حه‌یده‌ر به‌قاڵ مه‌قام و به‌سته‌ و قۆریاتبێژه‌كه‌ی پیره‌ هه‌ولێرێ

Thumbnail

ده‌نگێكى خۆڕسك و بێخه‌وه‌ش و  دره‌وشاوه‌ى هونه‌رى ميللى له‌بوارى مه‌قام و به‌سته‌دا ، له‌ده‌رگاى بيرو هۆشم وهانم ده‌دا كه‌ پێنووس بگرمه‌ ده‌ست و يادێك له‌و هونه‌رمه‌نده‌ هه‌ژار و نه‌دار و فره‌ به‌خششه‌ به‌گه‌نجينه‌ى هونه‌رى ئاواز و مه‌قام و به‌سته‌ى كوردى بخه‌مه‌ سه‌ركاغه‌ز، هه‌رچه‌ند ده‌كه‌م نازانم له‌به‌ر ده‌وڵه‌مه‌ندى هونه‌ره‌  ڕه‌سه‌نه‌كه‌ى له‌كوێوه‌ ده‌ست پێبكه‌م .


كاتێك گه‌ره‌كمان بێت باس له‌ژيان و كاره‌ هونه‌رييه‌كانى  هونه‌رمه‌ند ( سه‌لاح داوده‌ ) بكه‌ين ، ناوێكى دره‌وشاوه‌و مامۆستاى ، مامۆستاى مه‌قام و به‌سته‌ى كوردى ( عه‌لى مه‌ردان ) دێته‌ پێشه‌وه‌ ئه‌ويش ( خدر بارام چاوه‌ش ) باپيرى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌يه‌ ، 
گه‌وره‌ هونه‌رمه‌ندى نه‌ته‌وه‌كه‌مان  مامۆستا عه‌لى مه‌ردان هيچ كات نه‌يشاردۆته‌وه‌ و هه‌ميشه‌ به‌ڕاشكاوى و ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ئه‌و ڕاستييه‌ى دركاندووه‌ وتوويه‌تى من قوتابى (خدر بارام چاوه‌ش ) م، سه‌لاح داوده‌ى هونه‌رمه‌ند پێمان ده‌ڵێت ( ئانێ مامۆستا عه‌لى مه‌ردان زانى  من نه‌وه‌ى خدر بارامى چاوشم ، پێمى وت كاكه‌ من له‌ باباى تۆوه‌ فێر ئه‌م مه‌قامێله‌ بيم و ئێوه‌ گشتان گۆرانيوێژ و مه‌قاموێژن) (*1)  گڵكۆكه‌ت غه‌ريقى ڕه‌حمه‌ت بێت مامۆستا عه‌لى مه‌ردان ، بزانن به‌چ زمانێ شيرينى گه‌رميانى ئه‌و ڕاستييه‌ى دركاندووه‌ .
ڕه‌گ و ڕيشه‌ى هونه‌رى مه‌قامبێژى  و گۆرانيبێژى ( خدر بارام چاوه‌ش ) ڕه‌گى  له‌ناو خانه‌واده‌و بنه‌ماڵه‌كه‌يدا داكوتاوه‌ و ڕيشاڵى ڕه‌گه‌كانى درێژ بۆته‌وه‌و په‌ل و پۆى هاويشتووه‌ تاگه‌يشتۆته‌ هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ، ئه‌ويش زۆر به‌ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ئه‌و په‌يامه‌ پيرۆزه‌ى تا دواساته‌كانى ژيانى پاراست و  زۆر زه‌حمه‌ت و جه‌ورى كێشا  تا گه‌ياندييه‌  گه‌نجينه‌ى هونه‌رى مه‌قام و به‌سته‌ى نه‌ته‌وه‌كه‌ى .
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ، خاوه‌ن ده‌نگێكى ڕه‌سه‌ن و هه‌ڵقوڵاوى ناوچه‌يه‌كى فراوان و گرنگ و لانكه‌ى ( ئه‌ڵلاوه‌يسى و قه‌تار و خاوكه‌ر و خورشيدى و ئاى ئاى ) له‌ڕێي ده‌نگه‌ زوڵاڵه‌كه‌يه‌وه‌ پانتاييه‌كى فراوانى له‌ته‌واوى كوردستان داگير كردووه‌ ، ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ خۆڕسك و نه‌خوێنده‌واره‌ى نه‌ته‌وه‌كه‌مان ، هه‌مووكات به‌و پۆشاكه‌ ( كه‌واو سه‌ڵته‌ ) و سيماى بێ نازو ده‌م و دووى شيرينى و ئاوازه‌ به‌سۆزه‌كانى ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن كه‌ هونه‌رمه‌ندێكى بێ فيزو ساده‌و خاكى، زاده‌ى نه‌ته‌وه‌يه‌كى بنده‌سته‌ و هه‌ميشه‌ له‌ژێر چه‌وسانه‌وه‌ى نه‌ته‌وايه‌تى و چينايه‌تيدا ناڵاندوويه‌تى .
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌  له‌ ( ئه‌لبوسه‌باح ) ه‌وه‌   بۆ  ناوه‌ندى عه‌لى مه‌ردان بۆ مه‌قام .....!
مامۆستا و هونه‌رمه‌ند (وريا ئه‌حمه‌د ) له‌ ديدارێكيدا له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند (ناسرى ڕه‌زازى ، ساڵى 1984 دا  ده‌ڵێت ( بۆم هه‌يه‌ بڵيم چۆله‌كه‌ى سه‌رگوێسوانه‌كه‌شيان  له‌ هى خه‌ڵكى دى ده‌نگ خۆشتر بوونه‌ ) ئه‌و ده‌سته‌واژه‌يه‌  پڕاوپڕى  ژيانى هونه‌رى  بنه‌ماڵه‌ى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌يه‌ ، هونه‌رمه‌ند  ( سه‌لاح محه‌مه‌د خدر بارام چاوه‌ش) ناسراو به‌ ( سه‌لاح داوده‌ ) ، له‌خانه‌واده‌يه‌كى هه‌ژارى گه‌رميان و لێوان لێو له‌ هونه‌رى مه‌قامبێژى و ده‌نگخۆشيي ،  له‌ ناحيه‌ى ( ئه‌لبوسه‌باح) ى سه‌ربه‌شارۆچكه‌ى ( توزخورماتوو) له‌ساڵى (1941) به‌دنيا هاتووه‌،په‌روه‌ردگار منداڵێك ده‌به‌خشێت به‌خانه‌واده‌ى (محه‌مه‌د خدر) ئه‌و پياوه‌ى وه‌ك ميرات به‌هره‌ى ده‌نگخۆشيي و لێزانى و شاره‌زايي له‌ باوكيه‌وه‌ بۆ ماوه‌ته‌وه‌،هه‌موو ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ هونه‌رييه‌ پڕ چێژانه‌ له‌گه‌ڵ گه‌وره‌بوونى سه‌لاح وه‌ك ئه‌مانه‌تێك ڕێنوێنى ده‌كات و فێرى ده‌كات و هه‌ميشه‌ هانى ده‌دات، تا ئه‌و ڕێگا پيرۆزه‌ى مه‌قامبێژى و به‌سته‌بێژى كوێر نه‌بێته‌وه‌ و، مۆركى ڕه‌سه‌نايه‌تيه‌ ميللييه‌كه‌ ڕۆشن و به‌رده‌وام بێت . 
به‌هۆى ئه‌وه‌ى له‌ناو خانه‌واده‌كه‌يدا هونه‌رى مه‌قامبێژى و ده‌نگخۆشيي به‌ميرات بۆيان ماوه‌ته‌وه‌ و باوكى واته‌ ( محه‌مه‌د خدر ) ده‌نگخۆش و گۆرانيبێژى گونده‌كه‌يان و ناوچه‌كه‌بووه‌ ، به‌رده‌وام له‌كۆڕو كۆبوونه‌وه‌ و ديوه‌خانه‌كان و له‌ناو خزم‌ و دۆستانيدا، به‌ده‌نگه‌ خۆشه‌كه‌ى گۆرانى و مه‌قامى چڕيوه‌ ، بۆ ئه‌و كۆڕانه‌ سه‌لاحى كوڕى كه‌هێشتا منداڵبووه‌و له‌ته‌ك خۆيدا بردوويه‌تى بۆئه‌وه‌ى ئاشناى بكات و به‌و كه‌ش و ژينگه‌ لێوڕيژه‌ له‌به‌سته‌ و مه‌قام و شادى به‌خشه‌ ، به‌داخه‌وه‌ هونه‌رمه‌ند  نه‌توانراوه‌ بخرێته‌ به‌رخوێندن و له‌خوێندن بێ به‌ش بووه‌، ئه‌و به‌شداريكردنه‌ى له‌گه‌ڵ باوكيدا ده‌بێته‌ فێرگه‌يه‌ك بۆ سه‌لاح  و خه‌رمانه‌ى هه‌ست و سه‌ليقه‌ى هونه‌رى له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت و ده‌بێته‌ سه‌ره‌تايه‌ك بۆ ده‌ركه‌وتنى به‌هره‌ى ده‌نگخۆشييه‌كه‌ى و له‌نێو كۆڕو كۆمه‌ڵ و خزم و كه‌س وكاردا گۆرانى ده‌خوێنێ ،
له‌ته‌مه‌نى (18) ساڵيدا له‌ئه‌لبوسه‌باحه‌وه‌  ماڵ ده‌گوازنه‌وه‌ بۆ شاره‌ دێرينه‌كه‌ى كوردان ، شارى كه‌ركوك و له‌ گه‌ڕه‌كى ( باداوا) نيشته‌جێ ده‌بن ، له‌م ژيانه‌ نوێيه‌ى شار بۆ ئه‌و نامۆ ده‌بێت ، به‌ڵام به‌هۆى به‌هره‌ى ده‌نگخۆشييه‌كه‌يه‌وه‌ و چڕينى به‌سته‌و مه‌قام،  هه‌ر زۆر زوو تێكه‌ڵاو به‌ خه‌ڵك ده‌بێت و ئاشنايه‌تى له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌نداندا په‌يدا ده‌كات، لێره‌وه‌ ده‌ستخۆشيي و به‌رده‌واميي و هاندانى ده‌ست پێده‌كات كه‌ بچێته‌ ئيزگه‌ى كوردى به‌غدا گۆرانى و مه‌قام تۆماربكات.
 هونه‌رمه‌ند( ئه‌حمه‌د داوده‌ 1926_1979) كه‌ يه‌كێكه‌ له‌هونه‌رمه‌نده‌  باڵه‌بانژه‌نه‌كانى گه‌رميان و كوردستان ، ئامۆزاى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌يه‌ كه‌ له‌ هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ به‌ته‌مه‌ن تر بووه‌ ، به‌هۆى به‌ناوبانگيي و تواناى باڵه‌بانژه‌نييه‌كيه‌وه‌ له‌ڕێگه‌ى سه‌رۆك هۆزه‌كه‌يان ( دارا به‌گ) چه‌ند جارێك چۆته‌ به‌غدا و ئاشنايه‌تى له‌گه‌ڵ مامۆستا ( عه‌لى مه‌ردان ) په‌يداكردووه‌ ، ده‌كرێت ئه‌وه‌ش بڵيم كه‌ هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د داوده‌ كاريگه‌ريي زۆرى له‌سه‌ر ده‌ركه‌وتن و پێگه‌ياندنى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ هه‌بووه‌ جگه‌ له‌ ماڵباته‌ هونه‌رييه‌كه‌ى خۆى .
