گه‌رمبوونی زه‌وی چۆن ڕووده‌دات ؟

سه‌د ساڵ جارێك جیهان 2 پله‌ی سیلیزی گه‌رمتر ده‌بێت

Global Climate Change   واتا گۆڕانی كەشوهەوای جیهانی بە شێوەیەكی سروشتی یاخود دەستكرد، دەكرێت گۆڕانەكە بۆ ساردتر بێت، یاخود بۆ گەرمتر، به‌شێوه‌یه‌كی سروشتی هه‌موو سه‌د ساڵ جارێك جیهان 2 پله‌ی سیلیزی گه‌رمتر ده‌بێت. 

لە دوای جەنگی جیهانی دووەم بەگشتی و سەرەتای سەدەی بیست و یەك بەتایبەتی گەرمبوونێكی هەستپێكراو لە جیهاندا ڕوویدا. دوای لێكۆڵینەوەیەكی زۆر زاناكانی بواری كەشناسی و ژینگە ئەوەیان بۆ دەركەوت كە بەهۆی فاكتەرە دەستكردەكانی وەك (كارگەكان، بڕینی دار و نەهێشتنی سەوزایی، دوكەڵی ئەگزۆزی سەیاره و شەمەندەفەر و فڕۆكە،‌ پیسكردنی‌ ژینگە و ئاژەڵداری،...هتد) ڕێژەی غازی گرین هاوس Greenhouse Gasses لە هەوادا ڕۆژ له ‌دوای ڕۆژ ڕوو لە زیادبوون دەكات‌.

غازی گرینهاوس بە شێوەیەكی سەرەكی پێكهاتوون لە غازەكانی (دوان ئۆكسیدی كاربۆن، میسان، نایترۆس ئۆكساید، ئۆزۆن، كلۆرۆ فلۆرۆ كاربۆن، كاربۆن مۆنۆكساید، سەلفەر دایۆكساید). ئەم غازانە لە بەرگەهەوای ناو چینی ئۆزۆندا دەمێننەوە و وادەكەن كە ئەو تیشكی خۆرەی دێتە ناو بەرگە هەواوە زیاتر بمێنێتەوه و گەرمیەكە قەتیس دەكەن و ناهێڵن بچێتە دەرەوەی چینی ئۆزۆن .‌

 زاناكان ئاماژەیان بەوە كردووە كۆی گشتی ئەو وزەیەی كە غازی گرینهاوس لە هەوادا قەتیسی كردووه،‌ یەكسانە بە ٤٠٠ هەزار جار تەقاندنەوەی بۆمبی ناوەكی هێرۆشیما لە یەك ڕۆژدا و ئەم پرۆسەیە بۆ ٣٦٥ ڕۆژەكەی ساڵ بەردەوامی هەیە .
 
هەردوو غازی دوان ئۆكسیدی كاربۆن وغازی میسان بۆ ماوەیەكی دوورودرێژ لە هەوادا دەمێننەوە، سەرەنجامی زۆر مانەوەی گەرمی تیشكی خۆر، كەشوهەوا گەرمتر دەكات. 

گەرمتربوونی كەشوهەوا وادەكات چینی سەرەوەی زەریاكان گەرمتربێت. ئەمەش ڕێ بۆ توانەوەی بەستەڵەكەكانی جەمسەری باكوور خۆش دەكات. بەپێی دواین ئامار تا ئێستا لەسەدا ٥٠ی بەستەڵەكی جەمسەری باكوور تواوەتەوە .

 بەهۆی توانەوەی بەستەڵەكەكانەوە‌، ئاستی ئاوی زەریاكان زیاتر دەبێت ، بەم هۆیەوە كرداری بەهەڵمبوون خێراتر ڕوودەدات و دەبێتە هۆی بارانی بەلێزمە و لافاو؛ وەك ئەو بارانانەی كە لە ماوەی ڕابردوودا لە دهۆك و هەولێر و سلێمانی روویدا.

نووسینی : پێشه‌نگ نه‌وشێروان حه‌مه‌ كه‌ریم