26 Nov 2009
نێچیرڤان بارزانی: پێویستە ئێمە لەوە تێبگەین رژێمی پێشوو هیچ كارێكی ژێرخانی لەم وڵاتەدا ئەنجام نەداوە
KTV ...
لە
دیمانەیەكی تایبەت بە كوردستان تیڤی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی باس لە
هەندێك پرسی ناوخۆیی كوردستان و ئێراق و هەرێمایەتی دەكات و تیشك
دەخاتە سەر ئەو ڕەوشەی كە هەرێمی كوردستانی پێدا تێپەڕیوە.
ئەمەش دەقی دیمانەكەیە:
دیمانە: كاروان ئاكرەیی
*
بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سوپاس بۆ ئەم دەرفەتە، پێش 10 ساڵ
لەهەلومەرجێكی سەخت شانتان دابەر سەرۆكایەتی حكوومەتی كوردستان،
كە ئەو كات بەهەموو پێوەرێك هەلومەرجێكی لەبارنەبوو بۆ پێشكەوتن و
سەرخستنی ئەو پڕۆژە و ئەو بەرنامە كارەی، كە خۆتان داتانڕێشتبوو بۆ
نموونە بێ بودجەیی، ژێرخانێكی تەپیوو لە هەمووی گرنگتر شەڕی ناوخۆ
و ئاسەوارەكانی، كە لەهەموو بوارەكانی ژیانی خەڵكی كوردستان
ڕەنگی دابۆوە. سەرەڕای پیلانی جیاجیای دەرەكی بەمەبەستی
لەبارچوواندنی ئەمنیەت و ڕەوشی تەواوی هەرێمی كوردستان،
گرتنەئەستۆی ئەم بەرپرسیارەتییە زیاتر بەمجازەفەیەك دەچوو، پێتان
وایە لەبەرنامەی كاری ئەم دوو كابینەیەدا چ شتێك ئێوە پێتان نەكرا
جێبەجێ بكەن، هۆیەكەی چی بوو؟
نێچیرڤان بارزانی: ئەگەر
ئێمە بگەڕێینەوە بۆ بارودۆخی ئەوكاتەی دەستپێكردنی كابینەی چوارەم
و دوای ئەوەش كابینەی پێنجەم و سەیری ڕەوشی ئێراق بكەین لەوكاتەدا
ئەو قسەی جەنابت موجازەفەبوو قسەیەكی زۆر ڕاستە.
لەو
ڕووەوە، ئەگەر بێت و سەیری رەوشی ئێراق بكەین لەوكاتەدا لەڕووی
دەولییەوە دوای ئەوەی بەرنامەی نەوت بەرامبەر بە خۆراك، ئێراق
تاڕادەیەكی زۆر توانیبووی جارێكی تر وردە وردە بچێتەوە ناو
كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ئەگەر سەیری بكەین لەوكاتەدا بائەو بارودۆخە
بێنینە بەرچاومان لەپێنج ئەندامی ئەنجوومەنی ئاسایش ئێراق توانیبووی
سێ لەئەندامەكانی ئەنجوومەنی ئاسایش بەلای خۆیدا ڕابكێشێت و
مابۆووە بەریتانیا، كە هەڵوێستی مام ناوەندی بوو، بەڵام ئەویتر
ئەمەریكا بوو، كە هێشتا یەكلانەكراوەبۆوە، لەڕووی ئیقلیمییەوە ئەو
وەختە سەددام-دوای ئەوە من باسی ماوەی ساڵی 2003-2000 دەكەم،
كە لەڕووی ئیقلیمیشەوە سەددام توانیبووی پەیوەندییەكی باش لەگەڵ
وڵاتانی دراوسێ دروست بكات.
لەوانە: سوریا، توركیا و هەتا
ئێرانیش پەیوەندییەكانیان بەرەو باشتر دەچوو، ئەمە ڕۆژ لەدوای رۆژ
فشارێكی یەكجار زۆر دەخرایە سەر هەرێمی كوردستان، ئەگەر ئەو
ڕۆژانە بێنینەوە یاد دەبینین، كە حزبی بەعس كۆنگرەیەكیان لەبەغدا
گرێداو من لێرەدا مەبەستم پلەی بڕوابەخۆبوونی ئەوكاتەی سەددامە
لەوكاتەدا و تیایدا گەڕانەوەی سەروەری بۆ ئێراق خرایە ڕوو و عودەی
بوو بە ئەندامی قیادەی قوتری لە ئێراقدا.
لێرەدا
مەبەستیان لەگەڕانەوەی سەروەری بۆ ئێراق و هێرش كردن گەڕانەوەی
هەرێمی كوردستان بوو ئەمە لەڕاستیدا، لەو بارودۆخە سەختەدا ئێمە لە
كابینەی چوارەمدا كێشەی گەورەمان بۆ دروست بوو بەتایبەتی لەرووی
مەسەلەی بودجەوە، كەتاپێش ئەو وەختە لەڕووی ئابوورییەوە سیاسەتی
حكوومەتی هەرێم زیاتر لەدابینكردنی مووچەی خەڵك بەرجەستە دەبوو،
لەو ماوەیەدا هەماهەنگییەكی زیاتر دروست بوو لەنێوان ئێراق و توركیا
لەڕووی ئابوورییەوە و هەتا دەهات فشارەكان زیاتر دەبوو و خەڵكیش
چاوەڕێی خزمەتگوزاری زیاتر بوو، بەڵام بەڕاستی ئێمە
نەماندەتووانی وەكو پێویست كاربكەین، واتە ئەوەی، كە ئێمە
دەمانتوانی زیاتر دابینكردنی موچەی خەڵك بوو، واتە ئێمە ئەگەر
بمانتوانیبایە ئەوە بكەین ئەوە بەسەركەوتنێكی گەورەمان دەزانی.
ئەو
تەحەدای ئەو ڕۆژانە زۆر زۆر گەورەبوو، بەڵام خۆشبەختانە بەهاوكاری
هەموو دڵسۆزان ئەوانەی بەڕاستی شەو و ڕۆژ كاریان كرد توانیمان
تارادەیەك زاڵبین بەسەر كۆسپەكانداو جگە لەوە شەڕی ناوخۆش و
ئاسەوارەكەی تا ئەو وەختە ئەو ترسە هەرمابوو و جگە لەشەڕی ناوخۆ
لەنێوان لایەنە سیاسییەكان لە كوردستاندا بەداخەوە ئەو شەڕەی پەكەكەش،
كە لە هەرێمی كوردستاندا هەڵیگیرساند، ئەوەش لەخۆیدا بارێكی یەكجار
قورسی خستە سەر كابینەی چوار و حكوومەتی هەرێمی كوردستان
بەشێوەیەكی گشتی، لەسەرەتای كارەكانی كابینەی پێنجەمدا زیاتر
بۆمان ڕوون بۆوە، كە بودجەی هەرێمی كوردستان بەچ شێوەیەك دەبێت،
واتە بوارێك بۆ ئێمە هەڵكەوت بۆ ئەوەی بتوانین پلان لەسەر بنەمای
بودجەیەكی دیاریكراو دابنێین، كە لەبەغداوە بۆمان دەهات، كە ئەویش
سنووردار بوو بۆ كارە خزمەتگوزارییەكان و تائێستاش ئەم بودجەیە سنووردارە
بەپێی ئەو پیوەرەی وێرانیەی، كە لەكوردستان كراوە، لەڕووی
ژێرخانی ئابووری لەم وڵاتەدا بودجەكە سنووردار بوو تۆ نەتدەتوانی
ئێستاش ناتوانین بەبودجەیەكی سنووردار كە بۆمان دێت حكوومەتی
كوردستان ئەو توانایەی نییە بتوانێت ئەوهەموو خراپی و ماڵوێرانیە
چاكبكاتەوە، كەبەسەر كوردستاندا هاتووە، ئەمانە لەوكاتەدا و تائێستاش
ڕووبەڕوو بوونەوەی گەورەی بەردەم حكوومەتی هەرێمی كوردستان بوو
لەڕووی خزمەتگوزارییەوە.
سەبارەت بەوكارانەی، كەماوە ئەنجام
بدرێت دەڵێم: من ناڵێم كارێكی زۆر كراوە، راستە كاری باش كراوە و
بۆ ئەم مەبەستەش پێشینە دانراوە، واتە لەرووی خزمەتگوازییەوە پێشینەی
ئێمە ئەوە بوو چۆن بتوانین گرفتی كارەبا چارەسەر بكەین، واتە هەتا
ئەم گرفتەمان چارەسەر نەكردبایە نەماندەتوانی كارەكانی تر بكەین،
كێشەی كارەبا بەشەو و ڕۆژێك چارەسەر نابێت، كێشەی سووتەمەنی بە
شەو و رۆژێك چارەسەر نابێت.