ئه‌حمه‌د داوده‌ى باڵه‌بانژه‌ن زۆر هاني هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ده‌دات كه‌ له‌گه‌ڵيدا بچێته‌ به‌غدا بۆئيزگه‌ى كوردى ، هه‌ردوو هونه‌رمه‌ند به‌ڕێ ده‌كه‌ون بۆ شارى به‌غدا ، به‌رله‌وه‌ى بچنه‌ ئيستگه‌ ، ماوه‌ى (3) مانگ له‌به‌غدا ده‌مێننه‌وه‌ له‌لاى دۆست و ناسياوه‌كانيان ده‌مێننه‌وه‌، هه‌موو شه‌وێك كۆڕ و به‌زمى مه‌قام و به‌سته‌ تادره‌نگانێكى شه‌و سه‌لاح داوده‌ به‌ده‌نگه‌ خۆشه‌كه‌يي و ئه‌حمه‌د داوده‌ به‌باڵه‌نه‌كه‌ى ،ئه‌و كۆڕانه‌يان جوانتر و ڕازاندۆته‌وه‌و شادييان به‌ڕۆحى ئاماده‌بووان به‌خشيوه‌ ، دواى ئه‌و سێ مانگ مانه‌وه‌يان پاشان چوونه‌ته‌‌ ئيزگه‌ى كوردى به‌غدا.
هه‌ركه‌ ده‌چنه‌ ئيزگه‌‌  مامۆستا عه‌لى مه‌ردان پێشوازييان لێده‌كات ، چونكه‌ پێشتر له‌ ( له‌يلان ) ه‌وه‌ هاتووچۆ و ناسياوييان هه‌بووه‌ ، و په‌يوه‌ندى مامۆستا عه‌لى مه‌ردان و محه‌مه‌د خدرى باوكى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ له‌و كاته‌وه‌ بووه‌ و نێوانيان خۆشبووه‌ ، له‌ساڵى (1949) مامۆستا عه‌لى مه‌ردان داواو ڕێنوێنى باوكى سه‌لاح داوده‌ى كردووه‌ كه‌ بچێته‌ ئيزگه‌ و ده‌نگى تۆماربكات چونكه‌ زانيويه‌تى كه‌ خاوه‌نى ده‌نگێكى خۆش و مه‌قامزانێكى به‌توانايه‌ ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ نه‌چووه‌ و ئه‌و ده‌نگه‌ خۆشه‌ وه‌ك زۆر له‌ده‌نگخۆشه‌كانى  ترى كوردستان ده‌نگيان تۆمارنه‌كران  و له‌سۆزو چێژى هونه‌ره‌كه‌يان بێ به‌ش‌ بووين .
 مامۆستاو هونه‌رمه‌ند ( باكورى ) وه‌ك شايه‌تحاڵيك بۆيه‌كه‌م ديدارى له‌گه‌ڵ  هونه‌رمه‌ندان له‌ ئيزگه‌ى كوردى ئه‌وڕۆژه‌مان به‌م شێوه‌يه‌ بۆ ده‌گێڕيته‌وه‌ ( پايزى ساڵى 1957 بوو چوومه‌ ئيزگه‌ بۆ ئاهه‌نگى هه‌فتانه‌ى خۆم ، هێشتا كاتم مابوو بۆ تۆماركردن له‌ هۆڵه‌كه‌ دانيشتم مامۆستا عه‌لى مه‌ردانيش له‌وێ بوو، دواى كه‌مێك كابرايه‌كى به‌ته‌مه‌ن ، چاكه‌ت له‌سه‌ر كه‌وايه‌كى درێژ و قايشێكى له‌ناوقه‌دى به‌ستبووجه‌مه‌دانييه‌كى له‌سه‌ر به‌ستبوو به‌شێوه‌ى ده‌ستوورى كورده‌كانى كه‌ركوك.
له‌دواى ئه‌و (3) سێ مناڵ به‌هه‌مان شێوه‌ جل و به‌رگيان له‌به‌ر بوو هاتنه‌ ژووره‌وه‌ و سڵاويان كرد، مامۆستا عه‌لى مه‌ردان دياربوو پێشتر ده‌يناسين،وتى : ئه‌مه‌ (كاك ئه‌حمه‌د داوده‌يه‌) نه‌ى ژه‌نێكى بليمه‌ته‌،ئه‌وانيش مناڵى خۆيي و ئامۆزاكان له‌گه‌رميانه‌وه‌ و له كه‌ركوكه‌وه‌ ده‌عوه‌تمان كردوون و گۆرانى و مه‌قامى خۆش ده‌ڵێن، كوڕه‌ گه‌نجه‌كه‌ ڕه‌نگه‌ ته‌مه‌نى( 16 يان 17 ) ساڵ ده‌بوو ( مه‌به‌ستى سه‌لاح داوده‌يه‌ ) ئه‌وه‌كه‌ى تر چه‌ند ساڵێك بچوكتر بوو سێييه‌ميان زۆر مناڵ بوو ، دواتر زانيم ئه‌و تيپه‌ ڕه‌سه‌نه‌ ئه‌وانه‌ بوون ، 
1/ به‌ته‌مه‌نه‌كه‌  ( ئه‌حمه‌د نه‌ى ژه‌ن يان به‌أه‌بان ژه‌ن ) بوو.
2/گه‌نجه‌كه‌ مه‌قام و به‌سته‌ى ده‌گووت ناوى (سه‌لاح ) بوو 
3/ فايه‌ق سێيه‌مه‌كه‌ بوو .
4/ مناڵه‌كه‌ش (نه‌وزاد ) كوڕى كاك ئه‌حمه‌د بوو ، گشتييان له‌عه‌شره‌تى( داوده‌) ى گه‌رميان بوون. ) (*3)   
له‌و سه‌ردانه‌يدا هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ، سه‌ره‌تاى ده‌ستپێكى گۆرانى و مه‌قام و خاوه‌نى ئه‌و ده‌نگه‌ زوڵاڵ و پڕ چێژه‌ بۆ ئيستگه‌ (9 )  مه‌قام و به‌سته‌ تۆمارده‌كات وده‌بێته‌ جێى خۆشحاڵى و په‌سه‌ندكردنى و له‌ئيزگه‌ى  كوردى به‌غداوه‌  ده‌نگه‌ زوڵاڵه‌كه‌ى سه‌لاح داوده‌ بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ ، ئه‌و ده‌نگه‌ پر چێژه‌ خۆشه‌ گه‌رميانييه‌ سنووره‌كان ده‌به‌زێنێ و به‌كوردستاندا بڵاوده‌بێته‌وه‌ .بۆهه‌ربه‌سته‌و مه‌قامێك (2) دوو دينار ، واته‌ (18) هه‌ژده‌ دينارييان وه‌ك پاداشت داوه‌تێ.
باوكى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ جيا له‌به‌هره‌ى ده‌نگخۆشييه‌كه‌ى شاره‌زايي له‌ ژه‌نينى (  زوڕنا ونه‌يي و ساز ) دا هه‌بووه‌ و هه‌وڵيشى داوه‌ كه‌ كوڕه‌كه‌ى فێرى ژه‌نينى ئه‌و ئامێرانه‌ بێت .
  باوك و كوڕى ده‌نگخۆش له‌چه‌ند ئاهه‌نگ وزه‌ماوه‌ندێكدا پێكه‌وه‌ گۆرانييان خوێندووه‌ ، ئه‌و گۆرانياينه‌ى ئه‌و كاته‌ كه‌ زۆر له‌سه‌ر زار و باو بوون بريتى بوون له‌ ( كراس زه‌ردێ ، پرسيم له‌چيمه‌ن ، كزه‌ى جه‌رگانم و گه‌ردوون من چيبكه‌م،،،،تاد ) به‌ڵام هه‌موو كات( باوكى پێى وتووه‌ كوڕم شه‌رم مه‌كه‌  گۆرانى و مه‌قام گوتن پشتاو پشت بۆ ئێمه‌ ماوه‌ته‌وه‌ و ئه‌مه‌ ئيش و كارمانه‌ ) (*2)
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ماوه‌ى (29) ساڵ له‌ژيانى خۆى ته‌رخانكردووه‌ بۆئيزگه‌ى كوردى به‌غداو چه‌ندين به‌سته‌و مه‌قامى تۆماركردووه‌ واته‌ له‌ساڵى (1957) وه‌ تا دوا چوونى بۆ ئيستگه‌ له‌‌ ساڵى (1986)  نزيكه‌ى  (60) گۆرانى و مه‌قامى تۆماركردووه‌ ،  زياتر له‌ ( 20) گۆرانى و مه‌قاميشى بۆ ته‌له‌فزيۆن له‌به‌غدا و كه‌ركوك  تۆماركردووه‌ ، يه‌كه‌م گۆرانى كه‌بۆ ته‌له‌فزيۆن  تۆمارى كردووه‌ ، گۆرانى ( كوێستانان خاڵ خاڵ ) له‌به‌غدا له‌ساڵى (1978) بووه‌،  هونه‌رمه‌ند به‌تۆماركردنى  مه‌قامى (ئه‌ڵڵاوه‌يسى ) و به‌سته‌ى ( ئامينێ نازه‌نينێ ) كۆتايي به‌ سه‌ردانه‌كانى بۆ ئيزگه‌ى كوردى به‌غدا ده‌هێنێ‌،  ئه‌وماوه‌يه‌ كه‌ هاتوچۆى ئيزگه‌ى كوردى به‌غداى كردووه‌ ، ئاشنايه‌تى و په‌يوه‌ندى زۆر و فراوانى له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌نده‌كانى ئه‌و كاته‌ دا په‌يدا كردووه‌ وه‌ك ( عه‌لى مه‌ردان ، حسێن عه‌لى ، ڕه‌سوڵ گه‌ردى ، شه‌ماڵ سائيب ، تايه‌ر تۆفيق و خوداداد عه‌لى  و....تاد).
هونه‌رمه‌ند جگه‌ له‌وه‌ى كه‌ ده‌نگخۆش و به‌سته‌ بێژ بووه‌ ، مه‌قامزان و مه‌قامناس و مه‌قامبێژێكى به‌تواناى گه‌رميان و هه‌موو كوردستانه‌ ، هه‌روه‌ها شاره‌زايي هه‌بووه‌ له‌ ژه‌نينى ئامێرى ( زوڕنا و نه‌يي  وده‌هۆڵ) به‌شدارى له‌چه‌ندين ئاهه‌نگ و زه‌ماوه‌ند و بۆنه‌كاندا كردووه‌ بۆ مه‌به‌ستى دابينكردنى بژێوى ژيانى  خۆيي و خانه‌واده‌كه‌ى .
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ هه‌رچه‌نده‌ ئه‌لف و بێى كوردى له‌قوتابخانه‌ نه‌خوێندووه‌ ، به‌ڵام له‌ كاره‌كه‌يدا كه‌ هونه‌رى مه‌قام و به‌سته‌بێژى بووه‌ كه‌سێكى به‌ئاگا و شاره‌زابووه‌ كه‌ ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ فراوانه‌ى تێيدا ژياوه‌و گه‌وره‌ بووه‌ (گه‌رميان) چه‌ند ده‌وڵه‌مه‌نده‌ له‌بوارى هونه‌رى مه‌قام وبه‌سته‌ دا، ئاواييه‌ك بۆ ئاواييه‌كى ديكه‌ى گه‌رميان له‌ڕووى گۆرانى و مه‌قامه‌وه‌ جياوازييان هه‌يه‌ له‌شێوه‌ى چڕيندا،
له‌ديمانه‌يه‌كدا هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ پێمان ده‌ڵێت  ( بۆنموونه‌ ئه‌ڵڵاوه‌يسى جه‌بارييه‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌ڵڵاوه‌يسى داودييه‌كان جيايه‌ ،تايبه‌تمه‌ندى گۆرانى كه‌ركوك و گه‌رميان و مه‌قامه‌ ڕه‌سه‌نه‌كانى كوردى زۆرينه‌ى له‌گه‌رميانه‌ جۆرى گۆرانى گوتنيشيان له‌گه‌ڵ جێگاكانى تر جيان ، زۆرينه‌ى مه‌قامه‌ كوردييه‌كان هى ناوچه‌ى گه‌رميانن وه‌ك ئه‌ڵڵاوه‌يسى ، يارغه‌زاڵ ، خورشيدى و خاوكه‌ر ، هه‌موويان مه‌قامى ڕه‌سه‌نى كوردين له‌شوێنێ بۆ شوێنێكى تر جياوازه‌ ، شوێنێك ئاى ئاى زۆرباش ده‌ڵێ ، شوێنێكى تر قه‌تار باش ده‌ڵێ) (*4)
