كۆنفرانسی زانستی پاراستن و پەرەپێدانی شوێنەوار و كەلەپوور بە كۆمەڵێك ڕاسپاردە كۆتایی هات


دروستكردنی مۆزەخانەی نیشتمانی و گۆڕینی پەیكەری ئیداریی بەڕێوەبەرایەتیی گشتی شوێنەوار، بەشێكن لە خاڵەكانی ڕاسپاردەی كۆنفرانسی پاراستن و پەرەپێدانی شوێنەوار و كەلەپوور كە بە سەرپەرشتیی ساسان عەونی، وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار، لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەوارەوە لە ماوەی دوو ڕۆژدا بەڕێوە چوو.
ڕۆژی 29/11/2021 كۆنفرانسەكە بە گوتاری وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار دەستی پێ كرد و تێدا ئاماژەی بەوە دا كە سەرەڕای قەیرانی دارایی، بە بڕیاری ڕێزدار مەسروور بارزانی سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران، ساڵانە بڕی 900 ملیۆن دینار بۆ شوێنەوار تەرخان دەكرێت و داهاتی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاریش لە كۆنفرانسی داهاتدا بڕیاری دا ڕێژەی 1%ی داهاتی شارەوانییەكان بۆ شوێنەوار و كەلەپوور خەرج بكرێت كە ئەمە بەڵگەی بایەخی زۆری كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستانە بە كەرتی شوێنەوار.
كەرتی شوێنەوار لە هەرێمی كوردستان، سێكتەرێكی سەرەكیی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزارە، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەوار جومگەكانی ئەو كەرتە بەڕێوە دەبات. ئەوان لەژێر گۆشەنیگای كابینەی نۆیەم كە دەیەوێت بایەخی زیاتر بە شوێنەوار بدات، ئەم كۆنفرانسە دوو ڕۆژییەیان ڕێك خست، تا باشترین ڕێگەكانی ئەو زیادبوونی بایەخەی حكوومەت بگرێتە خۆ.
دوێنێ سێشەممە، كەیفی مستەفا، بەڕێوەبەری گشتیی شوێنەوار، لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا، گۆشەنیگای حكوومەتی بۆ برەودان بە كەرتی شوێنەوار ڕوون كردەوە و ڕای گەیاند، وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار، وێڕای قەیرانە دارایییەكان، هەموو هەوڵێك دەدات بۆ ئەوەی ئەم كەرتە ببووژێتەوە، هەر بۆیە بە سەرپەرشتیی بەڕێز وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار ئەم كۆنفرانسەمان ڕێك خست.
هەر لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەدا، بەڕێوەبەری گشتیی شوێنەوار، ڕاسپاردەكانی كۆنفرانسەكەی خوێندەوە كە بریتین لەم خاڵانەی خوارەوە:
1. گۆڕینی پەیکەری ئیداری بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوارو بەڕێوەبەرایەتیەکانی بەو شێوەیەی کە گونجاوبێت لەگەڵ سروشتی شوێنەوارو کەلەپور و یاسای نوێی شوێنەوارو کەلەپوری هەرێم لە لایەن وەزارەتی دارایی پەسەند بکرێت.
2. زیادکردنی چەمکی شوێنەوار بۆ وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزارو  بکرێتە شارەوانی و شوێنەوارو گەشتوگوزار .
3. بەستنەوەو گرێدانەوەی کۆمسیون و ئەو لێژنانەی لە دەرەوی ئیدارەی شوێنەوار پێک دەهێنرێن بە شوێنەوارەوە لە ژێر چاودێری ئیدارەی شوێنەوار بن.
4. دروستکردنی مۆزەخانەی نیشتمانی لە پایتەختی هەرێم کە دیزانیشی بۆ کراوە .
5. تۆمارکردن و داتابەیسکردنی سەرجەم پارچە شوێنەواریەکانی مۆزەخانەکانی هەرێم لە ژێر کۆدێکی تایبەت کە لە هەر شوێنێک بێت بناسرێنەوە.
6. مۆزەخانەکانی هەرێم بکرێنە بەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆ، و هەموارکردنەوەی یاسای بەڕێوەبردنی  شوێنەوارو کەلەپوری هەرێم ژمارە [5] ساڵی2021 دەرکردنی یاسایەکی تایبەت بە مۆزەخانەکان، و کردنەوەی مۆزەخانەی تایبەت بۆ ئەو بەڕێوەبەرایەتیانەی مۆزەخانەیان نیە (هەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، ئاکرێ، سۆران) .
7. هەڵاوێرکردنی (استثناء) بیناو باڵاخانە کەلەپوریەکان و موڵکە شوێنەواریەکان لە بەکرێدان بە زیادکردنی ئاشکرا  پاڵپشت بە مادەی [34] لە یاسای بەکرێدانی موڵک و ماڵی دەوڵەت ژمارە [1]ی ساڵی 2021 لەبەربوونی تایبەتمەندی شوێنەوارو کەلەپوور، و دەسەڵات دراوە بە وەزیری شارەوانی.
