ژیان له‌ زه‌مه‌نی كۆڕۆنادا

زوو مادده‌ بۆماوه‌ییه‌كه‌ی ده‌گۆڕێ

ئایا ماناكانی ( ڤایرۆس، كه‌ره‌نتین، ڕێكخراوی ته‌ندروستیی جیھانی، كۆڕۆنا و قه‌ده‌غه‌كردنی ھاتوچۆ ) ده‌زانیت ؟!

له‌م ماوه‌یه‌دا، زۆرترین وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌، كه‌ گوێت لێ ده‌بێت ئه‌مانه‌ن، بۆیه‌ واباشه‌ زیاتریان له‌باره‌وه‌ بزانیت:

ڤایرۆس

ڤایرۆس Virus، زینده‌وه‌ر نییه‌، به‌ڵكو وردكه‌ی زۆر بچووكن. له‌ ناوكه‌ ترشی ڕایبۆزی و به‌رگی پرۆتینی پێكدیت، له‌به‌ر دوو ھۆكار له‌ ناو ناچێت:

زۆر بچووكه‌

زوو مادده‌ بۆماوه‌ییه‌كه‌ی ده‌گۆڕێ

ڕاسته‌ ڤایروس نازیندووه‌، به‌ڵام كه‌ ده‌چێته‌ ناو له‌شی مرۆڤه‌وه‌، به‌ ڕێگه‌ی زیادكردن ده‌توانێ خانه‌كانی له‌شی مرۆڤ له‌ ناو به‌رێت.

كه‌ره‌نتین

ھه‌ندێ له‌ سه‌رچاوه‌كان ده‌ڵێن، له‌ وشه‌یه‌كی فره‌نسییه‌وه‌ ھاتووه‌، كه‌ به‌ مانای( 14 چوارده‌ ) دێت، به‌ڵام ھه‌ندێكیتر ده‌ڵێن، كه‌ره‌نتین له‌ بنه‌ڕه‌تدا وشه‌یه‌كی ئیتاڵییه‌ و كاتی خۆی له‌ ساڵی 1800 بۆ پاراستنی خه‌ڵك به‌كارھێنراوه‌ و بۆ ماوه‌ی ( 40 چل ) ڕۆژ خه‌ڵكیان له‌ قه‌ڵاته‌كان تووند كردووه‌ تا بیانپارێزن، به‌ڵام ئێستا به‌ مانای (ده‌ستبه‌سه‌ریی ته‌ندروستی ، جیاكردنه‌وه‌) دێت.

ڕێكخراوی ته‌ندروستیی جیھانی WHO

یه‌كێكه‌ له‌ ئاژانسه‌كانی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، كه‌ ڕۆڵی سه‌ركردایه‌تیكردنی ته‌ندروستی ده‌بینێت له‌ جیھاندا و له‌ 7/4/1948 دامه‌زراوه‌ و باره‌گا سه‌ركییه‌كه‌ی له‌ ( ژنێڤ- سویسرا ) یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌ره‌كه‌ی (ئیدریۆس ئه‌دھانۆم)ه‌ .

كۆڕۆنا

Coronavirus disease (COVID-19)

واته‌:

Corona = كۆڕۆنا

Virus = ڤایرۆس

Disease = نه‌خۆشی

19 = ساڵی 2019

- قه‌ده‌غه‌كردنی ھاتوچۆ

قه‌ده‌غه‌كردنی ھاتووچۆ = منع التجوال، یان حچر التجوال، بریتیه‌ له‌ ھێشتنه‌وه‌ی خه‌ڵك له‌ ماڵ، وه‌ك سه‌رچاوه‌كان ده‌ڵێن، له‌م ناوچه‌یه‌ یه‌كه‌مجار له‌ مێژوودا له‌ لایه‌ن (زیاد بن أبیه)ی پارێزگاری به‌سڕه‌ له‌ سه‌رده‌می خه‌لیفه‌ی ئه‌مه‌وی ( معاویه‌ بن ابی سفیان) جێبه‌جێكراوه‌

ن/ سالار عوسمان