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ مه‌قام و به‌سته‌ خوێندنى كردۆته‌ پيشه‌ و له‌وڕێگه‌يه‌وه‌ بژێوى ژيانى دابينكردووه‌ ، به‌ڵام چ بژێويه‌ك به‌ژيانێكى كوله‌مه‌رگى ، جێى داخه‌ تائێستا هونه‌ر نه‌بۆته‌ سه‌رچاوه‌ى دابينكردنى ژيانى هونه‌رمه‌ند ،به‌ڵام ئه‌م  دڵسۆزبووه‌ بۆ هونه‌ره‌كه‌ى و فه‌رامۆشيى نه‌كردووه‌ ، دواى نه‌چوونه‌وه‌ى بۆ ئيزگه‌ى كوردى به‌غدا ، ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ نه‌مره‌ به‌رده‌وام سه‌رقاڵى ئاهه‌نگ  و به‌زمى شه‌وانه‌ى كۆڕى ياران  و زه‌ماوه‌ند بووه‌  له‌گه‌ڵ ئه‌حمه‌د داوده‌ و فايه‌ق داوده‌ ، ئه‌وئامێرانه‌ى له‌گه‌ڵ ده‌نگى خۆشى سه‌لاح داوده‌ دا كارى هونه‌رييان ئه‌نجامداوه‌  باڵه‌بان و زه‌ڕبێك بووه‌ ، به‌ڵام چ هونه‌رێكيان خوڵقاندووه‌ ، كه‌ هه‌ركات گوێبيستى كاره‌ هونه‌رييه‌كانى سه‌لاح داوده‌ ده‌بيت ، له‌ ده‌نگ و ژه‌نين و ڕيتم و ميلۆدى گۆرانييه‌كان سه‌رت سوڕده‌مێنێ و چێژت پێ ده‌به‌خشێت ، هونه‌رێكى هه‌ژار و له‌ناوه‌رۆكدا ده‌وڵه‌مه‌ند و له‌لوتكه‌ى ئاوازو گۆرانيدا.
له‌و گه‌شته‌ هونه‌رييه‌ كه‌ ماوه‌ى نيوسه‌ده‌ له‌نێو چرينى مه‌قام و به‌سته‌ و ژه‌نينى ئامێره‌كانى ( ده‌هۆڵ و زوڕنا ) هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ جيا له‌و به‌رهه‌مانه‌ى له‌ڕاديۆ و ته‌له‌فزيۆن تۆمارى كردوون ، به‌ده‌يان ئاهه‌نگى  له‌ماڵان  له‌كه‌ركوك و شاره‌كانى كوردستان  له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندان تۆماركردووه‌ وه‌ك ( ئه‌حمه‌د شه‌ماڵ ، هابه‌ و مشكۆ، شكور خه‌يات و  سابير كوردستانى ) له‌تۆمارگاكاندا وه‌ك دۆكۆمێنت ماون ، ده‌توانم ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌م كه‌ له‌كاتى ژيانيدا و دواى كۆچكردنى له‌وانه‌يه‌ چه‌ند به‌رهه‌مێك له‌و هه‌موو ئاهه‌نگانه‌ى تۆماريكردوون،  وه‌ك ئه‌رشيف له‌لاى خۆيي و خانه‌واده‌كه‌ى  بووبێت ، به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ گرفت و خه‌مێكى به‌هه‌ند وه‌رنه‌گيراوى ئه‌رشيفى هونه‌رمه‌ندانى نه‌ته‌وه‌كه‌مان له‌لايه‌ن ده‌زگايه‌كى تايبه‌تمه‌نده‌وه‌ ، هونه‌رمه‌ند وشيار ئه‌حمه‌د ئه‌سوه‌د ده‌ڵێت ( سه‌لاح داوده‌ خۆى ئاماژه‌ى به‌وه‌ كرد كه‌ زياتر له‌ (60) گۆرانى و مه‌قامى بۆ ئيزگه‌ى كوردى و زياتر له‌ ( 20) گۆرانى و مه‌قاميشى بۆته‌له‌فزيۆنى كه‌ركوك تۆماركردووه‌،هه‌روه‌ها نزيكه‌ى (300) كاسێتى له‌ئاهه‌نگه‌ تايبه‌تييه‌كاندا تۆماركردووه‌، به‌ڵام به‌بۆچوونى  من به‌رهه‌مه‌ تۆماركراوه‌كانى نێو كاسێته‌كان ته‌نيا گۆرانييه‌ توركمانييه‌كانى لێبترازێ ، ئه‌وانى تر دووباره‌ كردنه‌وه‌ى مه‌قام و گۆرانييه‌كانى پێشترن كه‌ پێده‌چێ له‌سه‌رووى (100) به‌رهه‌مه‌وه‌ بن ) (*5)
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ده‌ريايه‌كه‌ له‌ هونه‌ر ، له‌مه‌قام و به‌سته‌دا ده‌هێنێ و پێويسته‌  توێژينه‌وه‌ له‌لايه‌ن  مامۆستايان و شاره‌زايانى بوارى موزيك و مه‌قام و گۆرانى ، بۆ ده‌نگ و ئه‌داو كاره‌ هونه‌رييه‌كانى له‌هه‌موو قۆناغه‌كانى ژيانى هونه‌ري هونه‌رمه‌ند بكرێت ،
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ به‌هه‌رچه‌رمه‌سه‌ريي و نه‌دارييه‌ك  كه‌ تێدا ژيا ، توانيويه‌تى ده‌يان ئاواز  له‌گۆرانى و مه‌قامى ڕه‌سه‌نى گه‌رميان بچرێ و له‌فه‌وتان ڕزگاريان بكات ،نموونه‌ى  گۆرانييه‌ خۆشه‌كانى  هونه‌رمه‌ند كه‌ له‌ياده‌وره‌ى زۆربه‌ماندا به‌پيرۆزى  ماوه‌ته‌وه‌  (ڕاوه‌ستاوه‌ له‌و بانه‌  ، حه‌بيه‌ خان ، ئامۆزاگيان ، ياروه‌ره‌وه‌ ، ڕێزه‌ به‌ڕيزه‌ گيانه‌ ، خانزاده‌خان ، شه‌ده‌لار ، خرينگه‌ ، ڕه‌يحانه‌ و له‌و كه‌له‌ ده‌نگى ساز دێ ).
  هونه‌رمه‌ند ته‌نها و ته‌نها بۆ مه‌قام و به‌سته‌ى كوردى ژيا و شكۆى هونه‌ره‌كه‌ى ڕاده‌ستى ڕژێمى به‌عس نه‌كرد  و  به‌ده‌ست هه‌ژارى و ده‌ستكورتى و كرێنشينيه‌وه‌ زۆر ئازارى چه‌شتووه‌‌ ، به‌ڵام هونه‌رمه‌ند ووره‌ به‌رزو هيچ كات نه‌ي ويستوه‌ ملكه‌چى پاروه‌ نانێك بێت، سه‌ره‌ڕاى ئه‌و ژيانه‌ هه‌ژارييه‌ ده‌يگوزه‌راند، هه‌ركۆڵى نه‌داوه‌ تا دواساته‌كانى ژيانى خزمه‌تى  به‌مه‌قام و گۆرانى و هونه‌ر و كه‌لتوورى كوردى كرد ، سه‌لاح داوده‌ كه‌سايه‌تيه‌كى كه‌م دوو و هێمن و ده‌ست پاك و نه‌فس به‌رزبووه‌.
له‌دواى ڕاپه‌ڕينيشه‌وه‌ ، له‌لايه‌ن  كه‌ناڵه‌ ئاسمانييه‌كانه‌وه‌  تا له‌ژياندا بوو چه‌ندين به‌رنامه‌ى ديدارى هونه‌رييان  له‌گه‌ڵ  هونه‌رمه‌ند ئه‌نجامداوه‌ ، كه‌ جێى ستايش و به‌رزنرخاندنن .
هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ خێزانداره‌و له‌دواى خۆى كوڕه‌كانى   به‌تايبه‌ت ( عه‌باس و دلشاد ) ڕێگا پيرۆزه‌كه‌ى باوكيان گرتۆته‌ به‌رو شاره‌زايي و تواناى مه‌قام و به‌سته‌ بێژى له‌قوتابخانه‌ نه‌مره‌كه‌ى باوكيانه‌وه‌ فێربوون ،
له‌يه‌كه‌مين ساليادى دامه‌زراندنى  ناوه‌ندى عه‌لى مه‌ردان بۆ مه‌قام له‌شارى كه‌ركوك ، له‌هۆڵى (نه‌ورۆز ) به‌وبۆنه‌يه‌وه‌ ئاهه‌نگێك سازده‌كرێت و هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ وه‌ك هونه‌رمه‌ندێكى ‌ گه‌وره‌و شاره‌زا له‌و بواره‌دا بانگهێشتى ئه‌و ساڵياده‌ ده‌كرێت و به‌مه‌قامى (قه‌تارو خاوكه‌ر) و به‌سته‌ى ( ڕاوه‌ستاوه‌ له‌و بانه‌) به‌شدارى ده‌كات ،دواى ته‌واو بوون و هاتنه‌ خواره‌وه‌ى له‌سه‌ر شانۆ، به‌داخه‌وه‌ ته‌ندروستى تێكده‌چێت و ده‌يگه‌ننه‌ نه‌خۆشخانه‌ى ئازادى له‌شارى كه‌ركوك ، له‌كاتژمێر (8) ى شه‌وى هه‌مان ڕۆژ به‌هۆى جه‌ڵته‌ى دڵه‌وه‌ كۆچى دوايي ده‌كات،
به‌و كۆچه‌ كتوپڕه‌ى خه‌مێكى گه‌وره‌ى له‌نێو دڵ و ده‌روونى هه‌واداران و هونه‌رمه‌ندان و ئازيزان و خانه‌واده‌و بنه‌ماڵه‌كه‌يدا دروست كرد ، هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ته‌نها له‌خانه‌واده‌كه‌ى نه‌ڕۆيشت به‌ڵكو له‌ هونه‌رى كوردى و هه‌موو ميلله‌تى كورد ڕۆيشت ، نيشتمان و نه‌ته‌وه‌كه‌ى  سه‌ربه‌رزو به‌خته‌وره‌ به‌هونه‌ر و كه‌سايه‌تيه‌كه‌ى ، ئۆغرى خێر و دروود و سڵاو بۆگيانى پاكى هونه‌رى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده ‌و هونه‌رمه‌ندى باڵه‌بانژه‌ن ئه‌حمه‌د داوده‌ و ته‌واوى هونه‌رمه‌نده‌ كۆچكردووه‌كانى گه‌له‌كه‌مان  گڵكۆكانيان هه‌ميشه‌ چراخان و لێوڕيژبێت له‌ مه‌قامه‌ ڕه‌سه‌نه‌كانى گه‌رميان .
جه‌مالى ده‌لاك  17/3/2021 هه‌ولێر  
سه‌رچاوه‌ : (*1و5) ئاهێك بۆ مه‌رگى هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ _ وشيار ئه‌حمه‌د ئه‌سوه‌د _ گۆڤارى چلاواز ژماره‌ ( 39) ئايارى 2009 ، لاپه‌ڕه‌ (21) 
(*2 و 4) ديمانه‌ له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ ، جيهان به‌خش محه‌مه‌د كۆيي ، گۆڤارى ڕامان ژماره‌ ( 64) 5/10/2001، لاپه‌ڕه‌ (101) 
(*3) ناميلكه‌ى ڕازێك بۆ هونه‌رمه‌ند سه‌لاح داوده‌ _ باكورى _ لاپه‌ڕه‌ (10)

هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ
Thumbnail

شاره‌ دێرین ودڵگیره‌كه‌ی هه‌ولێر، له‌ڕووی مێژووه‌، به‌ شارێكی كۆن و خاوه‌ن شارستانی و ژیان به‌رده‌وام بوون ناسراوه‌، به‌ڵام باسه‌كه‌مان له‌ڕووی هونه‌ری مه‌قام و به‌سته‌و قۆریاته‌وه‌یه‌‌، شارێكی تژی یه‌ له‌ به‌هره‌مه‌ند و ده‌نگخۆش ، ئه‌گه‌ر له‌ لایه‌نی  دینداری و خوداپه‌رستییه‌وه‌ باسی لێوه‌بكه‌ین، بێگومان شاره‌كه‌ی قه‌ڵا و مناره‌ شارێك بووه‌ كه‌ به‌ به‌ر‌ده‌وامی گرنگی داوه‌ به‌و لایه‌نه‌ی خوداپه‌رستی و به‌ده‌یان كه‌سایه‌تی ده‌نگخۆشیی تێدا هه‌ڵكه‌وتووه‌ كه‌ له‌مه‌راسیم و سرووته‌ ئایینیه‌كانه‌وه‌ به‌ده‌نگه‌ خۆشه‌كانیان مه‌ولود نامه‌ی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام ( د.خ) یان خوێندووه‌، كاریگه‌ری ئه‌و ده‌نگ خۆشانه‌ ڕۆژ به‌ڕۆژ له‌زیادبووندا بووه‌ و ئه‌و هه‌سته‌یان له‌نێو دڵی خه‌ڵكیدا به‌جۆش تر كردووه‌،كه‌سانی به‌هره‌مه‌ند و ده‌نگخۆش ئه‌و ڕێچكه‌یان گرتووه‌و په‌یامی ده‌وڵه‌مه‌ندی  له‌بواری مه‌قامبێژی له‌شاری هه‌ولێریان گه‌یاندۆته‌ ده‌وروبه‌ر،ئه‌گه‌ر گه‌ره‌كمان بێت باس له‌ هونه‌رمه‌ندان و ده‌نگخۆشانی پێشووی ئه‌و شاره‌ بكه‌ین ،نابێت هه‌روا ڕاگوزه‌ر بكه‌ین به‌بێ ناو هێنانی هونه‌رمه‌ند و مه‌قامبێژێكی هه‌ژار ، به‌ڵام له‌ هونه‌ریده‌نگبێژیدا ده‌وڵه‌مه‌ندو له‌لوتكه‌ی ده‌نگ زوڵاڵیدا، ئه‌ویش ( شه‌هابه‌ی هه‌ولێری ) یه قورئان خوێن و مه‌قامزان ‌ ، ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌  ( شه‌هابه‌)  ناوی ( شه‌هابه‌دین كوڕی حوسه‌ینی موهاجیر ، ناسراو به‌ ئه‌حمه‌د شه‌به‌كی كوڕی میر سه‌لیم ئاغای شه‌مزینه‌) خه‌ڵكی ناوچه‌ی هه‌ركارییه‌و له‌عه‌شیره‌تی شكاكه‌، له‌ساڵی (1891) له‌ گه‌ڕه‌كی سه‌رای قه‌ڵاتی هه‌ولێر له‌دایكبووه‌، له‌ڕێكه‌وتی( 3/2/1939 ) كۆچی دوایی كردووه‌) (1).

