیشنەوە و بپشكنرێن ئینجا بەرەو هەولێر بێن، دوا جار هەر رێگایان نەدا و چەكەكانیشیان لای خۆیان گلدایەوە.

بەغدا هەتا ئێستا توانیویەتی یاری بە دەستەواژە یاسایی و دەستوورییەكان بكا و وەك خۆی بیەوێ‌ شیكردنەوەیان بۆ بكا، رۆژێك پێشمەرگە بكاتە بەشێك لە سستمی بەرگریی و رۆژی دواتر بەشێك لە سستمی ئەمنی و تەناهی، بەڵام ئەوەی نەیتوانی و ناتوانێ‌ بیكات شاردنەوە و بچووككردنەوەی ناو و شكۆ و مێژووی پڕ سەروەریی پێشمەرگەی كوردستانە كە توانی گشت پیلانە گڵاوەكان رابگرێ‌ و ئیرادەی نەتەوەیی گەلی كوردستانیش بپارێزێ‌. بۆیە ئەمڕۆ بەغدا بەلایەوە ئاساییە لافی یەكێتی خاكی عێراق و سەروەریی عێراق لێ بدا، هاوكات قبووڵی ئەوەش بكات هێزێكی دانپێدانراوی دەستووری خۆی مووچەی لە ئەمەریكاوە بۆ دابین بكرێ‌ و چەك و جبەخانەی لە وڵاتانەوە بۆ بێ و وەزیری بەرگریی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا میدالیای ئازایەتی ببەخشێتە پێشمەرگەی كوردستان!!!.

بەغدا كە دژایەتی پێشمەرگەی كوردستان دەكات دەزانێ‌ پێشمەرگە پارێزەری ئازادییە، دژایەتیكردنی پێشمەرگە لە بنەڕەتدا دژایەتیكردنی ئازادی و دیموكراسییە ئینجا دژایەتیكردنی كوردستانیشە. پێشمەرگە ئەو هێزەیە دەتوانێ‌ لە مەیداندا ئەوە جێبەجێ بكات كە لە سیاسەتدا بەدی نایەت، یان لە مەیداندا ئەوە بەدەست بهێنێتەوە كە لە سیاسەتدا لەدەستدراوە.. پێشمەرگە بە روون و ئاشكرایی رەوایی مافی گەلی كوردستانی لە بڕیاری ئازادانەی سەربەخۆیی بە جیهانی ئازاد راگەیاند.. لە سێ ساڵی جەنگی پڕووكێنەری دژ بە داعش بە بیر هەمووانی هێنایەوە كە هێز و ئیرادەی پێشمەرگە لە هێز و ئیرادەی نەتەوەیەك سەرچاوەیان گرتووە و مەحاڵە ئەو هێزە لەناو بچێ‌ بەرگریی لە دۆزێكی رەوا بكا.

دەتوانین بە راشكاوی رایبگەیەنین؛ كە تێكۆشانی پێشمەرگەی كوردستان دەرخەری راستی و رەوایی دۆزی نەتەوەیەكە دەیان ساڵە دەچەوسێنرێتەوە و مافی زەوت دەكرێ‌، بەڵام ئەمڕۆ جۆری مامەڵەكردنی نەیاران دژ بە پێشمەرگە؛ رقی راستەقینەی ئەو لایەنانە بەدیار دەخا كە چەند سەرسەختانە دژ بە مافە رەواكانی گەلی كوردستان دەجەنگن تەنانەت ئەگەر لە دەستووریشدا نووسرابێتەوە. بەغدا ئەگەر لەساڵی 2014 مووچە و بودجەی گەلی كوردستانی بڕیبێ، دەبێ ئەوەمان لە بیر بێ كە بەغدا هەر لەسەرەتاوە رازی نەبووە پێشمەرگە مووچەی هەبێ، پێشمەرگە تاقە هێزە (كە ئەم چەند مانگەی دوایی لێ دەرچێ) دەنا هەتا ئێستا یەك فیشەك و یەك دیناری لە بەغدا وەرنەگرتووە.