پێویستە ئێمە لەوە تێبگەین رژێمی
پێشوو هیچ كارێكی ژێرخانی لەم وڵاتەدا ئەنجام نەداوە، بۆیە ئێمە
دەبووایە هەموو ئەوكارانەمان لەسفرەوە دەستپێكردبا و پاش كابینەی پێنجەم
كارەكان زیاتر چڕكران، كابینەی پێنجەمی حكوومەتی هەرێمیش
لەكەشوهەوایەكی وادامەزرا، كە بێ متمانەیی لایەنە سیاسیەكان
بەتایبەتی یەكێتی و پارتی و دوای ئەو هەموو دابڕان و شەڕی
ناوخۆو ئەوكێشانە ئێمە دەبووایە بەوردی كاربكەین بۆ گەڕانەوەی متمانە
لەنێوان یەكێتی و پارتی و لەپاڵ ئەوەشدا دەبووایە كارە
خزمەتگوزارییەكان بەڕێوە ببەین، لەگەڵ ئەوەشدا لەوە تێدەگەیشتین،
كەبەو بودجە سنووردارەی، كە لە بەغدا بۆمان دێت ناتوانین ژێرخانی
ئابووری كوردستان بەپەلە بنیات بنێینەوە، بەڵام دەبووایە
لەچارەسەرێكی تریش بگەڕێین، ئێمە ئەو چارەسەرەمان لەمەسەلەی نەوت و
غازی هەرێمی كوردستان دۆزییەوە.
ئەمە بووە هۆی ئەوەی بۆ یەكەمینجار لەهەرێمی كوردستان نەوت و غاز بۆ خۆشگوزەرانی خەڵكی خۆمان بەكار بێت.
ئەوە
بوو یەكەمینجار لەگەڵ كۆریەكان دەستمان بەوەكرد كە هەندێك پڕۆژەی
ژێرخانی بەپەلە لەم وڵاتەدا، لەوچوارچێوەیە بكرێت، هەوڵماندا
كۆمپانیای دەرەوەمان هێنا بۆئەوەی وەبەرهێنان لەبواری غاز لەهەرێمی
كوردستاندا بكەن و مەبەستیشمان ئەوەبوو ئەو كەلێنەی، كەیەكجار زۆر
گەورە بوو دەبووایە بەماوەیەكی كەم هەوڵبدەین پڕی بكەینەوە، بەس
لەگەڵ ئەوەش ئایا ئیشەكان كراوە، یان نا پێمانوایە تاژیان بەردەوام بێت
پێداویستی ژیانیش بەردەوام دەبێت و لەم رووەوە من پێموایە خەڵكی
ئێمە شایستەی هەموو جۆرە خزمەتگوزارییەكن، بەڵام زۆر شتیش ماوە،
كەدەبێت بكرێت.
* ئەگەر بێینە سەر 10 ساڵ سەرۆكایەتی
كردنی حكوومەتی هەرێمی كوردستان ئێستا وەكو نێچیرڤان بارزانی چۆن
سەیری هەڵسوڕاندنی پڕۆژە سیاسییەكانی دەكات و ئەو پڕۆگرامانەی
لەمێشكیدایە وەكو ویستێك، كە دەبێت بەردەوامی پێبدات، ئێستا ئەمە
بەدیدی تۆ چۆن گەڵاڵە بووە، چۆن دەتوانی بەردەوامی بەو پڕۆژە
سیاسیانە بدەی، كە هەمیشە جێگەی بایەخی بەڕێزتان بووە؟
نێچیرڤان
بارزانی: خۆی یەكەم شت بە پشتیوانیكردن لەبەرنامەی كابینەی
شەشەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، سەبارەت بەخۆشم من وەكو كەسێك
لە ڕەوشی سیاسیی كوردستاندا دەمێنمەوە و لێرەدەبم و بەدڵنیاییەوە
پشتیوانی ئێمە بۆ كارەكانی كابینەی شەشەم بەردەوام دەبێت،
بۆچوونێكی وامان هەیە، كە لەمەودوا من دەتوانم زیاتر ئیش بكەم،
چالاكانە لەناو حزبدا ئیش بكەم و من ئەم ڕۆڵەی خۆم لەناو حزبیش بۆ
پشتیوانیكردنی پرۆسەی سیاسیی دوای ئەو هەموو ئەزموونەی، كە لە
حوكمڕانی لەكوردستان هەمە دەتوانم ئەوەش وەكو تەجروبەیەك بەكار بێنم بۆ
كاركردن لەناو حزب- من هەموو جار باسی ئەوەم دەكرد دەموت، ئەگەر
لەحكوومەت نەمێنم یەكەم كارم ئەوە دەبێت حزب فێركەم چۆن یارمەتیدەر
بێت بۆ حكوومەت و ئەوەی پێی دەڵێن جیاكردنەوەی حزب لە حكوومەت،
ئەو جیاكردنەوە نەك بە چەمكی جیاكردنەوە، چونكە تۆ ناتوانی نكۆڵی
لەدەوری حزب بكەیت لەپرۆسەی سیاسیدا لەهیچ وڵاتێك، بەڵام دەكرێت
فێریان بكەین، كە دەوریان چییە و ئیشیان چییەو دەوری حزب چییە و
حكوومەتیش دەبێت چ ئیشێك بكات، بەداخەوە زۆر جار لەوڵاتی ئێمەدا ئەو
دوو شتە تێكەڵ بووە، واتە هەر حزبێك هەوڵ دەدات بگاتە حوكم، كە گەیشتە
حوكم، كە دەسەڵاتی وەرگرت، یان لەدەسەڵات بوو ئیدی ئەوە نامێنێت
ئەوە حزبە و ئەوە حكوومەتە، بەڵكو پراكتیزەی دەسەڵات دەكات،
بەرنامەی حزب جێبەجێ دەكات لەناو حكوومەتدا، ئەمەی ئێمە لەكوردستان
پێشتر، ئەو دیاردەی، كە هەبوو زیاتر ئەو دەست تێوەردانانە بوو، مرۆڤ
دەبێت تۆزێك واقیعی بێت لەم مەسەلەیەدا.
حكوومەتمان هەبوو
یەكێتیمان هەبوو پارتیشمان هەبوو، واتە ئەمە ناكرێت لەوڵاتێكدا تۆ
باسی دامەزراوەیی بكەیت و ئەم مەسەلەیە بەردەوام بێت، من هیوادارم
بەوتەجروبە متەوازعەی خۆم هەمە لەحكوومەتدا بتوانم كارێكی وابكەم
لەناو حزبیش مۆدێلێكی نوێ دروست بكەین بۆ ئەوەی حزب بزانێت ئیشی
چییە، حكوومەتیش بزانێت ئیشی چییە و ئەمانە تەواوكەری یەكتربن نەك
دوو دامەزارەوی جیاواز.
* كەواتە دەتوانین بڵێین ئێوە كاری
حزبی یان بوونی حزب و حزبایەتی لە كۆمەڵگەی كوردستان بە پێویستی
دەزانن بۆ پێشخستنی پرۆسەی سیاسی و كۆمەڵایەتی، بەڵام ئەوەی
هەست دەكرێت ئالیەتی ئیشكردنی حزب چۆن ڕێنماییكردنی حكوومەت
لەلایەن حزبەوە زۆر جار لێرەوە تەگەرەی تێدەكەوێت یاخود شتی هەڵە
دەێتە گۆڕی بەو مانایەی وردتر بڵێم حزب نا ڕاستەوخۆ ڕازی نییە
دەوری خۆی بگێڕێ، بەڵكو دەیەوێ ڕاستەوخۆ تەدەخول لە كاروباری
بەڕێوەبردن بكات ئەم حاڵەتانە لێرەو لەوێ دەبینرێت پێتانوایە چۆن چارەسەر
بكرێت واتە حزب خۆی یاسا دانەربێت خۆی خاوەن بەرنامە بێت و
ناڕاستەوخۆ ڕێنمایی حكوومەت بكات داواكاری خەڵك بگەیەنێت پرۆژەكانی
خەڵك بگەیەنێت، بەڵام دەستێوەردانی ڕۆژانەی لە كاروباری ئیدارەدا
نەبێت؟
نێچیرڤان بارزانی: من باوا وەسفی حاڵەتەكە بكەم هەر
حزبێك و بوونی ژیانی سیاسی حزب لەم وڵاتەدا شتێكە ناتوانرێت نكۆڵی
لێ بكرێت. حزب پێویستە، بەڵام گرنگترین شت ئەوەیە حزب تێبگات ڕۆڵی
حزب چییە بۆ ئەوەی وەكو حزب ڕۆڵی خۆی ببینێت حزب كاردەكات بۆ
ئەوەی دەسەڵات وەربگرێت حكوومەت وەربگرێت هەتا ئێرە بەرنامەیەك پێشكەش
دەكات داوا لە خەڵك دەكات دەنگی پێ بدەن، دەنگ وەردەگرێت دێتە سەر
حوكم، حوكمڕانی دەكات هەتا ئێرە كاری حزبەو بە بەرنامەی جۆراوجۆر
هەوڵدەدات یارمەتی حكوومەت بدات، بەڵام ناكرێت حزب دەست وەربدات لە
ئیشی ڕۆژانەی هیچ داوو دەزگایەك، ئەمە لە هیچ وڵاتێكدا نییە، ئەو
وەختە دوو سێ دەسەڵات لەم وڵاتە دروست دەكەین.