1

ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ بلیمه‌ت و ده‌نگخۆشه‌ ماوه‌ی (48) ساڵ ژیاوه‌، له‌و ماوه‌یه‌دا جوانترین خزمه‌تی به‌ مه‌قام و قۆریات كردووه‌ و شاره‌زاییه‌كی باشی هه‌بووه‌ له‌سه‌ر شێوازه‌كانی چڕینی مه‌قام ، ئه‌م به‌هره‌و تواناده‌نگییه‌ی له‌چرینی مه‌قامدا ، بۆته‌ هۆیه‌ك له‌دوای خۆی چه‌ندین كه‌سایه‌تی ده‌نگخۆش، درێژه‌ به‌ڕێگا ڕۆشنه‌كه‌ی بده‌ن و خۆیان به‌قوتابی قوتابخانه‌كه‌ی شه‌هابه‌ بزانن، ده‌نگ و هونه‌ری شه‌هابه‌ و ناوبانگی وه‌ك مه‌قامبێژێك سنووری جوگرافیای شاری هه‌ولێری تێپه‌ڕاندووه‌و هونه‌رمه‌ندانی مه‌قامزانی غه‌یره‌ كوردیش پێی سه‌رسام بوون.

3

له‌مێژووی دره‌وشاوه‌ی شاری هه‌ولێردازۆرن ئه‌و مه‌قامبێژ و قۆریاتبێژ و ده‌نگخۆشانه‌، هه‌ریه‌كه‌یان به‌پێی تواناو ماوه‌و سه‌رده‌می خۆیان خزمه‌تیان به‌و هونه‌ره‌ جوانه‌ كردووه‌ ( مشكۆ ، پیرداوده‌ كۆر ، شاكری حه‌مه‌ فارس ، حه‌میدی كوره‌ چی ، مام حه‌سه‌نی خوچێ ، شاكری پاچه‌چی، سابیری پاچه‌چی، خورشیدی نه‌جار ، یونس خه‌تات ، نوره‌دین عه‌سافلی، محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د ئه‌ربیللی ، سه‌ید سه‌عید دامرچی ،جه‌لال چه‌خماچی ، جه‌لال حه‌ردان و حه‌یده‌ر به‌قاڵ .....تاد ) (2)

ئه‌و هونه‌رمه‌ند و ده‌نگخۆش و ده‌نگ زوڵاڵه‌ی مه‌به‌ستمانه‌ كه‌ یادی لێبكه‌ینه‌وه‌ ، هونه‌رمه‌ند ( حه‌یده‌ر به‌قاڵ) ه‌ له‌نێوه‌ندی هونه‌ری و ژیانی تایبه‌تیدا به‌ ( حه‌یده‌ره‌ كه‌چه‌ڵ) ناسراوه‌ و خۆشیی پێی له‌نگ و عه‌یب نه‌بووه‌ ، كاتێك كه‌ خۆی ناساندووه‌ به‌ ( حه‌یده‌ره‌ كه‌چه‌ڵ) خۆی ناساندووه‌.

كه‌باس دێته‌ سه‌ر هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندانی شاری هه‌ولێر ، هه‌رله‌هونه‌رمه‌ندانی وه‌ك ( تایه‌ر تۆفیق(1922_ 20/10/1987)  ، (ڕه‌سوڵ گه‌ردی1922_ 17/10/1994) ، (فوئاد ئه‌حمه‌د1932_ 17/8/2004) ، (مشكۆ 1908_15/5/1989) و چه‌ندین هونه‌رمه‌ندی تر، ناكرێت ناوی حه‌یده‌ر به‌قاڵ نه‌هێندرێت ، چونكه‌ كه‌سایه‌تی و هونه‌ره‌كه‌یی و ده‌نگخۆشییه‌كه‌ی هاوشانی ئه‌و كه‌ڵه‌ هونه‌رمه‌ندانه‌یه‌ له‌شاری هه‌ولێر.

4

هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ ، یان حه‌یده‌ره‌ كه‌چه‌ڵ ...!

پیاوێكی باڵابه‌رزی چوارشانه‌ی سپی پێست، ده‌م به‌خه‌نده‌و سیما ڕۆشن و دڵساف و قسه‌خۆشو نوكته‌زان  وشادی به‌خش به‌كۆڕو كۆمه‌ڵ، كه‌سایه‌تیه‌كی خه‌مخۆر و به‌هاناوه‌ هاتنی ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی ، ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ جوان و شیرینه‌ی نێو دنیای مه‌قام و قۆریات له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی دێرینی پیره‌ هه‌ولێرێ له‌گه‌ڕه‌كی سه‌رای قه‌ڵاتی شاری هه‌ولێر له‌ساڵی (1915) به‌دنیاهاتووه‌، ناوی ته‌واوی ( حه‌یده‌ر حاجی عه‌بدولڕه‌حمان حاجی حسێن نه‌جاڕ) ه‌ .

به‌هۆی بارودۆخ و دۆخی هه‌ژاری سه‌رده‌م و خانه‌واده‌كه‌یه‌وه‌ له‌خوێندن بێ به‌ش و نه‌خراوه‌ته‌ به‌رخوێندن تا فێری خوێندنه‌وه‌ و نووسین ببێ ، به‌ڵام تاكه‌ فێرگه‌یه‌ك بۆ هونه‌رمه‌ند ئه‌و ژینگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ی نێو قه‌ڵاتی هه‌ولێر و ئه‌و دیوه‌خانانه‌ی كه‌ باوكی هاتووچۆی كردووه‌و شه‌وانه‌ كۆڕی قسه‌ و دنیای ئه‌ده‌بیات و كۆڕی ده‌نگخۆشان و خوێندنی مه‌قامات و قۆریات بووه‌، ئه‌میش وه‌ك منداڵێك هاوشانی باوكی چۆته‌ دیوه‌خانه‌كانی ئه‌وسه‌رده‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ند ته‌مه‌نی منداڵ بووه‌، ڕێگه‌ نه‌دراوه‌ بچێته‌ دیوه‌خانه‌كان ، به‌ڵكو زۆربه‌ی شه‌وه‌كان له‌ په‌نجه‌ره‌ی دیوه‌خانه‌كانه‌وه‌ گوێی هه‌ڵخستووه‌ بۆ ده‌نگی به‌سۆزو پڕچێژی ئه‌و ده‌نگخۆشانه‌، به‌تایبه‌ت ( شه‌هابه‌) و له‌ توانای ده‌نگی و شێوازی چڕینی مه‌قامه‌كانیانه‌وه‌ ، لێیانه‌وه‌ فێربووه‌و له‌هه‌ست و نه‌ستی خۆیدا گه‌لاڵه‌ی كردوون و خه‌رمانی هونه‌ری خۆی پێ ده‌وڵه‌مه‌ند كردووه‌. نووسه‌ر و شاره‌زا له‌هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندانی هه‌ولێر به‌ڕێز  ( جه‌لال خدر ) ده‌ڵێت ( مام حەیدەر بۆی گێڕامەوەو وتی: كە منداڵبووم شەوانە لەگەڵ باوكم دەچوومە مەجلیسی پیاوە ماقوڵەكانی شاری هەولێر وەكو دیوەخانی ئەحمەد عوسمان یەكەم موتەسەریفی هەولێرو دیوەخانی عەلی پاشای دۆغڕەمەچی‌و ئەدیب ئاغای ئەسعەدی كە لەو شوێنانە گوێم لەدەنگ خۆشەكانی شاری هەولێر رادەگرت لەوانە شەهابەی هەولێری كە یەكێك بووە لەهەرە دەنگ خۆشەكانی هەولێر.