پێشمەرگە.. خاوەنی مەنزومەی ئیرادە

سەرلێشێواوی حوكمڕانانی بەغدا بەداخەوە هەموو سنوورێكی یاسایی و ئەخلاقی بەزاندووە، بە جۆرێك هیچ بەلایانەوە گرنگ نیە چ هەڵەیەك دەكەن، گرنگ ئەوەیە كارێك بكەن گەورەیی پێشمەرگە لە ئاوێنە بچووكەكەی خۆیان پیشان بدەن. بۆ ئەوەی دڵیان ئاو بخواتەوە بەردەوامن لەو شەڕە دەروونییەی خۆیان دژ بە گەورەترین سەروەریەكانی نەتەوەی كورد و گەلی كوردستان كە ناوی پیرۆزی پێشمەرگەیە، دەنا ئەوە ئاشكرایە كە بەغدا هەرگیز نایەوێ‌ پێشمەرگە بەشێك بێ لە سستم و مەنزومەی بەرگریی عێراق، هەمیشە بە رستە و داڕشتن و دەستەواژە وای پیشان دەدات و كار بۆ ئەوە دەكات بە كردەنی پێشمەرگە دامەزراوەیەكی تەریك و كەمبایەخی ئەمنی بێ لە چوارچێوەی سستمی ئەمنی عێراق. ئەگەر نا؛ چۆن دەبێ پێشمەرگە بەشێك بێ لە مەنزومەی ئەمنیی عێراق (وەك خۆیان دەڵێن) و هاوكات مووچەی لە وەزارەتی بەرگریی عێراق بۆ تەرخان بكرێ‌!!، روودانی هاودژیی سەیر و سەمەرەی لەمجۆرە لە (عێراقی نوێ!)دا شتێكی زۆر ئاساییە، چونكە ئەگەر پێشمەرگە بەشێك بێ لە مەنزومەی گەشتوگوزاریی عێراقیش!؛ بەغدا هەرگیز ئامادە نیە یەك دینار مووچە بداتە پێشمەرگەی كوردستان. لەم بەرواردكاریەدا؛ كۆمیدیای رەشی یاسایی و دەستووریی عێراقی دوای دكتاتۆرییەت بەدیار دەكەوێ‌:

لە بڕگەی پێنجەمی ماددە (17)ی یاسای موازەنەی فیدراڵی ساڵی دارایی 2007دا نووسراوە: "رێككەوتنێك لە نێوان سەرۆكوەزیران و سەرۆكی هەرێم دەكرێ‌ لەبارەی خەرجی و پڕچەككردن و دابینكردنی پێداویستییەكانی پاسەوانی هەرێم وەك بەشێك لە مەنزومەی بەرگریی عێراقی".

بەڵام لە یاسای موازەنەی فیدراڵی ساڵی دارایی 2018دا شتێكی تەواو پێچەوانە نووسراوە، عێراق هەمان عێراقی نوێیە! دەستوور یەك حەرفیشی لێ‌ هەموار نەكراوەتەوە! بەڵام یەك شت گۆڕاوە؛ ئەویش ئەوەیە كە شازدەی ئۆكتۆبەر روویداوە و ئەو هێزە عەرەبییە عێراقیانەی گوایە جاران بەر لە 2003 لە ترسی رژێمی دكتاتۆری و شموولی و شۆڤێنی بەعس خەباتیان كردبوو، ئەمڕۆ هەمان ئەو هێزانە دوای ئەوەی هاتنە سەر سفرەی رازاوە لە گشت وەعد و بەڵێنی خۆیان و لە ناوەرۆكی دەستوور و تەواوی رێككەوتنەكان پاشگەز بوونەتەوە و رقیان لە دیموكراسیەت هەستاوە و نایانەوێ‌ عێراق ئیتیحادی بێ و پێیان خۆش نیە پێكهاتەكانی وڵات ریفراندۆم بۆ لاوەكیترین پرس بكەن و بە هیچ شێوەیەك حەزیان لە وشەی ئازادی نیە. بۆیە فوقەها دلێرەكانیان دوای ئەوەی خەریك بوو یاساڕێژی بۆ بەشوودانی كچی نۆ ساڵانیش بكەن (كە دواجار كردیان)! ئەمجارەیان ویستیان داهێنانێكی نوێ‌ ئەنجام بدەن و بەباشیان زانی مافەكانی پێشمەرگە لە قانوونی موازەنە بەم شێوەیە بێ:

