لەپێناو تەندروستی

ئاڵودەبوون بە نێت

ئاڵودەبوون وەك تێكچوونێكی رەفتارییە بە زۆر شێواز دەردەكەوێت، چ ئاڵودەبوونی یارییە ڤیدیۆكان بێت یا قۆمار، خواردن، سێكس...هتد.
لەگەڵ فراوانبوون و زۆربوونی بەكارهێنانی مۆبایل و بەستنەوە بە ئەنتەرنێت و ئاڵودەبوون بە نێت وەك جۆرێكی نوێی ئاڵودەبوون سەری هەڵداوە، بەجۆرێك تا دێت گلەیی و گازندەكانی تەندروستی زیاتر دەبن، سەرەرای گرنگی و پڕ بایەخی نێت لە ئاسانكاری بۆ پەیوەندیگرتن و دەست گەیشتن بە جیهانی زانیارییە جۆراوجۆرەكان هوكارێكی گرنگی كات بەسەربردنە.
ئاشكرایە ئاڵودەبوون زاراوەیەكی ناپەسەند و نەرێییە، لە سادەترین مانای زێدەڕۆیییە لە بەكارهێنانی ناچاری و دوور لە كۆنترۆڵی خود، لەگەڵ ئەوەش كە دەزانین دەرئەنجامی خراپی دەبێت، ئەم ئاڵودەبوونەش تایبەتمەندی جۆرەكانی تری ئاڵودەبوونی هەیە وەك كەسەكە تا دێت زیاتر بەكاریدەهێنێت و رۆژ لە دوای رۆژ بەستنەوەی بە نێت زیاتر دەبێت بۆ ئەوەی بگاتە هەمان ئاست لە دامڕكاندنەوەی حەزەكانی، بە جۆرێك گەر پێشووتر بە كاتژمێرێك و دووان ئوقرەی هاتبا ئێستا پێویستی بە چوار بۆ پێنچ كاتژمێر بگرە زیاتریش دەبێت، لەگەڵ ئەوەش كە دەزانێت دووچاری زیان دەبێتەوە وەك دواكەوتن لە گەیشتن بۆ دەوام و سەر كار، دواكەوتن لە جێبەجێكردنی ئەركەكانی و لاوازبوونی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی لەگەڵ كەسە نزیكەكانی كە پێشووتر بەهێزتربوو.
نیشانە باوەكانی ئاڵودەبوون بە نێت وەك هەرجۆرێكی تری ئاڵودەبوون نیشانەی جەستەیی و دەروونی هەیە:
نیشانە جەستەییەكان وەك:
١_شەكەتی دیجیتاڵی چاو وەك ژان و ناڕەحەتی چاوەكان، ووشكبوونەوە و سووتانەوە، ڵێڵبوونی دیتن، هیلاكی چاو و ژانەسەر.
٢_ژانی مل، بەهۆی زۆری و بەردەوامی خواركردنەوە و نەویكردنی مل لەكاتی بەكارهێنان و تاقیكردنەوە.
٣_رەقبوون و ژانی ماسوولكە، سڕبوونی پەنجە، بێهێزی دەست و مەچەك.
٤_زیاتر نەخۆش كەوتن لە جاران، بە هۆی تووشبوون بەو میكڕۆبانەی لەسەر مۆبایلەكەتن بە تایبەت سكچوون، رشانەوە و سك ئێشە.
٥_كاریگەری لەسەر زیادبوونی ئەگەری نەزۆكی.
٦_بەسەرهاتنی رووداو بەهۆی نێت وەك رووداوی ئوتومبێل.
نیشانە دەروونییەكان وەك:
١_تێكچوونی خەو و كم خەوی.
٢_دڵەڕاوكێی، وەسواسبوون و خەمۆكی.
٣_كم بوونەوەی ئارەزووی خواردن، هەرزەكاران بەهۆی ئەوەی لە قۆناغی هەستیاری گەشەدان بە تایبەت گەشەی مێشك، زیاتر ئەگەری ئاڵودەبوونیان هەیە و كاریگەری خراپی دەبێت لەسەر گەشەی مێشكیان بە تایبەتی لە كۆنترۆڵكردنی خۆیان و مەزاجیان تێكدەچێت، تووشی زوو هەڵچوون و تۆڕەبوون و توانای بڕیاردان دەبن، هەروەها كاریگەری دەبێت بۆ كێشانی جگەرە و خواردنەوەی كحول و بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان.