7مام حەیدەر وتوشییەتی هەرچەندە لێ نەدەگەڕان بچمە ناو ژووری مەجلیسەكە دابنیشم، چونكە ئەوكات منداڵبووم، بۆیە لەپەنجەرەی دیوەخانەكان گوێم لێیان رادەگرت، لەوێوە فێربووم كە چۆن مەقام بڵێم لەدواییدا لەشەهابە نزیك بوومەوە، لەو سەردەمەشدا ئێمەی مەقامبێژ زۆر بووین لەوانە مشكۆی هەولێری‌و حاجی فایەقی بازرگان‌و حاجی جەمیلی قاپقاپچی‌و مام پیرداودە كوێر كە ئەوان یەكێك بوون لەو گۆرانیبێژانەی لەو سەردەمدا ئسووڵی مەقام لەسەردەستی شەهابەی هەولێری فێربوون، هەربۆیە بەندەش خۆم بەقوتابی قوتابخانەی شەهابە داناوە) (3)

هه‌روه‌ها لایه‌نێكی دیكه‌ی كاریگه‌ری ده‌نگخۆشی كوردی باكوری كوردستان له‌ڕێی قه‌وانه‌وه‌ كه‌ له‌ماڵه‌وه‌ ئامێری گرامافۆنیان هه‌بووه‌، گوێی لێگرتووه‌ ئه‌ویش ده‌نگی  هونه‌رمه‌ند ( جه‌لال گوزه‌ل سه‌س، یان جه‌لال به‌گ ، یان جه‌لال دیاربه‌كری) ده‌نگی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌كاریگه‌رییه‌كی بێ وێنه‌ی له‌سه‌ر ده‌نگ و توانای هونه‌ری هونه‌رمه‌ند ( حه‌یده‌ر به‌قاڵ) داناوه‌ و،هه‌میشه‌ هه‌وڵی داوه‌ كه‌ چینی ده‌نگی له‌خوێندنی مه‌قام و قۆریاتدا بگه‌یه‌نێته‌ ئاستی توانای ده‌نگی جه‌لال به‌گ، ئه‌وه‌ ته‌نها بۆچوونی من نییه‌ به‌ڵكو خوێندنه‌وه‌ی هه‌ریه‌ك له‌به‌ڕێزان (  مامۆستا باكووری ،جه‌لال خدر ، نازم دڵبه‌ند، خاڵص یونس و ئه‌مجه‌د ئه‌سعه‌د مه‌جید _تۆمارگای ناز )  ه‌،

هونه‌رمه‌ند وه‌ك بنه‌ماڵه‌ زۆربه‌یان ده‌نگخۆشن ، به‌ڵام له‌به‌ر باری كۆمه‌ڵایه‌تی وئه‌و داب و نه‌ریتانه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ كه‌سیان خۆیان ده‌رنه‌خستووه‌و به‌هره‌كه‌یان ببه‌خشن به‌ خه‌ڵك ، به‌ڵام ده‌كرێت بڵێین حه‌یده‌ر به‌قاڵ ڕچه‌شكێن بووه‌له‌وبواره‌دا ،ده‌بێت ئه‌و ڕچه‌ شكێنی هونه‌رمه‌ند و هاتنه‌ نێو دنیای هونه‌ری به‌سته‌و مه‌قامات و قۆریاته‌وه‌ ببه‌ستینه‌وه‌ بۆ ده‌نگ و توانای هونه‌رمه‌ندان ( شه‌هابه‌و جه‌لال به‌گ) و هه‌روه‌ها (حاجی عه‌بدوڵڵای ده‌فژه‌ن) مه‌لودخوێنی به‌توانای شاری هه‌ولێر ، كه‌ یارمه‌تیده‌ربوونه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ ئه‌و ڕێگا پیرۆزه‌ی هونه‌ر بگرێته‌ به‌ر .

قۆناغه‌كانی ژیانی تایبه‌تی هونه‌رمه‌ند...!

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوكی پیشه‌ی دراتاش بووه‌، به‌منداڵی ده‌بێته‌ شاگردو درێژه‌و به‌و كاره‌ده‌دات ، تاته‌مه‌نی ده‌گاته‌ (15) ساڵی واز له‌دارتاشیی دێنێت و ده‌بێته‌ شاگردی پیشه‌ی ئاسنگه‌ر ، له‌ته‌مه‌نی (18) ساڵیدا ڕووده‌كاته‌ شوێنی فرۆشتنی سه‌وزه‌و میوه‌ به‌كۆمه‌ڵ كه‌ به‌ ( عه‌لوه‌ یان گومرگ) ناسراوه‌ ،  درێژه‌ به‌و كاره‌ی ده‌دات و له‌م پیشه‌یه‌وه‌  ووشه‌ی( به‌قاڵ) ده‌بێته‌ نازناوی كه‌سایه‌تی و هونه‌ری.

له‌ ڕێی ئه‌م پیشه‌یه‌وه‌ به‌قاڵی و تێكه‌ڵاوبوون به‌هه‌موو چین توێژه‌كان و پیشه‌وه‌ره‌كانی نێو شاری هه‌ولێر و هه‌روه‌ها ده‌ركه‌وتنی به‌هره‌ی ده‌نگخۆشییه‌كی ڕۆژ به‌ڕۆژ زیاتر ده‌ناسرێت و كارو كرده‌وه‌كانی ده‌چێته‌ نێو دڵی خه‌ڵكییه‌وه‌ و خۆشیان ده‌وێت و ڕێزی لێده‌گرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو كات له‌نێو خه‌ڵكیدا بووه‌، وه‌ك كه‌سایه‌تیه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی و هونه‌ری تێكه‌ڵاوی چینی ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ژاره‌كانیش بووه‌.

هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ له‌ڕێی هونه‌ره‌كه‌یی و كه‌سایه‌تیه‌ ساده‌و ڕووخۆش و ده‌م به‌خه‌نده‌كه‌یه‌وه‌ ،پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی فراوانتر ده‌بێت و زۆر له‌ پیاو ماقول و خانه‌دان و خاوه‌ن دیوه‌خانه‌كان و پیاوانی میری ده‌بنه‌ هاوه‌ڵ و هاوڕێی و چێژ له‌ده‌نگی خۆشی وه‌رده‌گرن ، یه‌كێك له‌و كه‌سایه‌تیانه‌ به‌ڕێز ( سه‌عید قه‌زاز 1904_20/9/1959) له‌سه‌رده‌می مه‌لیكی له‌عێراقدا ئه‌م زاته‌ وه‌زیری ناوخۆ ده‌بێت، له‌ڕێی یه‌كێك له‌سه‌ردانه‌كانی بۆ شاری هه‌ولێر سه‌رسام ده‌بێت به‌ده‌نگ و توانای هونه‌ری حه‌یده‌ر به‌قاڵ و ده‌بێته‌ دۆست و هاوڕێیه‌كی نزیكی وبه‌رده‌وام په‌یوه‌ندی له‌به‌غداوه‌ پێوه‌ده‌كات تا گوێی و ڕۆحی ئارام بكاته‌وه‌ به‌ده‌نگه‌ خۆشه‌كه‌ی، سه‌عید قه‌زاز وێنه‌یه‌كی خۆی به‌دیاری ده‌دات به‌هونه‌رمه‌ند، تا دواساته‌كانی ژیانی هونه‌رمه‌ند ئه‌و وێنه‌یه‌ له‌ ماڵ و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی خۆیی هه‌ڵیواسیوه‌ وه‌ك یاده‌وه‌رییه‌كی به‌نرخ له‌ په‌یوه‌ندیی و دۆستایه‌تی له‌گه‌ڵ سه‌عید قه‌زازی ڕوانیوه‌.

هونه‌رمه‌ند به‌داخه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوێنده‌واری نه‌بووه‌ ، زۆر تێكست و هۆنراوه‌ی شاعیرانی له‌به‌ر نه‌بووه‌ ، هه‌رئه‌و تێكسته‌ فۆلكلۆرییانه‌ی كردۆته‌ هه‌وێنی مه‌قام و قۆریاته‌كانی كه‌له‌نێو خه‌ڵكیدا باوبوون و به‌گوێگر ئاسان بوون، به‌هه‌ردوو زمانی كوردی و توركی گۆرانی و مه‌قام و  قۆریاتی خوێندووه‌،شاره‌زاییه‌كی باشی له‌مه‌قامی به‌یات و حیجاز و سێگا دا هه‌بووه‌، له‌سه‌ره‌تای ساڵانی شه‌سته‌كانه‌وه‌ زیاتر تێكه‌ڵاو به‌ هونه‌رمه‌ندان ده‌بێت و په‌یوه‌ندییه‌كی ڕۆحی و دۆستانه‌و هونه‌رییانه‌ی پته‌و له‌نێوان خودی هونه‌رمه‌ند و هونه‌رمه‌ندانی شاری هه‌ولێر دروست ده‌بێت،به‌گشتی و  هونه‌رمه‌ندان تایه‌ر تۆفیق و باكووری و ڕه‌سوڵ گه‌ردی به‌تایبه‌تی.

له‌زۆربه‌ی ئاهه‌نگ و شه‌و ئاهه‌نگه‌كانی دۆست و یاران و كۆڕی باده‌نۆشان له‌شاری هه‌ولێر و هاوینه‌هه‌واره‌كانی ده‌وروبه‌ری هه‌ولێر ، هه‌رسێ هونه‌رمه‌ند پێكه‌وه‌ شادی و خۆشییان به‌ ئاماده‌بووان به‌خشیوه‌، له‌زۆرینه‌ی ئاهه‌نگه‌كاندا ( موحسین) ی برا بچوكی له‌گه‌ڵدابووه‌ ، ئه‌میش ده‌نگی زۆر خۆش بووه‌و خوێنده‌وار و شاره‌زاییه‌كی باشی هه‌بووه‌له‌ هۆنراوه‌و تێكستی گۆرانی و مه‌قامه‌كاندا زۆرجاران هاوكارو یارمه‌تیده‌ری حه‌یده‌ری براگه‌وره‌ی بووه‌.

هونه‌رمه‌ند خاوه‌نی كۆمه‌ڵێك خه‌سڵه‌تی جوانی مرۆڤایه‌تی بووه‌، هه‌میشه‌ به‌هانای لێقه‌وماوان و یاریده‌رییان بووه‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌و گۆفته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان،  به‌ڵام هیچ كات حه‌زی به‌وه‌ نه‌كردووه‌ كه‌ ده‌نگی تۆماربكرێت ، له‌هه‌ردانیشتن و  شه‌و ئاهه‌نگێكدا ئامێری تۆماركردنی به‌دی كردبێت، ئه‌و شوێنه‌ی به‌جێهێشتووه‌، هه‌رچه‌نده‌ جێی خۆشحاڵییه‌ كه‌ له‌ساڵه‌كانی حه‌فتای سه‌ده‌ی پێشووه‌وه‌ ده‌نگ و كاره‌ هونه‌رییه‌كانی هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ تۆماركراوه‌ ئه‌وه‌یش به‌هۆی كاریگه‌ری دۆست و هاوڕێیانی هونه‌رمه‌نده‌ بووه‌ و زۆرییان لێكردووه‌كه‌ كه‌ له‌دوای خۆی ده‌نگی به‌تۆماركراوی بمێنێته‌وه‌، به‌داخه‌وه‌ هونه‌رمه‌ند جیا له‌و به‌رهه‌مه‌ تۆماركراوانه‌ی له‌شاری هه‌ولێر نه‌چۆته‌ ڕادیۆی كوردی به‌غدا. 