لە بڕگەی (ب)ی ماددەی (10)ی یاسای موازەنەی فیدراڵی ساڵی دارایی 2018دا هاتووە" رێژەیەك لە تەرخانكراوەكانی هێزە وشكانیەكانی ئیتیحادی سوپای عێراق بۆ مووچەی هێزەكانی پێشمەرگە تەرخان دەكرێ‌، ئەویش بە لەبەرچاوگرتنی رێژەی دانیشتوانی ئەو هێزانەی ناوبراو بەوەی كە بەشێكە لە مەنزومەی ئەمنیی عێراقی".

لە دیدی حوكمڕانانی بەغداوە زۆر ئاساییە پێشمەرگە جارێك بەشێك بێ لە (مەنزومەی بەرگریی)! و جارێكیان بكرێتە بەشێك لە (مەنزومەی ئەمنیی)!! وەك تەبدیل جەوێكیش وایە بۆ فەرمانبەرانی وەزارەتی دارایی!!!. بەغدا و فوقەهاكانی بەغدا با ئازاد بن لەوەی چ دەنووسن و ناوی پێشمەرگە بە چ شێوەیەك و سەر بە چ مەنزومەیەك و لە چ ماددە و بڕگەیەكدا دایدەنێن.. قوربانیەكانی گەلی كوردستان و خوێنی ئاڵی پێشمەرگە قارەمانەكانی كورد و كوردستان پێویستیان بەو بەند و بڕگانەی ئەوان نیە. پێشمەرگە خاوەنی مەنزومەی شكۆی نەتەوەیە، پێشمەرگە هێز و شوناسی مەنزومەی ویست و ئیرادەی پۆڵایینی سەرجەم كوردستانیانە بە گشت پێكهاتەكانیەوە. پێشمەرگە بە مەزنی و خۆڕاگریی خۆی گەل و خاكی كوردستان دەپارێزێ و دوور بێ یان نزیك ئەو چەمكە درۆزنەیەش بەتاڵ دەكاتەوە كە عێراقی كۆنی (بەناو نوێ‌) لە ژێر دروشمی سەروەریی و یەكێتی خاكی نیشتیمان درێژە بە زنجیرەی ستەمكاریی شۆڤێنیانە و كۆنەپارێزیانەی عەرەبی خۆی دەدات دژ بە گەلی كوردستان.

پێشمەرگە.. دەنگی تایبەتی نەتەوەیەك

داستانی پڕ سەروەریی و قارەمانێتی پێشمەرگەی كوردستان لە پردێ‌ و سحێلا و مەحموودیە لە رۆژانی سەختی دوای خیانەتكاریە رەشەكەی 16ی ئۆكتۆبەر؛ ئەو كەس و لایەنانەی تووشی شۆك كرد؛ بەوەی كە پێشمەرگە رێگای نەدا ئامانجە نەگریسەكانی ئەوسای بەغدا و دەستوپێوەندەكانی و ئەوانەی لەپشت نەخشە گڵاوەكەوەبوون بێنە دی. لە گشت ئەو وەرزی خەزانەی نەیاران بەسەر گەلی كوردستاندا دەیهێنن، هەمیشە پێشمەرگە تاقە چرۆ سەوزەكەی هیوایە بۆ گەشبوونەوەی ئیرادەی نەتەوە، هەمیشە پێشمەرگە بانگهەڵدێری زیندوومانەوەی ئومێد و رۆشناییە لە نێو جەنگەڵستانی ستەم و زوڵمەتی ستەمكاران.