8. تەرخانکردنی بودجەیەکی ساڵانە بۆ مەبەستی خۆماڵەکردنی بیناو باڵاخانە کەلەپوریەکان یان قەرەبوکردنەوەیان بە شێوازی عەینی لەسنوری شارەوانی خۆیان بە مەرجێک لایەنی سودمەند شوێنەوار بێت.
9. وەرگرتنی ڕەزامەندی ئیدارەی شوێنەوار لە بەکارهێنانی ناوناونیشانی شوێنەواری لە شوێنە بازرگانی و پیشەسازی و کومپانیاکان و  لە بەرامبەر پێدانی کرێی.
10. بەشداریپێکردنی کەرتی تایبەت بە نۆژەنکردنەوەو دووبارە دروستکردنەوەی بیناو باڵاخانە کەلەپوریەکان لەبەرامبەر بەکارهێنانی لەلایەن ئەوانەوە لە ژێر چاودێری ئیدارەی شوێنەوار بە مەرجێک ڕەسەنایەتیان بپارێزێت .
11. دەرکردنی ڕێنمایی تایبەت بەیاسایی بەڕێوەبردن و پاراستنی شوێنەوارو کەلەپوری هەرێم بۆ هەموو ئەو ماددە یاسایانەی پێویستیان بە ڕێنماییە.
12. دانانی چەند بنەمایەکی یاسایی لە یاساکانی وەبەرهێنان و بانەوانی بە هاوبەشی و ڕاوێژ لەگەڵ ئیدارەی شوێنەواری هەرێم تا بتوانرێت سوود لە پێگە  شوێنەواری و باڵاخانە شوێنەواریەکان وەربگیرێت .
13. گەڕاندنەوەی هەموو ئەو موڵک و بینا و باڵاخانانەی لە ماوەی ساڵانی ڕابردوو لە ژێر ناونیشانی شوێنەوارو کەلەپور خۆماڵەکراون، کە بە ناوی وەزارەت و دامەزراوەی تری حکومەتەوە تۆمار کراون بۆ سەر ناوی ئیدارەی شوێنەوارو کەلەپور.
14. دەستنیشان کردنی یەکەی پۆلیسی تایبەت بە پاراستنی شوێنەوارو کەلەپور لە لایەن پارێزگاکان وئیدارە سەربەخۆکان، و هاوئاهەنگ بکرێن لە گەڵ ئیدارەی شوێنەواری سنوری خۆیان بۆ پاراستن و ڕێگری کردن لە دەستدرێژیکردنە سەر ناوچە شوێنەواریەکان .
15. سەپاندنی باج لەسەر کۆمپانیا گەورەکان (بیناسازی، پیشەسازی، ووزە، ڕاگەیاندن، گواستنەوە، ئەنتەرنێت )  لەژێر ناوی باجی پاراستنی بوژانەوەی شوێنەوارو کەلەپور لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابوری بە ڕێژەیەکی دیارکراو لە لایەن وەزارەتی داراییەوە وەک پاڵپشتیەک بۆ بوژانەوەی شوێنەوارو کەلەپوور بخرێتە سەر ئەژمێری (حساب) شوێنەوار.
16. ئەو شوێن و ناوچانەی کە وەزراەتی ئەوقاف بەڕێوەیان دەبات کە شوێنەوارو کەلەپوورین بە پێی یاسای شوێنەوارو کەلەپووری هەرێمی کوردستان ژمارە (5) ی ساڵی 2021  مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت ، و ئەنجامدانی ڕووپێوی هاوبەش لە نێوان شوێنەوارو ئەوقاف. 
17. تەرخانکرنی زەوی لە لایەن شارەوانیەکانی سنوری خاوەن بیناو باڵاخانە کەلەپوریە خۆماڵەکراوەکان، و ئەو باڵاخانانەی کە بە بینای کەلەپوری تۆمارکراون بەڵام لەبەرنەبونی پارەی نەختینە بڕیاری خۆماڵەکردنیان بۆ دەرنەچووە لە لایەن دادگاوە بەگوێرەی یاسای خۆماڵەکردن .
18. مۆڵەتدان بە کەسانی ئاسایی و مەعنەوی بە کردنەوەی مۆزەخانەی کەلەپوری لە ژێر چاودێری و مەرج و ڕێنمایی تایبەتی ئیدارەی شوێنەوار لە بەرامبەر وەرگرتنی کرێی مۆڵەت .
19. دەرکردنی گۆڤارێکی زانستی بە شوێنەوارو کەلەپور شەش مانگ جارێک و دابینکردنی بودجەی پێویست بۆ تەرخانکردنی ئەو بودجەیەش لەلایەن لێژنیەکی پسپۆری شوێنەوارو کەلەپور دەخەمڵێنرێت .