له‌ساڵی (1961) به‌دواوه‌ له‌رێگه‌ی هونه‌رمه‌ندی گه‌ل ( تایه‌ر تۆفیق) مامۆستا و هونه‌رمه‌ند (باكووری) هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ ، له‌ماڵی ( دكتۆر ڕه‌ووف دیشچی) یه‌كتر ده‌ناسن و له‌و دیداره‌وه‌ درێژه‌ به‌هاوڕێیه‌تییه‌كه‌یان ده‌ده‌ن، بۆهه‌رئاهه‌نگێك بانگهێشت كرابێت ، سه‌ره‌تا وتویه‌تی مامۆستا (باكووری ) نه‌یه‌ت منیش نایه‌م .

هونه‌رمه‌ند و نووسه‌ر و مامۆستا باكووری سه‌باره‌ت به‌ هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ ده‌ڵێت ( ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌، گۆرانیبێژه‌ مییللییه‌ ، قۆریات بێژ و به‌سته‌زان و فۆلكلۆر په‌رسته‌، حه‌یده‌ری مرۆڤ و هه‌ست ناسك ،خۆشه‌ویستی هه‌موو دانیشتوانی شاری هه‌ولێر بوو ، قۆریات و گۆرانیش له‌هه‌ولێر له‌ده‌م حه‌یده‌ر و چه‌ند گۆرانیبێژێكی تر ناسنامه‌ی هونه‌ری به‌هه‌ولێر به‌خشی ،حه‌یده‌ر به‌داخه‌وه‌ ناوی خۆشی نه‌ده‌زانی بنوسێ ،بۆیه‌ش له‌ گۆرانی وتندا شیعری شاعیره‌ ناوداره‌كانی كورد یان توركمانیش هیچی ئه‌زبه‌ر نه‌بوو، هه‌ربۆیه‌ش له‌ ئاهه‌نگ و مه‌جلیسێك  هه‌رهه‌مان ئه‌و مه‌قام و به‌ستانه‌ی ده‌گوته‌وه‌ و دووباره‌ی ده‌كردنه‌وه‌، جا ئه‌وه‌ی مه‌جلیسی حه‌یده‌ری خۆش ده‌كرد ده‌نگه‌ زرینگه‌داره‌كه‌ی بوو، چینه‌ ناسك و به‌رزه‌كه‌ی ده‌نگی وای ده‌كرد ، ئه‌وی له‌دانیشتنه‌كه‌دابوایه‌ گوێ نه‌داته‌ هه‌لبه‌سته‌كانی ، چونكه‌ ئه‌یزانی هه‌رهه‌مان شتی كۆنن ، به‌ڵام گوێمان ده‌دایه‌ ده‌نگه‌كه‌ی ئه‌وه‌مان پێ خۆشبوو زیاتر ، ده‌ڵێم ده‌نگی حه‌یده‌ر ده‌نگێكی ( حه‌یده‌رییه‌)  و ده‌نگێكی تر وه‌ك ده‌نگی ئه‌و نییه‌ !جاهه‌رواش بوو ! چینه‌ ده‌نگی حه‌یده‌ر هه‌ر به‌خۆی ده‌چوو) (4)

7

ئاهه‌نگه‌ دیاره‌كانی هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ربه‌قاڵ و خوێندنی گۆرانی  و مه‌قام له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی دیكه‌ ..!

‌هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ هونه‌رمه‌ندێكی كوردی شاری هه‌ولێر ، ئه‌وانه‌ی ڕۆژێك له‌گه‌ڵیدا ژیابن و به‌شداربووین له‌ كۆڕو مه‌جلیسه‌كانیدا، هونه‌رمه‌ند نه‌یوتووه‌ توركمانم و ته‌نها قۆریاتی توركمانی ده‌ڵێم نه‌خێر هه‌مووی وه‌ك یه‌ك خۆشویستووه‌ و رێزی بۆ كوردو توركمان داناوه‌ و، به‌ڵكو كه‌سێكی نیشتمان په‌روه‌ر و ناوی كوردستانی زۆر خۆش ویستووه‌و زۆرجاران له‌ مه‌قام و قۆریات و به‌سته‌كانیدا گۆرانی بۆ كوردستان وتووه‌ و ، له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه‌ هۆشدارییان داوه‌تێ كه‌ چیتر ئه‌و گۆرانیانه‌ نه‌خوێنێ ، به‌ڵام ئه‌م هه‌ربه‌رده‌وام بووه‌.

له‌وسه‌رده‌مه‌ی كه‌ هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ ، لاوێكی خوێن گه‌رم و تازه‌ پێگه‌یشتوو   و سه‌رده‌می كۆمه‌لێك كه‌سایه‌تی نیشتمانپه‌روه‌ر ده‌بێت وه‌ك ( كانی شاعیر ، دڵداری شاعیر و نیشتمانپه‌روه‌ر، شه‌وقی عه‌بدولقادر ئه‌فه‌ندی و مامۆستا عه‌بدوڵلا عه‌زیز) ئه‌م كه‌سایه‌تیانه‌ هانی خه‌ڵك ده‌ده‌ن بۆ هه‌ستی نیشتمان و كوردپه‌روه‌ری و سروود خوێندن، له‌و كاته‌دا ئه‌م گه‌نجه‌ شۆخ و شه‌نگه‌ لێوان لێو له‌هێزو ووزه‌ یه‌كێك ده‌بێت له‌شاری هه‌ولێر كه‌سروود ده‌خوێنێ ، به‌وته‌ی (جه‌لال خدر ) هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ یه‌كه‌م كه‌س ده‌بێت له‌شاری هه‌ولێر سروود ده‌خوێنێ.

 له‌ساڵی (1957) وه‌فدێك له‌توركیاوه‌ دێنه‌ شاری به‌غدا و دواتر بۆشاری هه‌ولێر ، بۆمه‌به‌ستی ڕێزلێنان و به‌خێرهاتنی وه‌فده‌كه‌ له‌ یانه‌ی فه‌رمانبه‌رانی ئه‌و كاتی شاری هه‌ولێر ئاهه‌نگێك سازده‌كرێت، یه‌كێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌كه‌ به‌شداری ئاهه‌نگه‌ ده‌بێت و به‌ده‌نگه‌ خۆش و توانا هونه‌رییه‌كه‌ی میوانانی وه‌فد و ئاماده‌بووان سه‌رسام ده‌كات هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵه‌، له‌كاتی ئاهه‌نگه‌كه‌دا هونه‌رمه‌ند ئاگادارده‌كه‌ن كه‌ خه‌ڵكێكی زۆر له‌ چینه‌ هه‌ژاره‌كه‌ی شاری هه‌ولێر له‌ده‌ره‌وه‌ی یانه‌كه‌ ئاماده‌بوون تا گوێبیستی ده‌نگه‌ خۆشه‌كه‌ت بن و ناتوانن بێنه‌ ژووره‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی خۆی كوڕه‌ هه‌ژار و هه‌موو كات له‌ناو خه‌ڵكه‌ هه‌ژاره‌كه‌یدا ژیاوه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی بژێوی ژیانی خۆی ، له‌یانه‌كه‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌و له‌سه‌ر شۆسته‌ی به‌رده‌م یانه‌كه‌ داده‌نیشێ و تێده‌چریكێنێ و به‌ده‌نگی خۆشیی ئاماده‌بووان سه‌رمه‌ست و خۆش حاڵ ده‌كات.

له‌دوای به‌یانی 11ی ئاداری ساڵی 1970 و هاتنه‌دی بارودۆخێكی ئارام بۆ خه‌ڵكی وگێڕانی ئاهه‌نگ و شادی، هونه‌رمه‌ند وه‌ك هه‌ستێكی نیشتمانی له‌گه‌ڵ چه‌ند هونه‌رمه‌ندێكی موزیكژه‌ن ( جه‌مال هیدایه‌ت ، واحید مه‌رجان1942_9/2/2016) ، مسته‌فا ره‌ووف و ئه‌سكه‌نده‌ر عوسمان) بۆ جه‌ژنی نه‌ته‌وه‌یی نه‌ورۆزی ساڵی (1971) ده‌چن بۆ شارۆچكه‌ (چۆمان) ئاهه‌نگێكی خۆش و قه‌شه‌نگ بۆئاماده‌بووانی ئه‌و یاده‌ پیرۆزه‌ سازده‌كه‌ن و هونه‌رمه‌ند گۆرانی (ئازیز به‌هاره‌) و چه‌ند مه‌قام و قۆریاتێكی توركمانی پێشكه‌ش ده‌كات،

ئاهه‌نگێكی دیكه‌ی هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندان  ( تایه‌ر تۆفیق و حه‌مه‌ جه‌زا3/2/1949_1/10/2010 ) له‌ساڵی  (1976) له‌شاری هه‌ولێر ، ئه‌م ئاهه‌نگه‌ له‌ماڵی ( عه‌بدلغه‌فار صائیغ) ئه‌وكات ( ئه‌مینداری گشتی رۆشنبیری ) بووه‌ ، به‌بۆنه‌ی سونه‌تكردنی كوڕه‌كه‌یه‌وه‌ ، شه‌و ئاهه‌نگێكی سازكردووه‌، سه‌ره‌تا هه‌ردوو هونه‌رمه‌ند ( تایه‌ر تۆفیق و حه‌یده‌ر به‌قاڵ) به‌ده‌نگه‌ خۆش و چریكه‌ به‌رزه‌كانیانه‌وه‌ گه‌شتێكی تێر و ته‌سه‌ل ده‌كه‌ن به‌نێو مه‌قامات و قۆریات و به‌سته‌ی كوردی ، دواتر هونه‌رمه‌ند حه‌مه‌ جه‌زا وه‌ك ده‌نگخۆشێكی دیكه‌ له‌و شه‌و ئاهه‌نگه‌دا به‌شدار ده‌بێت و چریكه‌و ده‌نگی خۆشیی هه‌رسێ هونه‌رمه‌ند هه‌موو ئاماده‌بووان سه‌رسام و سه‌رمه‌ست ده‌كه‌ن.