ئەمجارەیان بیریان كردەوە لە كەلێنێكی دی دزە بكەن بۆ گورز وەشاندن لە كوردستان،  كە درێژەپێدانی هەمان زنجیرەی خیانەتەكەی شازدەی ئۆكتۆبەر بوو، هیچیان شك نەبرد؛ دەستیان بۆ دەنگی پێشمەرگە برد. لەبەر ئەوەی نەیارانی گەلی كوردستان هەستیان كرد كە ئەمجارەش پێشمەرگە هاوشێوەی بەرەكانی جەنگ؛ لە دەنگدانیشدا داستانی تۆمار كرد، ویستیان لە رێگەی گومانخستنە سەر پاكی و بێگەردیی دەنگەكانی پێشمەرگە لە پێگەی كوردستان بدەن، ئەوە بو بەغدا بە هەموو توانای خۆیەوە لەگەڵ چەند لایەنێكی هاوئاوازی خۆی لە كوردستان كەوتنە مقۆ مقۆ چۆن بتوانن ئەو سەركەوتنەی كوردستان لەكەدار بكەن.

راستە هێنانی ئامێری نوێ‌ بۆ هەڵبژارنە گشتییەكەی عێراق كۆمەڵێك كێشەی تەكنیكی دروست كرد بوو و ببوە هۆی ئەوەی خەڵكانێك لە دەرەوە و لەولا و لەملا دەرفەت بێنن ساختەكاریی ئەنجام بدەن، بەڵام ئەو پرسە هیچ پەیوەندییەكی بە پێشمەرگەی كوردستانەوە نیە.

هەر لەسەرەتاوە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق خۆی بۆ نەگیرا و چاوەڕێی لایەن و دامەزراوە پەیوەندیدارەكانی وڵاتیشی نەكرد و هاتە ناو پرسەكەوە، تەنانەت چاوەڕێی دەرەنجامی كاری ئەو لێژنە باڵایەی حكوومەتی بەغدای نەكرد كە بۆ بەدواداچوونی راستییەكان و شیكردنەوەی بەڵگەی تایبەت بە ساختەكاریی لە هەڵبژاردنەكان پێكیهێنا بوو (سەرەڕای ئەوەی كارێكی لەمجۆرە ئەركی هیچ كام لەو دوو دامەزراوە نیە)، ئەوە بو لە رۆژی 28ی ئایاری 2018 بە ئامادەبوونی 168 ئەندام، ئەنجومەن دەنگی لەسەر بڕیارێك دا و تێیدا وێڕای گومانخستنە سەر تەواوی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان، لە بەیاننامەی خۆیدا بە راشكاویی داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی لە گشت پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان كردووە.

لە رۆژی 29ی ئایاری 2018 لیژنەی باڵای حكوومەتی بەغدا كارەكانی خۆی تەواو دەكات و كۆنووسی شیكردنەوە و راسپاردەكانی خۆی ئاراستەی ئەنجومەنی وەزیران دەكات. لە دەق و ناوەرۆكی ئەو كۆنووسەدا هیچ ئاماژەیەك بە بوونی ساختەكاری لە هەرێمی كوردستان و دەنگدانی تایبەتی كوردستان نیە.

لە رۆژی 5ی حوزەیرانی 2018 ئەنجومەنی وەزیران بە سەرۆكایەتی حەیدەر عەبادی كۆدەبێتەوە و راسپاردەكانی لیژنەی باڵا پەسند دەكەن كە لەوێش ناوی هەرێمی كوردستان و ساختەكاری دەنگدانی تایبەتی كوردستان نەهاتووە. لە هەمان رۆژ (5ی ئایار) سەرۆكی لایەنێكی سیاسی هەرێمی كوردستان سەردانی عەبادی دەكات و باس لە پێشێلكاریەكانی هەڵبژاردن دەكەن و پشتگیریی خۆی بۆ ئەو بڕیارەی حكوومەت و راسپاردەكانی لێژنەی باڵا دەخاتەڕوو.