كە بە ڕاستی
ئیشەكان بە ڕێكوپێكی بەڕێوەناچن، لێرەدا كێشەیی ئێمە ئەوەیە هەتا
ئێستا حزب تێنەگەیشتووە ئیشی چییە؟ دەبێت یەكەم شت حزب تێبگات ئیش و
دەوری حزب چییە؟ ئیشی حزب ئەوە نییە بچێت دەست لە كاروباری
قایمقامێك وەربدات، بەڵكو ئیشی حزب ئەوەیە بزانێت گلەیی خەڵك لەو
قایمقامە چییە، ئیشی حزب ئەوەیە بزانێت چ پرۆژەیەكی پێویست لەو
سنوورە بەپێی ئەو تێكەڵاوییەی كە لەگەڵ كۆمەڵگە هەیەتی بۆ حكوومەت
بەرز بكاتەوە وا بكات وەك پاڵپشتێك بۆ داواكارییەكانی خەڵكی ناوچەكە
ئەوە حزب دەتوانێت وا دەور ببینێت بۆ ئەوەی ئەو پڕۆژانە جێبەجێ ببێت.
ئەمە
خۆشەویستی حزب لە ناو خەڵك زیاد دەكات كەمی ناكاتەوە. ئەمە
خۆشەویستی حزب بەبێ ڕاستەوخۆ دەستێوەردانی ڕۆژانە لە كاروباری
ئیدارە ئێدارە حزب خۆشەویست دەبێت لە ناو خەڵك و خەڵك هەست بە پشتیوانی
كردن لەلایەن حزبی خۆیەوە دەكات، ئەم دیاردەی كە بەداخەوە بەپێی
تەجروبەی خۆم كە لە كوردستان هەمبووە لە سلێمانی ئەوجا لە هەندێك
شوێنی زۆرتر، لە هەندێك شوێن كەمتر و مرۆڤ دەبێت بە ئینسافەوە بڵێت لە
هەموو شوێنێك وەك یەك نییە. لە هەندێك شوێن زۆر كەمترە لە هەندێك
شوێن یەكجار زۆرە لە هەندێك شوێن قایمقام دانانرێت ئیش ناكرێت دەبێت
هەموو مەكتەبی سیاسی ئاگاداربن و بە ئاشكراش ئاگاداربن و ئەم شێوەی
كاركردنە لە وڵاتی ئێمە ئەگەر بەردەوام بێت میللەتی كورد زەرەرێكی
گەورە دەكات، گرنگترین شت ئەوەیە حزب تێبگات ئیشی چییە ئەمە گرنگترین
شتە لە كوردستاندا، بەڵام دەوری حزب دەورێكە هەرگیز نكۆڵی لێ
ناكرێت، بەڵام بەداخەوە زۆر جار حەز دەكەن دەسەڵات بەكاربێنن و ناكرێ تۆ
حكوومەتێكت هەیە دەزگات هەیە و ئەم دەزگایانە دەبێت ئیش بكەن حزب دەبێت
یارمەتی دەربێت و نابێت دەست لە ئیشەكانی ڕۆژانە وەربدات لە هیچ
بوارێكەوە.
* ئەو دیاردەیە كە دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی حزب
لە كاروباری حكوومەتدا زیاتر لەو وڵاتانە بەرچاو بووە كە سیستەمی تاكە
حزبی هەبووە.
واتە تێكەڵكردنی حكوومەت و حزبایەتی لە یەك
چوارچێوەدا، لە كوردستان ئێستا فرە حزبی هەیە و هەر حزبێك چەند خۆی
بە نیشتمان پەروەر بزانێت خۆی بە حزبێكی سەرتاسەری بزانێت پێی
وایە ڕەهەندەكانی هەموو وڵاتی گرتۆتەوە، بەڵام لە سیستەمی فرە
حزبیدا خەڵك چاوی لە حكوومەتە بەو پێیەی ئەوە نوێنەری یا
دامەزراوەیەكی نیشتمانی كە تەعبیر لە ڕاوبۆچوون و خواستی هەموو
خەڵك دەكات، بۆیە ئەوە دەڵێم لەمەودوا ئەو فرە حزبیە لە كوردستاندا
زیاتر جێگیر بووە بۆیە پێویستی سەیركردنی حكوومەت وەك دامەزراوەیەكی
نیشتمانی سەرتاسەری ئەوە لە هەموو ئەوانی دیكە بەرزترە كە حزبێك
بەخۆی بڵێت من نوێنەری هەموو خەڵكم و ئیتر ئەو نیشتمانپەروەرییە لە
كەسی ئەو حزبە بەرجەستە دەبێت. ئەمە لە ڕووی پراكتیكەوە مەسەلەكە
تێڕوانینی كلاسیكی ئێمەیە بۆ حزبایەتی یان تێڕوانینە كۆنەكەیەكە تاك
لایەنانە سەیری كۆمەڵگە دەكەین واتە هێشتا ئیستیحابی ئەوە نەكراوە كە
فرە حزبی فرە بۆچوونی سیاسی لە وڵاتدا لە ئارادایە؟
نێچیرڤان
بارزانی: ئێمە لە كابینەی پێنجەمدا بناغەیەكی پتەومان داكوتا بۆ ئەم
بۆچوونە تارادەیەك نەك زۆر بۆ ئەوەی هاووڵاتیانی كوردستان هەست بەوە
بكەن حكوومەتی هەرێمی كوردستان حكوومەتی ئەوانە. دوو: ئێمە
هەوڵی ئەوەماندا چەمكی هاووڵاتی بوون لەم وڵاتەدا زیاتر بەرجەستە
بكرێت، تۆ ناتوانی لە كۆمەڵگەیەك بڵێی ئەو كۆمەڵگەیە دەبێت حزبی
بێت یا ئەندامی تۆ بن، بەڵام لێرەدا مەسەلەی گرنگ ئەوەیە ئایا
خەڵك لەگەڵ ئەوەی كە جیاوازی بیروڕای لەگەڵ حزبی دەسەڵات هەیە،
ئایا مافی هاووڵاتیبوونی لەم وڵاتەدا هەیە یان نییەتی.
*
ببورە پێت وانییە خولیایەكی وا لە ناو بزووتنەوەی سیاسی حزبەكانی
كوردستان خولیایەكی وا هەیە كە هەموو خەڵك بە حزبی بكەن؟
نێچیرڤان
بارزانی: ئینجا ئەمە هەڵەیەكی گەورەیە ئێمە تەجروبەمان هەیە چ
وڵاتێك چ سیستەمێك لە جیهان لەوەدا سەركەوتوو بووە هەتا ئێمە سەربكەوین.
