|
كاروان ئاكرەیی : هەڵسەنگاندنی باری راگەیاندنی ئەمرۆی كوردستان ئەركی هەموولایەكمانە و بەرپرسیاریەتی هەمووشمانە |
|
|
|
kurdistantv@kurdistantv.net
07 تشرين الأول, 2009
|
KTV ...
كاروان
ئاكرەیی كەسایەتییەكی هێمن و واقیعبینە، جیا لەوەی پێشتر یەكێك بووە لە
تێكۆشەرە دێرینەكانی ناو بزووتنەوەی سیاسیی كوردستان،هەمیشە خاوەنی
هەڵوێستی واقیعبینی خۆی بووە و، قەت لەگەڵ ئەوەشدا نییە، مرۆ لە هەر
بوارێكدا كار بكات لە پڕێ ببێ بە كوڕێ، پێی وایە مرۆ دەبێت لەسەرەخۆو بە
تەدریجی پێبگات . لەم روانگەوە كاروان ئاكرەیی هەر بەتەنها خاوەنی
ئەزموونێكی دەوڵەمەندی بواری راگەیاندن نییە، بەڵكو لە سیاسەتیشدا
راوبۆچوونەكانی حیسابێكی وردی بۆ دەكرێت، چونكە پەنا بۆ میزاج و
عەسەبییەتی رۆژهەڵاتی نابات، وەك زانایانی سۆسیۆلۆژی باسی لێوەدەكەن.
یەكێك لە خاڵە پۆزەتیڤەكانی كاروان ئاكرەیی، ئەوەیە، لە وەڵامی پرسیاردا
دانامینێ، خاوەن زەخیرەیەكی فیكری، سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئابووریشە،بەڵام
هێمنی و تا رادەیەك خۆ بەدوورگرتنی لەناو جاڵجاڵۆكە ئاسای لەنێو بواری
راگەیاندن لە لایەك و لەنێو تێكڕای دامەزراوەكانی ژیان لە لایەكی دیكەوە،
وای كردووە ئەوتوانایەی هەیەتی نەتوانێ بیخاتە كارەوە،ئەمە خاڵێكی گرنگە
كە پێویستە بە جیدی بیری لێبكرێتەوە، چونكە كاروان ئاكرەیی توانایەكی لەبن
نەهاتووی هەیە بۆ خزمەتكردنی نیشتمان و ئەمڕۆش لە هەموو كاتێك زیاتر
پێویستیمان بەم جۆرە توانایانە هەیە، بەتایبەت كە دەمانەوێ وڵات بونیاد
بنرێتەوەو دایبمەزرێنینەوە.
لە روانگەی ئەم بۆچوونەی سەرەوە، گوڵان حەزدەكات لە هەر وەرزێكدا، كاروان
بخاتە ناو بابەتە هەنووكەیی و گەرموگوڕەكان، بەڵام كاروان خۆی پێیوایە،
پێویست ناكات زۆر قسە بكات، ئەم تەوازوعەی كاروان وای كردووە زۆر جار مافی
لە خۆی سەندۆتەوەو كەسانی دیكە بۆ خۆیان قۆستویانەتەوە، كە دەرەنجام
كارەكان بە رێگای دروستدا نەرۆیشتوون. بەهەر حاڵ ئەمجارە بڕوامان پێی هێنا
لەبارەی ئەو دۆخی راگەیاندنەی كوردیی قسە بكات، كە خەریكە نەك هەر دەسەڵات
و رۆشنبیران، تەنانەت شەقامی كوردیش هەراسان دەكات، هێندە ئاڵۆز بووە،
خەریكە لە تەونی جاڵجاڵۆكە دەچێ،بەتایبەت كاروان كە بەردەوام لە
راگەیاندنی حزبی كاریكردووە، بەڵام راستگۆیی و هێمنی لە كاركردن و
رووماڵكردنی هەواڵەكان بە پرانسیپی كاری هەر میدیایەك دەزانێت و پێی وایە
میدیا حزبی بێت یان ئەهلی كاری سەرەكی ئەوەیە كە لەگەڵ بینەر یان بیسەر
یان خوێنەری خۆی راستگۆبێت و بەراستگۆیانە زانیاری بگەیەنێتە هاووڵاتیان،
لەهەمانكاتدا دان بەو راستیەشدا دەنێت،كە هەتا ئێستاش بەشێكی كاری میدیا
جێبەجێكردنی ئەركە نیشتمانیەكانە و كاری میدیایە كە خەڵك بۆ ئەو ئامانجە
نیشتمانیانە هانبدات و هۆشیار بكاتەوە،هەروەها ئەو پێی وایە دەبێت ساڵ
لەدوای ساڵ میدیای حزبی بەرەو كاڵبوونەوە بچێت و زیاتر تێكەڵاوی ویست و
خواستەكانی كۆمەڵگا بێت، هەتا دەگاتە ئەوەی بتوانێت لە بازاڕدا لەسەر پێی
خۆی رابوەستێت.