لە رۆژی 6ی حوزەیرانی 2018 ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە ئامادەبوونی 173 ئەندام دەنگ بۆ سێیەمین هەمواری یاسای هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەران ژمارە (45)ی ساڵی 2013 دەدات و هەروەها دەقی كۆنووسی ئەو راسپاردانەشی پەسند كرد كە لەلایەن سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیرانەوە بۆی رەوانە كرابوو، ئەوە بوو بە پێی ماددەی سێیەمی یاسای هەمواركراو ئەو رستەیە جێگیر كرا كە ئەنجامی "هەڵبژاردنەكانی دەنگدانی تایبەت لە هەرێمی كوردستان هەڵدەوەشێتەوە".

هەر لە پەراوێزی ئەو نیگەرانیانەی لە بڕیارەكەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەغدا و هەمواری یاسای هەڵبژاردنەكان هاتە كایەوە، باڵیۆزی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا (دۆگلاس سیلیمان) سەردانی جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی كرد و لە دیداری نێوانیاندا تاوتوێی بارودۆخی سیاسی عێراق و ئەنجامی هەڵبژاردنەكان و چەندین پرسی دیكە كران. جەنابی سەرۆك بارزانی بە راشكاویی بە باڵیۆزی ئەمەریكای راگەیاند كە گەلی كوردستان بە هیچ شێوەیەك قبووڵ ناكات (دەنگدانی تایبەتی پێشمەرگە و پۆلیس و ئاسایش و دەنگی ئاوارەی كوردانی ئێزدی) پووچەڵ بكرێنەوە.

هەروەها پەرلەمانی كوردستان لە رۆژی 9ی حوزەیرانی 2018 هەڵوێستی خۆی دەربڕی و ئەو بڕیار و هەمواری یاسایەی لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانی بەغداوە رەتكردەوە و پووچەڵكردنەوەی دەنگی پێشمەرگە و پۆلیس و هێزەكانی ئاسایشی وەك پێشێلكاریی دەستووری و پیلانی سیاسی دژ بە گەلی كوردستان و پرۆسەی دیموكراسی لەقەڵەمدا. بە هەمان شێوە وەزارەتی پێشمەرگەی كوردستان و هێزە سەرەكیەكانی كوردستان (هەردوو مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان بە هاوبەشی) ئەو بڕیارەی بەغدایان بە پیلان دژ بە پێشمەرگە و گەلی كوردستان وەسف كرد كە ناكرێ‌ مافێكی دەستووری لە پێشمەرگەی كوردستان بسەندرێتەوە. زۆر بەداخەوە لایەنی سیاسییش هەبوون لە كوردستان خۆیان بەشێك بوون لە جووڵاندنی بێزووی دێرینی نەیارانی گەلی كوردستان كە هەمیشە دڵیان بۆ نانەوەی ئاشووب و تەفرەقە و پیلانگێڕیی و لەكەداركردنی شكۆی كورد و كوردستان لێیداوە، وەك چۆن لە شازدەی ئۆكتۆبەردا ناپاكی دژ بە گەل و نیشتیمان كرا، ئەمجارەیان دەرهەق بە دەنگی پێشمەرگەش هەمان ناپاكی دووبارە كرایەوە بەڵام بە شێوەیەكی دی. سێ‌ لایەنی سیاسی؛ بەداخەوە كوردستانیی (بە دیاریكراوی و بێشەرمانە) دنەی شۆڤینیە عەرەبەكانیان دا لە بەغدا ( لە هەردوو ئەنجومەنی نوێنەران و وەزیران) و وەك مەرج داوای پووچەڵكردنەوەی ئەنجامەكانی دەنگدانی تایبەتی كوردستانیان كرد لە بەرامبەر ئامادەبوونیان و تەواوكردنی نیسابی یاسایی دانیشتنە تایبەتەكەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەغدا بۆ هەمواركردنی یاسای هەڵبژاردنەكان.