ئێمە
تەجروبەمان هەیە هەر دەسەڵاتێك بەم شێوەیە رەفتاری كردبێت تووشی شكست
هاتووە، ئێمە دەبێ لە كوردستاندا مافی هاووڵاتی بوون بە خەڵك بدەین
لەگەڵ ئەوەی كە بیڕوڕای جیاوازمان لەگەڵ یەكتردا هەیە دەبێت ئەو
هەقە بە هاووڵاتیان بدەین كە ئەمە وڵاتی خۆیانە ئەوان هاووڵاتی ئەم
نیشتمانەن و ئەوان یارمەتیدەری ئەم پرۆسەن ئێمە دەبێت ئەم هەستە ئێستا
لە كوردستاندا دیاردەی فرە حزبی و دروستبوونی حزب لە هەر ڕۆژێكدا
ئەوەندە زۆرە واتە دیاردەیەكی زۆر زۆر سروشتیە لە وڵاتێك تۆ باسی
دامەزراوەی داوو دەزگەیی بكەیت باسی دیموكراسیەت بكەیت ئەمە
دیاردەیەكی زۆر ئەرێنیە لەو وڵاتەیدا سەیر بكە، ئێمە لە كوردستاندا
هەڵبژاردنێكمان كرد بە هەموو پێوەرێك هەڵبژاردنێكی سەركەوتوو و
دیموكراتی بوو بە ئازادی و بە هەموو جۆرێك بوو ڕەنگە هەندێك لایەن
گلەیشیان هەیە ئەوەش دەبێ بە سرووشتی وەربگرین، بەڵام بە گوێرەی
پێوەرەكان سەركەوتوو بوو لەم هەڵبژاردنەدا شتی نوێ هاتە ناو پەرلەمانی
كوردستان، من دەڵێم پێشتریش ئێمە ئۆپۆزسیۆنمان هەبوو، بەڵام ئێستا
ئەو ئۆپۆزسیۆنە بەرجەستەتر بووەو زیاتریش بووە ئەم دیاردەیەش لە كوردستان
من بە دیاردەیەكی دروستی دادەنێم. ئەوانە دەبێت تەواوكەری یەكتر
بن واتە هەم ئۆپۆزسیۆن و هەم دەسەڵات كە ئەمانە دەتوانن تەواوكەری یەكتر
بن لە كارەكاندا بە پێچەوانەوە بوونی ئۆپۆزسیۆن لە هەر وڵاتێك لە هەر
پەرلەمانێك هۆكارێكە بۆ ئەوە حكوومەت زیاتر ئاگای لە كارەكان بێت لەگەڵ
میدیایەكی ئازاد كە هەست بە بەرپرسێتی بكات ئەمانە تەواوكەری یەكترن
بۆ كاری حوكمڕانی لەوڵاتی ئێمەدا. دوای ئەمە میللەتی كورد وەك
میللەتێك پێویستی بە قوڵكردنی فەرهەنگی دیموكراتیەت لە وڵاتی
خۆماندا هەیە، پێویستمان بەوە هەیە كە ئەم فەرهەنگە كەلتوورە لە وڵاتی
ئێمەدا ریشە دابكوتێت، بەڵام ئەمە زۆر وەختی دەوێت دیموكراسیەت شتێك
نییە بڵیی وەڵا هەڵیدەگرم و فەرموو ئەمە دیاری منە بۆ تۆ. ئەمە
پراكتیزەكردنی ژیانی رۆژانەیە زۆر ماوەی دەوێت. ئەو وڵاتانەی كە
گەیشتوونەتە لوتكە یەكجار زۆر ماوەی ویستووە تا بەم رۆژە گەیشتوون.
ئەمە بەشەو و رۆژێك بە دەست نایەت دەبێ تەحەموولی خەڵكەكەش لەگەڵ
دەسەڵات ئەوە بێ كە ئەم كارە بە ڕۆژ و شەوێك نایەتە دی، بەڵام گرنگ
ئەوەیە تۆ دەبێ بەردی بناغەكەی دابنێت، چونكە میللەتێكی وەكو كورد
مەرجی سەركەوتنمانە لەو بارودۆخەی كە ئێمە تێی كەوتووین فەرموو
سەیری دەوروبەرمان بكە بیر لەو ڕەوشە تایبەتمەندییە بكە كە لە ناو
كوردستان هەیە. ئێمە بە قوڵكردنی پرۆسەی دیموكراسی لەم وڵاتەدا
دەتوانین جێی شایستەی خۆمان لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زۆر بەباشی
بكەینەوە.
ئەمڕۆ رێزی هەرێمی كوردستان دوای ئەم
هەڵبژاردنە یەكجار زۆرتربووە لە پێشتر یەكەم شت تۆ سەرۆكێكت لەم
وڵاتەدا هەڵبژارد، كە %78ی خەڵك بەشداری لەو پرۆسەیە كرد جەنابی
سەرۆك 70٪ی دەنگەكانی خەڵكی بە دەست هێناوە. ئەمە شتێكی
یەكجار زۆرە تۆ بە هەر پێوەرێك حیسابی بكەیت لە دەوروبەری خۆت یان
لە وڵاتانی تر ئەمە پێوەرێكی بەرزە كە پەرلەمانێك هەڵبژێردراوە كە هەم
ئۆپۆزسیۆن و هەم هەردوو حزبی دەسەڵاتیش تێدایە ئەمانە بوون بە هۆكاری
ئەوەی كە ئەمڕۆ هەرێمی كوردستان زۆر زیاتر لە جاران بۆتە جێی ڕێزی
كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئێمە ئەمە دەبینین ئەم سەفەرەی دوایی
جەنابی سەرۆك دڵنیاییە كە بۆ ئەم مەسەلەیە و دیارە لە ئایندەشدا
سەفەری دیكەی هەیە و من پێم وایە ئەمە لە ئەنجامی ئەو پرۆسە
دیموكراتیە بوو كە لەم وڵاتە دەستی پێكرد. ئێمە پێویستیمان بەوە هەیە
و بەشەو و ڕۆژێكیش ئەمە نایەتەكایەوە واتە ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێت
شتەكان دەبێت بەڕەڵڵا بن بەڵكو دەبێت وردە وردە كار بكەین بۆ ئەوەی ئەم
كەلتوورە لە ناو كۆمەڵگەی ئێمە زۆر بێت.
* هەر لەسەر ئەم
بابەتە دەتوانن وەسفێكی پەیوەندی نێوان حزبە حوكمڕانەكان بكەین لە
كوردستان و هەروەها ئەو حزبانەی كە لە پێگەی ئۆپۆزیسیۆندان، ئایا
پەیوەندییەكە ئاساییە یا گرژە؟ یا چی بكرێت بۆ ئەوەی حزبە
ئۆپۆزیسیۆنەكان خۆیان لە قەوارەی حوكمڕانی كوردستان ببیننەوەو بەكردار
ئەم ڕۆڵە بگێڕن؟
نێچیرڤان بارزانی: خۆی یەكەم ئێمە دەبێت
دیدێكی واقیعبینانەمان هەبێت بۆ ئەم مەسەلەیە، ئەوەی ئەمرۆ لە
پەرلەمانی كوردستاندا هەیە، دیدی حزبەكانی دیكە بخە لاوە، دیدی
حكوومەت بۆ ئەو دیاردەی ئێستا لە ناو پەرلەماندا هەیە دەبێت دیدێكی
واقیعبینانە بێت و دەبێت ئیحترامی ئیرادەی ئەو خەڵكانەش بگیردرێت كە
دەنگیان بەم خەڵكانە داوە، كە ئەمرۆ ئۆپۆزیسیۆنن، ئینجا ئەگەر ئەوە
گۆڕانە، یەكگرتووی ئیسلامییە، كۆمەڵە، ئەگەر هەر لایەنێكی
دیكەی سیاسییە كە ئەمرۆ لە پەرلەمانی كوردستاندان. بە بۆچوونی من
دەبێت ئیحترامی ئیرادەی ئەو دەنگدەرانە بگرین ئەوانەی كە دەنگیان
بەم لایانەنە داوە و ئەمرۆ بەشدارن. ئەمانە دەتوانن بەشدارییەكی كارا
بكەن لە بەرەو پێشەوەبردنی ئیشوكاری حكوومەتی هەرێمی كوردستان،
بە بۆچوونی من ئۆپۆزیسیۆن و دەسەڵات تەواوكەری یەكترن نەك دوژمنی
یەكتر، ئەمانە دوژمنی یەكتر نین، هەرچی دەسەڵات بیڵێت بڵێن ئێمە
ڕاستین و هەرچیش ئۆپۆزیسیۆن تەسەور بكات ئەوان ڕاستن ئەمە
هەردووبۆچوونی هەڵەن. من پێموایە دەبێت بە دیدێكی واقیعبینانە
سەیری ئەم مەسەلەیە بكرێت، ئەم دوو شتە دەتوانن ببن بە تەواوكەری
یەكتر لە پرۆسەی سیاسی هەرێمی كوردستاندا.
* ئەگەر
بێینە سەر بابەتێكی دیكە كە ڕەنگە زۆر بابەتێكی هەستیار بێت
بەتایبەتی لە دەستبەكاربوونی كابینەی پێنجەم كە من پێموایە پێشكەوتن
و پەرەسەندنێكی زۆر لە هەموو بوارەكانی ژیاندا ئێستا بەدی دەكرێت،
ئەوەی مەبەستمانە لایەنە ئەمنییەكەیەتی. ئەو سەقامگیرییەی كە لە
كوردستاندا هەیە لە ڕاستیدا جێگەی دەستخۆشییە و لە ئاستێكی باشیشە.