20. تەرخانکردنی ڕێژەیەک لە بودجەی پەرەپێدانی پارێزگاکان بەڕێژەی 2٪ بۆ نۆژەنکردنەوەی بیناو باڵاخانە کەلەپوریەکان لە سنوری ئیدارەی خۆجیەتی شارەکان .
21. شوێنەوارو کەلەپور بخرێتە پڕۆگرامی خوێندنی لە وەزارەتەکانی پەروەردە لە سەرجەم قۆناغەکان بە باخچەی ساوایانەوە تا کو خوێندنی زانکۆیی و باڵا.
22. خوێندنی باڵا ساڵانە چەند کورسیەک لە بوارەکانی بکالۆریۆس و ماستەرو دکتۆرا بۆ فەرمانبەرانی  ئیدارەی شوێنەوار تەرخان بکات لە بوارەکانی (کارگێری و بەڕێوەبردن، شوێنەوارو کەلەپور، ئەندازیاری تەلارسازی و ئایتی، ژمێریاری)
23. دامەزراندن و دانانی شوێنەوارناس لە خاڵە سنوریەکان و فڕۆکەخانەکان هەروەها وەرگرتنیان لە پۆلیس و ئاسایش بۆ پاراستن و ناساسینەوەی شوێنەوارو ڕێگریکردن لە دەرچوونیان بۆ دەرەوەی هەرێم بەشێوەی نایاسایی .
24. وەزارەتی دارایی ڕێنمایی تایبەت بە شوێنەوارو کەلەپور دەربکات، بە ڕاوێژو هاوبەشی ئێدارەی شوێنەواری هەرێم بەشێوەیەک گونجاوبن لەگەڵ سروشتی کاری زانستی شوێنەواری .
25. خەرجکردنی دەرماڵەی ترسناکی مەیدانی [حقلی] بۆ شوێنەوارناسان و کارمەندانی بواری شوێنەوارو کەلەپور لە ماوەی کارکردن لە کنەو پشکنین، نۆژەنکردنەوە، چاککردنەوەو صیانەکردنی پارچەی شوێنەواری.
26. ڕێگەدان بە ئیدارەی شوێنەوار بۆ سوود وەرگرتن لە ناوچەی پارێزراوی شوێنەواری (محرمات) دوای دڵنیابون لە سەلامەتی پێگە شوێنەواریەکە و ئەنجامدانی کاری زانستی شوێنەواری .
27. دەستەی گەشتوگوزاری هەرێم بەهاوبەشی لەگەڵ ئیدارەی شوێنەواری هەرێم ڕووپێوی سەرتاسەری لە هەرێم ئەنجام بدەن، بۆ دیاریکردن و تۆمارکردنی هەموو ئەو ناوچە شوێنەواریانەی کە شیاون بۆ گەشتوگوزار دواتر لەلایەن گەشتوگوزارەوە، کاری تێدابکرێت لەژێر چاودێری ئیدارەی شوێنەوار، بەمەرجێک لە هەموو دۆخێکدا ڕەسەنایەتیان پارێزراو بێت و نەشێوێندرێن .
28. بەدەرکردنی هاتنە ژورەوەی نێردە شوێنەواریکانی بیانی بواری زانستی  شوێنەوار  لە باجی هاتنە ژوورەوە کە بڕەکەی (۷۰) دۆلارە بۆ هەر ئەندامێک کە ئەمانە لە بواری زانستی شوێنەوارناسی لە هەرێم کاردەکەن، کە لە سەر بودجەی خۆیانن، کۆمپانیای قازانج بەخش نین، لە گەڵ ڕێگەپێدانیان بەهێنانە ژورەوەی ئامێرو کەلووپەلی پێویستی بواری ئەنجامدانی کاری شوێنەواری ئەو تیمانەی لە گەڵ وەزارتی شارەوانی لە ڕێگەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوار مۆڵەت دراون .
29. دروستکردنی بینایەکی شیاو بۆ بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەواری هەرێم لە هەولێری پایتەخت بەجۆرێک شیاوی شوێنەوارو شارستانیەتی دێرینی نەتەوەکەمان بێت .ـ
30. بەدەرکردنی (استثناء) بەڕێوەبەرایەتیەکانی شوێنەوارو کەلەپووری (هەڵەبجە، ڕاپەڕین، ئاکرێ، زاخۆ) لە مەرجەکانی دامەزراندن، تاکو میلاکی پێویستیان لەڕێگەی دامەزراندنی هەمیشەیی یان گرێبەست لە بوارو پسپۆڕییەکانی (شوێنەوار، ژمێریاری، ئەندازیاری، یاسایی، کارگێڕی، ئەندازیاری تەلاسارسازی کۆن، مێژوو و جوگرافیا) بۆیان دادەنرێت.