زۆر بەداخەوە ئەو نوێنەرە بەناو كوردانە دەنگیان لە دژی پێشمەرگە و كوردستان دا، ئەو ستەم و كوشتوبڕ و تاڵانكاریەی گرووپە لە یاسادەرچووەكانی حەشدی شەعبییان لە خانەقین و دووز و داقووق و كەركوك و دەشتی نەینەوا بیرچووەوە كە لە رۆژانی دوای خیانەتەكەی 16ی ئۆكتۆبەر دژ بە گەلی كوردستان ئەنجامیاندا، بۆچی دەبێ‌ دەنگی پێشمەرگەی كوردستان و پۆلیس و ئاسایشی كوردستان قەلپ و ساختە بێ و دەنگەكانی ئەو گرووپانەی حەشد پاك و بێگەرد بن لە دیدی پەرلەمانتەرانی ئەو سێ لایەنەوە؟!.

بۆیە ئەو راستییە بۆ مێژوو تۆمار دەكەین، چونكە وەك پێشتر باسمان كرد، كۆنووسی راسپاردەكانی لیژنەی باڵای ئەنجومەنی وەزیرانی بەغدا هیچ ئاماژەیەكی تێدا نیە سەبارەت بە بوونی ساختەكاریی لە دەنگدانی تایبەت و گشتیی هەرێمی كوردستان، چ شتێك لەو چەند كاتژمێرەی كۆتایی روویدا لە دوای سەردانی سەرۆكی ئەو لایەنە كوردیە بۆ لای حەیدەر عەبادی و چ سەودا و مامەڵەیەكی گوماناوی لە نێوان ئەو لایەنانە ئەنجامدرا هەتا وەكو بە تەنیا دەنگی تایبەتی پێشمەرگەی كوردستان پووچەڵ بكرێتەوە؟!.

خۆشبەختانە؛ وەك هەمیشە وابووە، لە كۆتاییدا ئەمجارەش دەنگی راست و رەوای گەلی كوردستان سەركەوت و لە رۆژی 21ی حوزەیرانی 2018 دادگای باڵای ئیتیحادی عێراق بڕیاری كۆتایی لەسەر ئەم پرسە راگەیاند، كە پێشتر پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ بەرگرییكردن لە دەنگی پێشمەرگە و پۆلیس و ئاسایشی كوردستان و دەنگی ئاوارەكان بە گشتی و ئاوارەی كوردانی ئێزدی بە شێوەیەكی تایبەت؛ تانەی لە بڕیار و هەمواری یاساكەی ئاراستەی دادگای باڵای ئیتیحادی عێراق كرد، وەك چۆن لایەنی دیكەش تانەیان لەبارەی هەڵبژاردنەكانەوە پێشكێش بە دادگای ناوبراو كردبوو.

بڕیارەكەی دادگای باڵا وەڵامێكی پڕ بە پێستی ئەو پیلانگێڕیە بوو دژ بە پێشمەرگە و تێكڕای گەلی كوردستان، لە دەقی بڕیارنامەی دادگادا هاتووە كە رەفتارەكەی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی وەزیران و بە تایبەتی هەمواركردنی یاسای هەڵبژاردنەكان هاودژە لەگەڵ دەستووری هەمیشەیی عێراق، لەبەر ئەوەی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان لە عێراق رێوشوێنی یاسایی تایبەتی دیارییكردووە بۆ یەكلاییكردنەوەی هەر پرسێك پەیوەندیی بە هەڵبژاردنەكانەوە هەبێ. پێویست بەوە ناكات ئەنجومەنی وەزیران لێژنەی باڵا بۆ لێكۆڵینەوە لە ساختەكاری و پێشێلكاریەكانی هەڵبژاردن پێكبهێنێ‌، یان ئەنجومەنی نوێنەران خۆی یاسا پێشێل بكا و هەردووكیان (وەزیران و نوێنەران) بەو رەفتارانەیان تایبەتمەندی و دەسەڵاتەكانی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان پەك بخەن!.