چۆن بزانین ئاڵودەبووین بە نێت یا نا؟
١_گەر هاتوو زیاتر لەسەر خەت مایەوە و رۆژ لە دوای رۆژ كاتژمێرەكانی بەكارهێنان زیاتر بوون.
٢_ تا دێت پێویستت بە كاتی زیاتر بێت بۆ مانەوە و بەكارهێنانی نێت.
٣_دەركەوتنی نیشانەكانی نەمانی نێت، گەر دەستت نەگەیشت بە نێت تووشی دڵەڕاوكێ و هەڵچوون و بێزاری ببیت.
٤_لەكاتی نووستن مۆبایلەكەت لەناو دەست یا ژێر سەرین و نزیك لە خۆت دابنێی.
٥_لەكاتی نان خواردن مۆبایلەكەت لێت نزیك بێت.
٦_لە هەندێك كاتی مەترسیدار مۆبایل بەكاربهێنیت وەك كاتی لێخۆڕینی ئوتومبێل.
٧_لەسەر خەت بوونت كێشەی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و دابڕانی بۆ دروستكردووی لەگەڵ ئەندامانی خێزان و كەسە نزیكەكانت.
٨_كاتێك لەسەر خەتی ئاگات لە تێپەربوونی كات نییە.
٩_سەركەوتوو نەبوون لە هەوڵدانت بۆ كەمكردنەوەی بەكارهێنانی مۆبایل و مانەوەت لە خەت.
١٠_بەیانیان دوای لە خەو هەستان یەكەم كارت گەڕانە بەدوای مۆبایلەكەت بێت.
هەندێك رێگەی چارەسەركردنی ئاڵودەبوون بە نێت:
١_دیاریكردنی ئەو كاتانەی مۆبایل بەكارناهێنیت، وەك درەنگانی شەو تا بەیانی.
٢_دیاریكردنی ئەو كار و چالاكییانەی قەدەغەیە مۆبایل بەكاربهێنیت یا لە خەت بیت لەكاتی نان خواردن، كاتی وەرزش و یاریكردن، كاتی خوێندن و دەوام.
٣_دەستنیشان كردنی ئەو كاتانەی لە خەت دەبیت، ئەو كار و چالاكیانە بكە كە پێویستی بە نێت نییە كاتێك بۆ وەرزش تەرخان بكە، كتێب بخوێنەوە، لەگەڵ ئەندامانی خێزان و هاوڕێكانت گفتوگۆ بكە.
٤_زەنگەكانی ئاگاداركردنەوەی نێت بێدەنگ بكە، وەك نامەكانی فەیسبووك و هاتنی ڵایك و كۆمێنت.
٥_رۆژانە چەند جارێك خۆ ویستانە لە خەت بڕۆ دەرەوە نێتەكەت بپچڕێنە و بیكە بە ئۆفڵاین.
٦_داوای یارمەتی بكە بۆ چارەسەركردنت لە ئەندامانی خێزان، هاوڕێكەت یا پزیشكەكەت هاوكارت بێت بۆ چارەسەركردنت.
مۆبایل و نێت یەكێكن لە پێویستییەكانی مرۆڤ لەم سەردەمە نەوەك هەموو پێویستییەكان، نابێت نێت جێگەی هەموو پێویستییەكانمان بگرێتەوە چونكە ئەوان تەنها یەكێكن لە پێویستییەكان نەك هەمووی.

د. خالس قادر ئەحەمەد

بابه‌ته‌ پەیوەندیداره‌كان

نوێترین ڤیدیۆ

COVID-19
تووشبووان
18,200
گیان له‌ده‌ستدان
670
چاکبوونەوە
10,480
تووشبووان
156,995
گیان له‌ده‌ستدان
5,531
چاکبوونەوە
112,102
تووشبوون
20,381,909
گیان له‌ده‌ستدان
741,684
چاکبوونەوە
13,280,356