پێتانوایە بۆ لەمەودوا، بۆ ئەوەی ئەو لایەنە گرنگی خۆی پێ
بدرێت، هەروەك چۆن ئێستا خەڵكی كوردستان بە ئاسوودەیی تا
ڕادەیەكی زۆر لە چاو دەوروبەر دەژین، پێتانوایە پەرەسەندن و
پەرەپێدانی ئەم بوارە و زیاتر گەڕان بە دوای پتەوكردنی ئەو ژێرخانە
ئەمنییە، هەنگاوە پێویستییەكان چین بۆ ئەم بوارە و لە چیدا دەیبیننەوە؟
نێچیرڤان
بارزانی: بە حەقیقەت لە ڕووی ئەمنییەوە هەرێمی كوردستان هەتا
ڕادەیەك ئەو خەبات و ماندووبوونی هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایش و پۆلیس
و فریاكەوتن لە هەردوولا لە سلێمانی و هەولێر و گەرمیان و دهۆك، ئێمە
هەتا رادەیەكی زۆر كەشوهەوایەكی ئاراممان لە كوردستان هەیە.
ئەمە
بە ئاسانی بەدەست نەهاتووە ئەگەر خەڵك وادەزانێت ئەمە بە شەو و رۆژێك بە
دەست هاتووە، وانییە، كارێكی ئێجگار زۆر كراوە هەتا ئەمە بەدەست
هاتووە. ئێمە لە كابینەی پێنجەم یەكەم ئەولەویات باری ئەمنی
بوو، هەتا پێش ئەوە سیاسەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستان ئەوە بووە
كە بەرگری بكات. ئێمە لە كابینەی پێنجەمەوە سیاسەتی هێرشكردنمان
دەستپێكرد و پەیامی ئێمە روون بوو بۆ ئەم گرووپە تیرۆریستانە لە هەر
شوێنێك بن نابێت هەست بە ئەمانەت بكەن و نەخشەدارێژن بۆ ئەوەی
هاووڵاتیانی ئێمە لێرە شەهید بكەن و بریندار بكەن و تەقینەوە بكەن.
ئەم سیاسەتە خۆشبەختانە لە دەرەنجامی شەونخونی و ماندووبوونی ئەم
دەزگا ئەمنییانە زۆر بە رێكی جێی خۆی گرت، بەڵام واقیعێك لە
كوردستان هەیە ئێمە دەبێت دانیپێدابنێین، ئەویش ئەوەیە ئێمە هەتا ئێستا
یەك ئاسایشمان نییە لە كوردستان. لە كابینەی پێنجەم ئەمە موعاناتی
سەرۆك وەزیران بووە، ئێمە یەك هێزی پێشمەرگەی یەكگرتوومان نییە
لە كوردستان، بۆ ئەوەی ئەم وڵاتە بە دامودەزگایی بكەین دەبێت
دەستبەجێ ئەمانە یەكبگرنەوە، دەبێت دەستبەجێ ئەمانە راستەوخۆ لە ژێر
چەتری حكوومەتی هەرێمی كوردستان و سەرۆكی هەرێمی كوردستان
یەكتر بگرنەوە و كۆتایی بەم بارودۆخە بێت.
* ئەگەر بڕۆینە
سەر ڕەوشی ئێراق و ئەو ئامادەییەی كە بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو
دەكرێت، وا هەست دەكرێت تەگەرە و كۆسپی زۆر دەخرێتە سەر ڕێگای
دەنگدەر، پەسەندكردن و دەركردنی یاسای هەڵبژاردنەكانی پارێزگاكان
و هەم هی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئێراق و ئەوە تاڕادەیەك گرژی دروست
كردووە و بێگومان كاردانەوەیەكی خراپی هەیە لەسەر ڕەوشی سیاسی
بە گشتی لە ئێراق و لە كوردستانیش. پێتانوایە لەم قۆناغەدا،
ئامادەیی خەڵكی كوردستان و هێز و لایەنە سیاسییەكان دەبێت بۆچی
لایەنێك بێت یاخود چۆن بتوانن بەرەو رووی ئەم ئەركە ببنەوە كە لە
ئەنجامدا بتوانن لەم هەڵبژاردنەدا بە سەركەوتوویی لێی دەرچن؟
نێچیرڤان
بارزانی: پێموایە ئەم پرۆسەیە خێری زۆری تێدا بوو، ئەم
پڕۆسەیەی كە ئێستا لە ئێراق هەیە بۆ ئێمەی كورد خێری تێدا بوو، بە
چی مانایەك؟ بە مانای ئەوەی ئێمە دیسانەوە لە نییەتی، بەداخەوە،
ئەو برایانەمان لە بەغدا تێگەیشتین كە دەیانەوێت چیبكەن. بە هەموو
جۆرێك دەیانەوێت لە پێگەی كورد كەم بكەنەوە بە شێوازی جۆراوجۆر،
جارێكیان مەسەلەی هەڵبژاردنی كەركووك جیا دەكەنەوە، جارێك ئیسرار
لەسەر ئەوە دەكەن كە دەبێت كورسی زیادە بدرێتە فڵان لایەن و فڵان
لایەن، جارێك باس لەوە دەكەن كە چۆن هەوڵبدرێت رێژەی كورد
كەمبكرێتەوە، جارێك كۆبۆنی خۆراك دەهێنن و سەیر دەكەین كە چەند رێژەی
كوردییان كەمكردۆتەوە، واتا لەم چەند ساڵەی دوایی كەس لە سلێمانی
لە دایك نەبووە بە گوێرەی ئەم سەرژمێرییەی كە ئێستا هەیە و هیچ
زیادەیەكیش نەبووە و هیچ گەنجێكیش لە سلێمانی نەبووەتە 18 ساڵ و لە
دهۆكیش هەر بەو شێوەیەو لە هەولێریش بەم حسابە هەر چەند كەسێك زیادی
كردووە.
ئەمە بۆ دەكرێت؟ ئەمە فێڵێكە دەیانەوێت لە كوردی
بكەن، واتا بەداخەوە كێشەكە ئەوە نییە سەرژمێرییەكە چەندە و چۆنە،
كێشەكە ئەوەیە هەتا ئێستایش ئێمە دەبینین هەموو هەوڵێك ئەوەیە كە چۆن
بتوانن زەربە لەم پرۆسەیە بدەن كە لە ئێراق بە شێوەیەكی گشتی دەستی
پێكردووە و دەیانەوێت بە هەر قیمەتێك بێت بتوانن پێگەی كورد لەم پرۆسە
سیاسییەی كە لە ئێراق دەستیپێكردووە كەم بكەنەوە. كورد گەڕاوەتەوە
بەغدا لەسەر بنەمای دەستوورێك، گەڕاوەتەوە بەغدا لەسەر ئەوەی كە
هاوبەشە لەو حوكمڕانییەی كە لە بەغدا دەكرێت، ئەگەر نا چی
بەرژوەندی ئێمە لەوەبوو كە بگەڕێینەوە بەغدا؟ مەسەلەن ئێمە وەكو
میللەتێك چی قازانجمان كردووە لە پێكەوە ژیان لەم وڵاتەدا؟ ئەگەر سەیری
رابردووی خۆمان بكەین 5 هەزار گوندی وێران، 182 هەزار
ئەنفال، كیمیابارانی هەڵەبجە و شوێنەكانی دیكەی كوردستان، هەموو
ئەم شتانە بوون كە دەستكەوتی میللەتی ئێمە بوو. ئێمە تەسەورمان
دەكرد لە ئێراقی نوێدا كۆتایی بەم مەسەلەیە دێت، تەواو ئێراقی
نوێیە، بەڵام دەبێت ئێمە تێبگەین لەوەی برینەكانی كورد زۆر لەوە
قوڵترن كە متمانە تەنها بە دروشمەكان بدات ئەوانەی ئێستا دەكرێت؟ جا ئەم
بارودۆخەی كە لە كوردستان كە من دەڵێم خێری تێدا بوو، خێرەكە
ئەوەبوو، سەیرە كە دەبینین هەموو كوردستان یەك پارچە بوو بەیەك لەم
مەسەلەیەدا، بە ئۆپۆزیسیۆنتەوە، بە ئیسلامیتەوە، بە عیلمانیتەوە،
بە شیوعیتەوە، بە هەر لایەنێك بژمێری هەموویان كۆك بوون، یەكدەنگ
بوون لەسەر ئەوەی كە قبووڵ ناكرێت غەدر لە كورد بكرێت، هەمووشیان
بە یەك دەنگ پاڵپشتییان لە سەرۆكی هەرێمی كوردستان كرد لەو
هەڵوێستەی كە دەریبڕی، ئەمە بەڕاستی زۆر جێی دڵخۆشی بوو، یەك
شتی زۆر باشی نیشاندا، ئەویش ئەوەیە كە ئەگەر ئۆپۆزیسیۆنە، یان
لایەنی ئیسلامییە، یان لایەنی عیلمانییە یا هەر لایەنێكە،
پیشانیدا كە لە هەڵوێستێ ستراتیژی و چارەنووسسازی مەسەلەی كورد
هەموو یەك دەنگین، هەموومان پێكەوە ڕادەوەستین.