یه‌كێكی تر له‌ ئاهه‌نگه‌ مێژوویه‌كانی هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ له‌شاری هه‌ولێر، كه‌باس و خواس له‌ سه‌ر ئاهه‌نگ و مێژووی هونه‌رمه‌ندانی هه‌ولێر ده‌كرێت ، ڕاسته‌وخۆ باسه‌كه‌ دێته‌ سه‌ر ئه‌و ئاهه‌نگه‌ی ساڵی (1979) له‌یانه‌ی فه‌رمانبه‌ران به‌بۆنه‌ی هاتنی خانمه‌ هونه‌رمه‌ندی باكوری كوردستان ( ئایشه‌شان 1938_ 18/12/1996) ، بۆمه‌به‌ستی ڕێزگرتن له‌ گه‌وره‌یی ئه‌و خانمه‌ شۆخ و شه‌نگه‌ ده‌نگ زوڵاڵه‌ هونه‌رمه‌ندانی شاری هه‌ولێر به‌په‌رۆشه‌وه‌ ئه‌و ئاهه‌نگه‌ی بۆسازده‌كه‌ن، نووسه‌ر ( نازم دڵبه‌ند ) سه‌باره‌ت به‌و ئاهه‌نگه‌ نوسیویه‌تی وه‌ك یاده‌وه‌رییه‌كی ئه‌و ڕۆژه‌ ( له‌ هۆڵی یانه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌ولێر) كه‌ زۆر به‌داخه‌وه‌ تێكدراو ئێستا بۆته‌ (بازاڕی نیشتمان).
له‌پاڵ (ئایشه‌ شان) هه‌ریه‌ك له‌ هونه‌رمه‌ندان (تایه‌ر توفیق‌و ره‌سوڵ گه‌ردی‌و حه‌یده‌ر به‌قاڵ) یش به‌شداری ئه‌و ئاهه‌نگه‌یان كرد‌و (به‌نده‌) پێشكه‌شكاری ئاهه‌نگه‌كه‌ بوو ‌و هاوڕێی ئازیزم (جیهانبه‌خش كۆیی) خاوه‌نی (تۆمارگای خه‌یام) ئه‌ركی تۆماركردنی ئه‌و ئاهه‌نگه‌ی پێسپێردرا..
ئه‌مشه‌وه‌ به‌چوار قۆڵی(ئایشه‌شان‌و تایه‌ر توفیق‌و ره‌سوڵ گه‌ردی‌و حه‌یده‌ر به‌قاڵ) جوانترین شه‌وی گۆرانی كوردیان رازانده‌وه‌ بۆ رێزلێنان له‌میوانداری ژنه‌ هونه‌رمه‌ندی كوردستانی باكور (ئایشه‌شان). له‌هه‌موشی خۆشتر كه‌وتنی هونه‌رمه‌ند (ره‌سوڵ گه‌ردی) بوو له‌كاتی گۆرانی چڕیندا پێده‌چوو له‌ عه‌شقی (ئایشه‌شان) بووبێ. چونكه‌ (ده‌نگ‌و سیمای (ئایشه‌شان) سیمای جوانی‌و نه‌غمه‌خوانی بوو)(5).

هونه‌رمه‌ند دوای ئه‌و ژیانه‌ پڕ به‌خششه‌ هونه‌رییه‌  به‌ گوێگران و هه‌وادارانی ده‌نگه‌ به‌سۆزه‌كه‌ی ،ڕۆژگار شه‌كه‌ت و ماندووی ده‌كات ونه‌خۆشیی ده‌بێته‌ میوانی، بۆمه‌به‌ستی چاره‌سه‌ركردنی نه‌خۆشییه‌كه‌ی له‌لایه‌ن كه‌س و كارییه‌وه‌ بریارده‌ده‌ن ڕه‌وانه‌ی وڵاتی به‌ریتانیای بكه‌ن بۆمه‌به‌ستی چاره‌سه‌ركردن ، ئه‌وكاتیش ته‌نها ڕێگه‌ هه‌رله‌رێگه‌ی به‌غدای پایته‌خته‌وه‌بووه‌،  هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ تێشووی گه‌شته‌كه‌ی ئاماده‌كات و8 به‌ڕێ ده‌كه‌وێت  و كه‌س و كار له‌گه‌ڵیدا ده‌بن ، له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌ڕوات بۆ گه‌شتێكی چاره‌نووسساز و بیر له‌دۆست و یاران  و زێده‌كه‌ی كه‌ هه‌ولێری شیرینه‌ ده‌كاته‌وه‌ ، كاتێك ده‌گاته‌ (قوشته‌په‌) هونه‌رمه‌ند ده‌ڵێت بوه‌ستن ، له‌ئۆتۆمبێل دێته‌ خواره‌وه‌و ڕوو ده‌كاته‌ پیره‌ هه‌ولێره‌كه‌ی، ئه‌و دوور كه‌وتنه‌وه‌یه‌ی له‌هه‌ولێر و هه‌ستێكی نامۆ دایده‌گرێت، تێ ده‌چریكێنێ و به‌دوو قۆریاتی خه‌مانگێز كه‌ف و كوڵی خۆی داده‌مركێنێته‌وه‌و به‌ره‌و گه‌شته‌كه‌ی به‌ڕی ده‌كه‌وێت ، هونه‌رمه‌ند دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی له‌چاره‌سه‌ر له‌دواین كاته‌كانی ژیانیدا ڕووده‌كاته‌ ماڵی خودا و فه‌ریزه‌ی حه‌ج به‌جێ دێنێ و ده‌بێته‌ ( حاجی حه‌یده‌ر به‌قاڵ)

به‌ڵام نه‌خۆشیی كۆڵی لێنادات تا ڕێكه‌وتی ( 4/12/1979) بۆهه‌میشه‌ چاو لێك ده‌نێ و ماڵئاوایی له‌ هه‌ولێر و خانه‌واده‌و بنه‌ماڵه‌ و  هونه‌ر ده‌كات .

یادی به‌خێر و گڵكۆی هه‌میشه‌ چراخان و لێوڕیژ له‌ قۆریات و مه‌قام و به‌سته‌ بێت،هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵ له‌ساڵی (1944) هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ خاتوو(حه‌مدیه‌ شێخ محه‌مه‌د خدر چه‌خماخچی )  ده‌كات و ده‌بنه‌ خاوه‌نی (5 كچ و 5 كوڕ  به‌ناوه‌كانی _  گه‌لاوێژ ، ئایدن ، نیهایه‌ت ، جوان و ئاواز _ نه‌هرۆ ، ئازاد ، خه‌سره‌و ، محه‌مه‌د و خالید )، ده‌بێت به‌ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ناوی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ ژه‌نیارانه‌ش بێنم كه‌له‌پشت ده‌نگ و هونه‌ری پڕ چێژی هونه‌رمه‌ند حه‌یده‌ر به‌قاڵه‌وه‌ بوون ، یاد و یاده‌وه‌رییه‌كانیان هه‌موو كات به‌رزو به‌خێر بێت، هونه‌رمه‌ندان  ( زه‌كی بارۆخ ، جوو بووه‌ ) ،( سه‌ید كه‌مال عیزه‌ت ) ن( واحید مه‌رجان ) ،( مسته‌فا ڕه‌ووف) ،( جه‌وده‌ت شاكر ) ،( جه‌مال داوود) ،( جه‌مال هیدایه‌ت) ،( ئه‌سكه‌نده‌ر عوسمان) و ( باكووری) .

جه‌مالی ده‌لاك  27/6/2021

سه‌رچاوه‌ :

  1. یادی شه‌هابه‌ی هه‌ولێری ،  نووسینی ( جه‌لال خدر) گۆڤاری ڕامان  ، ژماره‌ ( 64) له‌ ( 5/10/2001) ، لاپه‌ڕه‌ ( 156)
  2. گۆڤاری ڕامان ، ژماره‌ ( 45) له‌ ( 5/3/2000) نوسینی جه‌لال خدر .لاپه‌ڕه‌( 112)
  3.  په‌یجی  هه‌ولێری جاران ، تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبوك .
  4.  كتێبی گۆرانیبێژه‌ نه‌مره‌كان ، باكووری ، به‌شی دووه‌م ، لاپه‌ڕه‌ (64)
  5. (39)  ساڵ به‌ر له‌مڕۆ(ئایشه‌ شان) له‌( یانه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌ولێر ) بوو.. نازم دڵبه‌ند ،،، سایتی كوردستانی نوێ ،،6/10/2018