گۆڕانی کەشوهەوا و شەپۆلی گەرما هەڕەشە لە ژیانی دەریایی کالیفۆرنیا دەکات

پسپۆڕانی ژینگە هۆشداری دەدەن کە تێکەڵبوونی دیاردەی "ئێل نینۆ" و شەپۆلێکی توندی گەرمای دەریایی، مەترسییەکی گەورە بۆ سەر دۆلفین و نەهەنگەکان لە زەریای هێمن دروست دەکات.

لە ڕێکەوتی 17ی 7ی 2026، لە نزیک کەناراوەکانی "لۆنگ بیچ" لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا، گەشتیاران وێنەی کۆمەڵە دۆلفینێکیان تۆمار کرد کە لە ناو زەریای هێمندا مەلەیان دەکرد. هەرچەندە ئەم دیمەنانە بۆ گەشتیاران و وێنەگران سەرنجڕاکێشن، بەڵام بۆ شارەزایانی "ئاکواریۆمی زەریای هێمن" (Aquarium of the Pacific)، ئەمە ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ تێکچوونی هاوسەنگیی ژینگەیی. بەپێی وتەی پسپۆڕان، تێکەڵبوونی دیاردەی کەشوهەوای بەهێزی "ئێل نینۆ" (El Niño) و شەپۆلی بەردەوامی گەرمای دەریایی، دەبێتە هۆی "پەککەوتنێکی گەورە" لە شێوازی ژیانی گیانلەبەرە دەریاییەکان، لەوانەش نەهەنگ، دۆلفین و باڵندە دەریاییەکان.

بەرزبوونەوەی نائاسایی پلەی گەرمای ڕووی ئاوی زەریا، کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر زنجیرەی خۆراک هەیە. ماسییەکان و سەرچاوە سەرەکییەکانی خۆراکی گیانلەبەرە دەریاییە گەورەکان ناچار دەبن بەرەو ئاوە ساردەکان یان قووڵایی زەریا کۆچ بکەن بۆ ئەوەی لە گەرمای ڕووی ئاوەکە ڕزگاریان بێت. ئەمەش وادەکات دۆلفین و نەهەنگەکان بۆ دەستکەوتنی خۆراک تووشی کێشەی جدی ببن و گەشتی درێژتر و ماندووکەرتر ئەنجام بدەن، کە زۆرجار دەبێتە هۆی لاوازبوونی جەستەیی و تێکچوونی پڕۆسەی زاوزێیان.

جگە لە کێشەی خۆراک، گەرمبوونی ئاوەکە دەبێتە هۆی گەشەکردنی بەرفراوانی "قەوزە ژەهراوییەکان" (Toxic Algal Blooms) لە سەرانسەری سیستەمی ژینگەیی دەریایی کالیفۆرنیادا. ئەم قەوزانە ماددەی کیمیایی ژەهراوی بەرهەم دەهێنن کە دەچێتە ناو جەستەی ماسییە بچووکەکان و لەوێوە بۆ گیانلەبەرە دەریاییە گەورەکان و باڵندەکان دەگوازرێتەوە. ئەم ژەهرە لە زۆر حاڵەتدا دەبێتە هۆی تێکچوونی کۆئەندامی دەمار، لەدەستدانی یادگە، پەرکەم و گیانلەدەستدانی بەکۆمەڵی گیانلەبەرەکان، کە ئەمەش نیگەرانییەکی زۆری لای پارێزەرانی ژینگە دروست کردووە.

ژینگەناسان جەخت دەکەنەوە کە ساڵی 2026 ساڵێکی یەکجار سەخت دەبێت بۆ پاراستنی ژیانی دەریایی لە کەناراوەکانی ئەمریکا. شەپۆلی گەرمای دەریایی کە ئێستا بەردەوامە، وەک "بکوژێکی بێدەنگ" وەسف دەکرێت کە هەڕەشە لە هەموو سێکتەرەکانی ژیانی ناو زەریا دەکات. تیمەکانی چاودێری بە بەردەوامی پشکنین بۆ پلەی گەرمی و ئاستی ژەهراویبوونی ئاوی زەریا دەکەن، بەڵام خێرایی گۆڕانکارییەکان هێندە زۆرە کە پێویستی بە ستراتیژییەکی نێودەوڵەتیی خێرا هەیە بۆ کەمکردنەوەی دەرەنجامە کارەساتبارەکانی گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر ئاسایشی ژینگەیی جیهان.