من
پێموایە ئەو شتەی كە گرنگە ئێستا ئەو یەك دەنگییەیە، یەك هەڵوێستی
بەرامبەر پرسە ستراتیژی و نەتەوەیی كورد لە بەغدا، ئەمە دەبێت
بەردەوام بێت. خەڵكانێك ئەگەر تەسەور بكەن ئێمە لە كوردستان هەموو
شتەكانمان تەواوە، فیدراڵیمان وەرگرتووە و هیچ كێشەیەكمان نییە، من
پێموایە ئەمە بۆچوونێكی هەڵەیە، ئەوان هەموو هەوڵیان ئەوەیە ئەوەی
كە هەشمانە لێمان تێك بدەن نەك هەر ئەم بارودۆخە بە رەوا نابینن بۆ
كورد، پێیانوایە ئەوەی كە ئێستایش هەیە دەبێت كەمتر بكرێتەوە. باشە
بۆ ئەوەی ئێمە بەرگری لەم مەسەلەیە بكەین دەبێت چی بكەین؟ زۆر
ڕوونە، دەبێت یەكگرتوو بین. لەسەرووی هەموو شتێكەوە دەبێت ئێمە
هەڵوێستمان یەكگرتوو بێت، دەبێت ئێمە میساقێكی هاوبەشمان هەبێت
لەناو هەموو لایەنە سیاسییەكانی كوردستانی، جا من باسی كورد دەكەم،
باسی توركمان دەكەم، باسی ئاشووری و سریان و كلدان و هەموو
ئەمانەی كە ئێمەی لە كوردستان كۆكردووەتەوە، دەبێت میساقێكمان
هەبێت، ئەو میساقە هێڵە سوورەكانی بەرژوەندی كوردستانیان دیاری
بكات و لەو چوارچێوەیەدا ئێمە هەموومان هاودەنگ و یەك هەڵوێست بین.
زۆرجار باسی ئەوە دەكرێت ئێمە بە لیستی جیاواز دادەبەزین، یەك
لیستین دوو لیستین، حەز دەكەی بە 100 لیست بێت، گرنگ ئەوەیە
هەڵوێستمان یەكبێت لەسەر پرسە نەتەوایەتییەكان. من دڵم زۆر خۆش بوو
بەو هەڵوێستەی كە هەموو لایەنەكان دەریان بڕی، چی بە ئۆپۆزیسیۆن،
چی بە پەرلەمان، چی بە لایەنە سیاسییەكانی دیكەی كوردستان،
ئەمە دیاردەیەكی دڵخۆشكەرە بەڕاستی، من وەك كوردێك دەیڵێم جگە لەوەی
كە بەرپرسیارییەكی سیاسیشم هەیە وەكو كوردێك دەیڵێم، دیاردەیەكی
زۆر دڵخۆشكەرە كە دەبینین لە مەسەلە چارەنووسسازەكان كورد وا بە یەك
هەڵوێست قسەی لەسەر دەكات. من هیوادارم ئەوە بەردەوام بێت.
*
هەر پەیوەند بەو بابەتەوە، پەیوەندی نێوان كوردستان و ئێراق، یەكێك
لە پرسە ستراتیژییەكان مەسەلەی نەوتە. ئێوە لە دوای هەوڵ و كۆششێكی
زۆرتان بۆ دەستەبەركردنی مافی خەڵكی كوردستان لە سەروەت و سامانی
خۆی كە لەوانە نەوتە بە ژمارە یەك، لە دەرەنجام ئێستا كوردستان
لەناو بازاڕی جیهانی نەوت جێگای خۆی كردۆتەوە. لەمەودوا ئاسۆی
ئەم پرسە ستراتیژییە لە ڕووی سیاسی و لە ڕووی یاساییەوە
لەسەر ئاستی ئێراق چۆن دەبینین؟
نێچیرڤان بارزانی: من وەسفی
ئەم مەسەلەیە وا دەكەم. مەسەلەی نەوت و غاز مەسەلەیەكە هەتا بڵێی
گرنگە بۆ هەرێمی كوردستان.
بەداخەوە هەندێكجار دەبینین هەندێك
لایەن، هەندێك میدیا، بە جۆرێك باس لەم مەسەلەیە دەكات وەك بڵێێ
بەرژوەندی فڵان كەس و فڵان كەسی تێدایە. كاكە ئەم مەسەلەیە زۆر
گەورەترە لە بەرژوەندی ئەشخاس، ئەمە مەسەلەی دواڕۆژی هەرێمی
كوردستانە، مەسەلەی نەوت و مەسەلەی غاز.
یەكەم ئەوەی
هەرێمی كوردستان كردوویەتی و دەیكات لە چوارچێوەی دەستووری
ئێراقدایە. ئەو مافە دەستوورییە بە ئێمە دراوە كە ئێمە بتوانین ئەو
كارە بكەین، ئەگەر ئەو مافە دەستوورییە بە ئێمە نەدرابایە ئێمە نەمان
دەكرد. بەڵێ ئێمە دەستپێشخەریمان كرد بۆ ئەو مافە دەستوورییەمان،
بەڵام ئەگەر ئێمە چاوەڕێی بەغدامان بكردبا كە ئەو بە ئێمە بڵێت مافی
دەستووریتە یا مافی دەستووریت نییە، من تەسەور دەكەم دەبوایە
ساڵەهای ساڵ بوەستین. ئەمرۆ لە ئەنجامی ئەو سیاسەتە، كە من
پێموایە سیاسەتێكی ڕاستە، توانیمان كێشەی كارەبا لە كوردستان
چارەسەر بكەین. ئەگەر ئێمە یاسای نەوتمان نەبردبوایە پەرلەمانی
كوردستان وەبەرهێنەری بیانی نەدەهاتە كوردستان بە 600 ملیۆن
دۆلار پارە و سەرمایەی خۆی دابنێت، ئەو غازەمان دەرنەهێناباو و
بەكارنەهێنابا بۆ دوو وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبا. من دەمەوێت شتێك
بڵێم، ئەم نەوت و غازە هەمیشە لە وڵاتی ئێمە دەرهاتووە و بۆ
تێكدانی ئەم وڵاتە و وێرانكردنی بەكارهاتووە، دەرفەتێكمان هاتووەتە
پێش كە بتوانین ئەم سەرچاوە سامانە سرووشتییە بە قازانج و خۆشگوزەرانی
خەڵكی خۆمان بەكاری بهێنین، ئێمە تەنها مەبەستمان خۆشگوزەرانی
خەڵكی خۆمانە. كارەكە دەستوورییە، من ئەوە زۆر بە سرووشتی دەزانم
كە میللەتێك داوای مافی دەستووری خۆی دەكات، ئێمە وەكو میللەتێك
داوای مافی دەستووری خۆمان دەكەین، بەداخەوە لە ئێراق
دوژمندارییەكی زۆری بۆ دروست بووە.
* دەتوانین بڵێین وەك
مافێكی دەستووری خەڵكی كوردستان تاڕادەیەك بەدەستهات، تائێستاش
پرسی یاسای نەوت وغاز بە هەڵواسراوی ماوەتەوە بەبۆچوونی ئێوە
تەگەرەو هۆكارەكانی بەردەم دەرچوونی ئەو یاسایە چین كەوادەكەن
تێپەڕنابێت وپەسەند ناكرێ؟
نێچیرڤان بارزانی: دەتوانم زۆر
بەسادەییەوە بڵێم تەگەرەكان ئەوەیە كە نایانەوێ دەستووری ئێراقی
جێبەجێ بكرێ. ئەمە لادانە لەدەستوور، لەبەغدا زۆر باس لەگۆڕینی
ماددەی دەستوور دەكرێ تەركیزیش تەنها لەسەر ئەو ماددانەیە كەماف بەكورد
دەدا، كە باسی گۆڕینی دەستوور دەكەن لەجیاتی ئەوەی بڵێن ئێمە
هەوڵدەدەین مافی نەتەوەكانی دیكە زیاد دەكەین مافی ژن زیاد دەكرێ وا
دەكەین و وا دەكەین، تەركیزی سەرەكی لەسەر ئەو پرسانەیە كەهەق
بەكورد دەدات. ئێستا ئێمە لە كوردستان نزیكەی 30 -35 كۆمپانیای
نەوتیمان هەیە، تەسەور دەكەی خاوەنی ئەو كۆمپانیانە بەبێ ئەوەی
بزانن ئێمە پاڵپشتیی دەستووریمان هەیە بێنە كوردستان و بە ملیارەها
دۆلار لەسەرمایەی خۆیان لێرە سەرف بكەن؟ نەخێر كەس شتی واناكات،
ئەوان لەوە دڵنیان كە ئێمە ئەو مافە دەستوورییەمان هەیە.