دادگای باڵای ئیتیحادی بە روون و ئاشكرایی لە یەكەم خاڵی حوكمی خۆیدا نووسیویەتی" یەكەم: دەقی ماددەی (3) لە یاسای هەمواركردنی سێیەمی یاسای هەمواركراوی ژمارە (45) ساڵی 2013ی هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەقێكی نادەستوورییە و لادەبردرێ‌ لەبەر ئەو هۆكارانەی دیارییكراون، چونكە هاودژن لەگەڵ ماددەكانی (14 - 20 - 38/یەكەم)ی دەستوور و ئەنجومەنی نوێنەران ئاگادار بكرێتەوە بۆ جێبەجێكردنی ئەوەی كە پێویستە...هەروەها ئاگاداركردنەوەی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان لە عێراق بەو پێكهاتانەی هەیەتی كە لە ماددەی (3)ی یاساكەیدا هاتووە، بۆ ئەوەی ئاگاداری هۆكارەكانی حوكمدان بێ سەبارەت بە نادەستووریبوونی ماددەی (3)ی بابەتی تانەلێدراو، بۆ ئەوەی رەچاوی پرسێكی لەمجۆرە بكات كاتێك بە پێی ماددە (8)ی یاساكەی خۆی دەسەڵاتەكانی بەجێ دەگەیەنێ‌".

دادگای باڵا لە لە دووتوێی ئەم پرسەدا نووسیویەتی؛ ئەنجومەنی نوێنەران بەم هەمواری یاسای هەڵبژاردنە پێشێلی ئیرادەی هاوڵاتیانی دەنگدەری كردووە، لەبەر ئەوەی دەستوور جەختی لەسەر ئەو پرانسیپە جێگیر و نەگۆڕانە كردۆتەوە و ناكرێ‌ بە هیچ بڕوبیانوویێك دەستی بۆ ببردرێ‌، مافی یەكسان و ئازادی رادەربڕین بەبێ‌ جیاوازیی بەهۆی رەگەز و ئەتنیك و رەنگ و ئایین و بیروباوەڕ و رەوش و پێگەی ئابووری و جڤاكی؛ بنەما و كۆڵەكەی ژیانی ئازاد و دیموكراتیانەی هاوڵاتیانن و بە دەستوور دیارییكراون، هیچ كەس و دامەزراوەیەك بۆی نیە بەفیڕۆیان بدا، چونكە بە یاسا رێكخراون و هەر بە گرتنەبەری رێوشوێنی یاساییش پرسەكانی تایبەت بە هەڵبژاردنەكان یەكلایی دەكرێنەوە.

ئەمەیە دۆخی دیموكراسییەت لە وڵاتێكدا لوتكەی دامەزراوەكانی بەم پێشێلكارییە زەقانە هەڵدەستن كە دوو دامەزراوەی هەرە باڵان و كاریان یاسادانان و پاراستنی یاسا و بەرگرییكردنە لە مافی هاوڵاتیان؛ هەڵبەت ئەوانیش هەردوو ئەنجومەنی وەزیران و نوێنەرانی بەغدان، كە ئەگەر پیلان و مەرامی گڵاو نەبێ، ئەم دوو دامەزراوەیە یەك سوپا راوێژكاری یاسایی و دەستوورییان هەیە كەچی بە رۆژی رووناك یاسا و دەستوور پێشێل و ئەتك دەكەن.