ئەوەی
بەغدا دەیكات ناوە ناوە هەڕەشەی ئەوە دەكات فڵانە كۆمپانیا لەهەرێمی
كوردستان كاردەكات ئێمە داخیلی لیستی ڕەشی دەكەین.
ئەوەی
لێرەدا گرنگە، پێویستە ئێمە لەسیاسەتی خۆمان بەردەوام بین. من زۆر
خۆشحاڵم كە دەبینم جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان وجەنابی سەرۆكی
ئەنجوومەنی وەزیران لەكابینەی شەشەم دووپاتیدەكەنەوە كەپێویستە
هەرێمی كوردستان لەوسیاسیەتەی خۆی بەردەوام بێت و هەر بەردەوامیش
دەبێ، هەر سستی وتەسلیمبوونێكیش لەم مەسەلەیەدا كارەساتی گەورەی
لێدەكەوێتەوە بۆ كورد، ئەمە مەسەلەیەكی زۆر گرنگە.
ئەوەی
من لێرەدا داوای دەكەم پێویستە وا لەم مەسەلەیە بكەین پاڵپشتیی
میللەتی لەگەڵدا بێت، دەبێ هەموو گەلی كوردستان لەوە تێبگات كە
ئەمە مەسەلەیەكی چارەنوسسازە بۆ ئێمە ودەبێ هەموومان پشتیوانیی
لێبكەین.
ئێمە كوردستانمان بردە سەر نەخشەی دابینكردنی
وزەی جیهانی. لەڕاستیدا كەس ناتوانێ ئەوە ئینكار بكات ئەمڕۆ
لەئەورووپا، لەدەرەوە وا سەیری كوردستان دەكرێ كەبەشێكی گرنگە بۆ
دابینكردنی وزەی ئەورووپا وتوركیاش.
ئێمە دەبێ سوود لەو
مەسەلەیە وەربگرین، ئەمە مەسەلەیەكی سیاسیی زۆر گەورەیە، بەداخەوە
ئێراق دەیەوێ لەو مافەی كوردستان كەمبكاتەوە.
بەداخەوە دەیەوێ
هەمان هەڵسوكەوت كە لەگەڵ پارێزگایەكی باشووری ئێراق دەیكات لەگەڵ
ئێمەش بیكات، دەیەوێ هەموو شتێك كۆنترۆڵ بكات ئەمەش مەحاڵە هەرێمی
كوردستان قبووڵی بكات. من هیوادارم لەهەڵبژاردنی دادێی ئێراق
بتوانین بەشێوەیەكی جیددیتر لەسەر ئەم هەڵسوكەوتانەدا كاربكەین و
بتوانین یاسای نەوتیش دەربكەین، مەسەلەكە تەنها یاسای نەوت
نییە، بەڵكو لەو گرنگتر یاسای دابەشكردنی داهاتی نەوتە، چونكە
ئەگەر تۆ لەئەنجامدا زانیت پارەكە بەرەو كوێ دەڕوا دەتوانی كێشەكانی
دیكە چارەسەر بكەیت.
یاسای نەوت مەسەلەیەكی تەكتیكیە چ
مۆدێلێك بۆ ئێراق و چ مۆدیلێكی وەبەرهێنان بۆ كوردستان باشە توانین
لەگەڵ بەغدا لەمبارەیەوە بگەینە ڕێككەوتن، بەڵام ئەوەی گرنگە ئێمە
پێویستە لەمەسەلەی یاسای دابەشكردنی داهاتی نەوت بگەینە ئەنجام،
من هیوادارم دوای هەڵبژاردن بتوانین لەگەڵ بەغدا بگەینە چارەسەرێك.
*
ئەگەر بۆ سەرەوەتر بڕۆین بەرەو توركیا لەوێدا دەبینین پرۆسەیەك بەناوی
پرۆسەی كرانەوەی دیموكراسی لەئارادایە وبەفەرمی باس
لەچارەسەركردنی كێشەی كورد لەكوردستانی توركیادا دەكرێ، ئێوە
بەوپێیەی بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ پەیوەندیتان لەگەڵ ئەم
بابەتەوە هەیە. هەنگاوی پراكتیكی هەموولایەنی پەیوەندار واتا
هەنگاوی لایەنی كوردستانی وحكوومەتی توركیا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
نێچیرڤان
بارزانی: بۆ باسكردنی ئەم پرسە پێویستە بەر لەهەموو شتێك بچینە نێو
بارودۆخی توركیاوە،لەتوركیا 80 ساڵە بەمیللەتێك دەگوترێ تۆ وجوودت
نییە و هیچ مافێكی كولتووری وسیاسی و هیچ مافێكت لەو وڵاتەدا نییە.
دوای
80 ساڵ پرۆسەیەك لەم وڵاتە دەستی پێكردووە كەدەیەوێ كۆتایی بەو
80 ساڵەی نەهامەتی و ناخۆشی و دەردەسەری و گرفت لەم وڵاتەدا
بهێنێ. ئەم شتانە مومكینە بۆ ئێمە لەكوردستانی ئێراقدا هەنگاوی
كەمبن، چونكە ئێمە پێشتر لەسایەی خوێنی شەهیدانمان وخەبات
وماندووبوونی خەڵكی كوردستان ئەم شتە لە كوردستانی ئێراقدا هەبووە،
بەڵام ئەو هەنگاوانەی توركیا هەنگاوی گەورەن، ئێمە دەبێ بەو چاوە
سەیری بكەین و شایستەی ئەوەن ئێمە پشتیوانییان لێبكەین. ئێمە
هیوادارین ئەمە بەرفراوانتر ببێ، لەوانەیە تائێستا هەنگاوی عەمەلیمان
نەدیبێ یانیش كرابێ ئێمە بەكەمی بزانین، بەڵام بۆ بارودۆخی توركیا
ئەمانە هەنگاوی گەورەن.
ئەوەی لای ئێمە گرنگە ولەئەنجامی
دیداری خۆم لەگەڵ جەنابی سەرۆك وەزیرانی توركیا تێگەیشتم ئەم
پرۆسەیە پاشەكشەی لێناكرێت و بەردەوام دەبێ. بەردەوامبوونی ئەم
پرۆسەیە گرنگە. گرفتی 80 ساڵ بە 8 ڕۆژ چارەسەر نابێ ودەبێ
ئارامی لەئاست بگرین، بەڵام هەنگاوەكان شایستەی ڕێزلێنان
وپشتگیرین.
* پێتانوایە توركیا بەدیدێكی ستراتیژی دەستی
داوەتە ئەم پرۆسەیە یاخود هێشتا لەنێو بازنەیەكی تەكتیكیدا
دەخولێتەوەو تێڕوانینێكی كورتبینی هەیە؟ واتا توركیا جیددییە
لەچارەسەركردنی پرسی كورد؟
نێچیرڤان بارزانی: پێموایە
لەتوركیا 2 شێوە بۆچوون هەیە،یەكەمیان جیددییە لەچارەسەر كردنی
مەسەلەكە، لەسەرووی هەموویانەوە جەنابی سەرۆك وەزیران وسەرۆك كۆمار
ئەمانە پێیانوایە چارەسەر كردنی ئەم پرسە لەبەرژەوەندیی توركیایە
لەڕووی ساسی و ئابووری وكۆمەڵایەتییەوە.
ئەگەر ئەم پرسە
چارەسەر نەكرێ بەتایبەتی. بەشێك لەسیاسەتمەدارانی توركیا لەوە
تێگەیشتوون ئەگەر ئەمە چارەسەر نەكرێ تۆ ناتوانی پێشبینیی دواڕۆژێكی
ڕۆشن بۆ هەموو ئەوپرسانە بكەی كە لە توركیادا هەیە، بۆیە دەبینین
گفتوگۆیەكی جیددی لەنێو توركیادا هەیە دەربارەی چۆنیەتی
چارەسەركردنی ئەم كێشەیە، بەڵام من دڵنیام كەبەشی هەرە زۆری
سیاسەتمەدارانی توركیا پشتگیریی ئەوپرۆژەیە دەكەن وبەپرۆژەیەكی
ستراتیژیی دادەنێن.
* پێتانوایە توركیا ئامادەیە
وەكوبەشدارێكی ڕاستەوخۆ سەیری پەكەكە بكات ئایا پەكەكەی پێ قبووڵە
وەك لایەنێك بەشداربێت لەو پڕۆسەیە وئەو ئامادەییەی تیاداهەیە؟
نێچیرڤان
بارزانی: ئەوەی تائێستا دەیبینم نەخێر، من نابینم لەو
هەنگاوانەیدا توركیا بیەوێ وەكو بەشداربووێكی پرۆسەكە سەیری پەكەكە
بكات، بەڵام بەبۆچوونی خۆم و لە ئەنجامی ئەو ئەزموونەی ئێمە
لەهەرێمی كوردستاندا هەمانە، من پێموایە پێویستە توركیا دان بەوەدا
بنێت كەپەكەكە بەشداربوێكی جیددیی لەپرۆسەكە و ئاوا سەیری بكات.
پێویستە
توركیا واقیعبین بێت پەكەكە وجوودی هەیە وپاڵپشتیشی هەیە بەبۆچوونی
شەخسی خۆم بەپشتگوێخستنی پەكەكە ئەم پرۆسەیە سەرناكەوێ و كێشەكە
هەردەمێنێتەوە. پێویستە توركیا زۆر بەجیددی هەوڵبدات میكانیزمێك بۆ
بەشداریی كاراو جیددیی پەكەكە بدۆزێتەوە، چونكە ئەگەر ئامانج
سەرخستنی پرۆسەكەیە لەتوركیا ئێ خۆ پەكەكە لایەنێكە لەبابەتەكە. دەبێ
چارەسەرییەك بۆ پەكەكە بدۆزرێتەوە.
* كەواتە پەكەكە تائێستا ئەو متمانەیەی لەلا دروست نەبووە كەببێتە كاراكتەری سەرەكی مەسەلەكە و خۆی لەم شێوازەدا ببینێ؟
نێچیرڤان
بارزانی: ئەوەی ئێمە دەیبینین بێ متمانەییەكی زۆر گەورە هەیە،
پەكەكە هەستدەكات كە بەهەموو جۆرێكەوە دەیانەوێ لەمەسەلەكەی
دووربخەنەوە. بێگومان ئێمە ئەزموونی حزبی شۆڕشگێڕیمان هەیە، هەر
حزبێك بەوشێوەیە بیربكاتەوە بێگومان مەجالی هیچ چارەسەرێك نادات.
ئێمە
كە لە ئێران بووین لەسەردەمی شا دەهاتن خەڵكیان بۆ گەڕانەوە هان دەدا
ئێمە وەكو حزب مەجالی ئەوانەمان دەدا، بەڵام زۆر شتمان دەكرد كە
ئیشەكە نەكەن پەكەكەش بەهەمان شێوە كەدەزانی لەپرۆسەكەدا بەشدار نییە
هەوڵی دروستكردنی گرفت دەدات، بەڵام دەبێ بەدیدێكی واقیعبیانانە
سەیری مەسەلەكە بكرێ وبەپشتگوێخستنی پەكەكە لەم پرۆسەیەدا ئەم كێشەیە
چارەسەر نابێت.
* وەكو هەرێمی كوردستان چ ڕۆڵێكتان بۆ پاڵپشتیكردنی ئەم پرۆسەیە هەیەو توركیا چۆن سەیری ئەو ڕۆڵەی ئیوە دەكات؟
نێچیرڤان
بارزانی: ڕۆڵی ئێمە ڕۆڵی پشتگیرییە، ئەوەی ئێمە دەیبینین
لەپەیامی سەرۆك وەزیران كەزۆر ڕوون وئاشكرایەو دەڵێ: ئەو كێشەیە
هەیە دەبێ چارەسەر بكرێت وخوێن لەمە زیاتر نەرژێت ودایكان لەمە زیاتر جەرگ
سووتاو نەبن وخوێنی لاوانمان نەڕژێ، لەڕووی مرۆڤایەتییەوە ئەم
پەیامە شایستەی پشتگیرییە. ئەگەر لەڕووی ئابوورییەوە ئەو مەسەلەیە
چارەسەر بكرێ بارودۆخی توركیا دەگۆڕێ و زۆر بەرەو باشتر دەڕوات،
لەڕووی سیاسییەوە ئەگەر چارەسەر بكرێ توركیا بەرەو ئەورووپا دەڕوات،
بێگومان هەرچارەسەرییەك لەم چوارچێوەیەوە كاریگەریی بەسەر هەرێمی
كوردستانەوە دەبێت.
لەڕووی ئابووری وسیاسی
وكۆمەڵایەتییەوە كاریگەریی بەسەر ئێمەوە دەبێت، ئەمانەش تەواوكەری
یەكترن. ئەوان دەیانەوێ چارەسەریی هۆكارەكان بكەن، بۆیە دەبێ
پشتگیرییان بكەین. ڕۆڵی هەرێمی كوردستان بەبێ ئەوەی تەدەخول
لەكاروباری توركیا بكات ڕۆڵی پاڵپشتیكارە لەو پرۆسەیەدا كە لەتوركیا
دەستی پێكردووە.
* بابێینە دوا پرسیار، سیاسەتی ئێستای
توركیا بەكرانەوەی دیموكراسی چەند كاردانەوەی بەسەر ڕەوشی
هەرێو پەیوەندیی لەمەولای هەرێم وتوركیادا دەبێت وچ ئاسۆیەك لەبەردەم
ئەو پەیوەندییانە دەكاتەوە؟
نێچیرڤان بارزانی: بائێمە سەیری
پەیوەندیی خۆمان لەگەڵ توركیادا بكەین، بەر لە 2 ساڵ توركیا سەد
هەزار سەربازی لەسەر سنوور دانابوو هەموو ڕۆژێك هەڕەشەی تەدەخولی
لەكاروباری هەرێمی كوردستاندا دەكرد. پەیوەندیی نێوان هەرێمی
كوردستان وتوركیا گۆڕانێكی جیدیی بەسەردا هاتووە هەم لەڕووی سیاسی
وهەم لەڕووی ئابووریشەوە.
لەڕووی سیاسیەوە دوا سەردانی
وەزیری دەرەوەی توركیا بوو بۆ هەرێمی كوردستان وكۆبوونەوەی لەگەڵ
سەرۆكی هەرێم وسەرۆك وەزیران وبەرپرسانی هەرێمی كوردستان و بڕیاری
كردنەوەی كونسوڵگەریی توركیا لەهەولێر پێشكەوتنێكی زۆر بەرچاوە
لەوەی كە 2 ساڵ لەمەوبەر هەبوو. ئێمە پێویستە ئارام بگرین وكاریش
بكەین بۆ چارەسەری كە بەئاسانی چارەسەر ناكرێن وئەو شتانەی كراون
بەئاسانی نەكراون كارو ئەركی زۆری بۆسەرفكراوە.
ئەم
كرانەوەیەی ئێستای توركیا لەڕووی دیموكراتییەوە بەتایبەتی
لەبواری پرسی كورددا بەڕای من دەرفەتێكە بۆ ئێمەش لەهەرێمی
كوردستاندا، توركیا چاوی لەپشتگیریی هەرێمی كوردستانە بەتایبەتی
سەرۆكی هەرێم لەم پرۆسەیەدا تائێستاش بەڕێزیان بەجۆرێك لەجۆرەكان
پشتگیریی ئەو مەسەلەیەی كردووە ودوایین قسەكانیشی لەپەرلەمانی
ئەورووپا بەڕاشكاوی پشتگیریی لەو پرۆسەیە كرد.
بۆ توركیا
ئەم پشتگیرییە یەكجار زۆر گرنگە، بۆ ئێمەش ئەو كێشەیە بەهەر جۆرێك
لەچوارچێوەی توركیادا چارەسەر بكرێ دەرفەتێك دەبێ بۆ باشتر كردنی
پەیوەندیی خۆمان لەگەڵ توركیادا.
ئەمە واتای ئەوە نییە كە
دەبێ لەسەر حیسابی كورد بێت، پێویستە هەموو لایەنەكانی توركیا
لەسەری رێكبكەون وكورد وتوركیاش لەسەری ڕازی بێت. دوایین قسەشم
ئەوەیە پێویستە پەكەكە وەكو بەشدارێكی ڕاستەقینە لەو پرۆسەیەدا
وەربگیرێ.
ئەمە ڕێگە درێژەكە كورت دەكاتەوە بۆ چارەسەركردن،
دەبێ بكرێ. بەبۆچوونی من دەبێ زوو بكرێ ئەگەر نا بەبێ قبووڵكردنی
پەكەكە لەم پرۆسەیەدا وەك بەشدارییەكی ڕاستەقینە ئەم كێشەیە وا
بەئاسانی چارەسەر ناكرێ. |
|
|