بۆ هەڵسەنگاندنی باری میدیاش لە كوردستان، كاروان ئاكرەیی پێی وایە ناكرێت
بە چاوێكی موجەرد میدیا هەڵبەسەنگێنرێت چونكە میدیاش پەیوەندی بە
تایبەتمەندی و قۆناخی مێژوویی كۆمەڵگەی خۆمانەوە هەیە و هەموو لایەكمان
بەشێكی بەرپرسیاریەتی ئەم قۆناخەمان دەكەوێتە ئەستۆ و دەبێت هەموو پێكەوە
هەوڵبدەین میدیا لەم تەنگژەیە رزگار بكەین، هەروەها ئاماژەش بەوەدەكات
راستە یاسای رۆژنامەنووسی كوردستان یاسایەكی پێشكەتووە، بەڵام نابێت
بەوجۆرەش سەیر بكرێت كە ئەمە دەقێكی پیرۆزە و دەسكاری ناكرێت، بۆ قسەكردن
لەسەر هەموو لایەنەكانی ئەم پرسە گرنگە، كاروان ئاكرەیی بەمجۆرە رای خۆی
بۆ گوڵان خستەروو.
دەبوو راگەیاندن بایەخ بەو پەیامە سیاسیەش بدات، كە هەرێمی كوردستان
دەیویست بەرێگەی راگەیاندن بە جیهانی بگەیەنێت و بیسەلمێنیت كە هەرێمی
كوردستان فاكتەری ئاژاوە و ناسەقامگیری نیە
لە كوردستان زۆرجار كە باس لە كاری راگەیاندن دەكرێت بە داخەوە وا هەست دەكەیت كارێكی دابراو بێت لە پرۆسەی پەرەسەندنی كۆمەڵگە
ئەو ئاژاوەیەی ئەمرۆش لەراگەیاندن دروستبووە، بەشێكی دەگەرێتەوە بۆ ئەو
دەرفەتەی كە لە خودی یاسای رۆژنامەگەریدا بواری پێدراوە، لەسەر حسابی
سەقامگیری كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری
كاتێك لە كوردستان دەمانەوێت سوود لە ئەزمونێك وەربگرین بۆ چارەسەركردنی
گرفتێك، دەبێت لەم وڵاتانە بگەرێین كە گرفتی هاوشیوەی ئێمەیان هەبووە و
چارەسەریان كردووە
میدیای ئازاد و مەدەنی دەبێت بە پەرۆشەوە كار بۆ بڵاوكردنەوەی رۆشنبیری و
پێكەوە ژیان و رێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤ بكات و خۆی لە سەنگەربەندی سیاسی
ناوچەگەرێتی دوور بگرێت بە بەرپرسیارێتی بەرخورد لەگەڵ كێشە و گرفتە سیاسی
و كۆمەڵایەتیەكان بكات
پێویستە میدیای حزبی بە خۆیدا بچێتەوە و ئەو حزبی بوونەی ساڵ بە ساڵ بۆ
بەرژەوەندی كۆمەڵگا كاڵ بێتەوە و تا ئەو رۆژەی خۆی لە بازاڕدا دەبینێتەوە
بە داخەوە لەم هەڵبژاردنانەی ئەم دواییەدا بزاڤی رەخنەگرانەی رۆشنبیری
پاشەكشەی كرد و زۆربەی ئەو كەسانەی لە بواری فكر و رۆشنبیری دا ناسراون
كەوتنە لاگیری
لاباڵێكی سیاسی و بە جۆرێك وای لێهات كە تێروانینی خەڵك بۆ ئەو كەسانەی كە
لە بواری فكر و مەعریفەدا كاریان دەكرد هەمان تێراوانینیان بێت بۆ حزب و
سیاسەتمەدارێك
* هەڵسەنگاندنی رەوشی میدیا لە كوردستان پەیوەندی بە سەرجەم
بوارەكانی دیكەی كۆمەڵگەی ئێمەوە هەیە، بۆیە ئەگەر بمانەوێت هەڵسەنگاندێك
بۆ باری میدیا لە كوردستان بكەین، دەبێت بگەرێنەوە بۆ قۆناخە مێژووییەكەی
ئێستای كوردستان، پرسیاری من لەو خاڵەوە دەست پێدەكەم، ئەگەر بمانەوێت
هەڵسەنگاندێك بۆ باری ئێستای میدیا لە كوردستان بكەین، بەرێزت لە كوێوە
دەست پێدەكەیت؟
- بۆ ئەوەی بگەینە بۆچوونێك و بەرچاومان روون بێت و بتوانین رەوشی
راگەیاندنی ئێستایی كوردستان هەڵبسەنگێنین، بەو پێیەی كە راگەیاندنیش
شانبەشانی بوارەكانی دیكەی كۆمەڵگە گەشە دەكات و بەرەو پێشەوە دەچێت،
پێمباشە بگەڕێینەوە بۆ پێشینەیەك و ئەویش چۆنیەتی دروستبوون و پێكهاتنی
ئەم دەسەڵاتەی ئێستای هەرێمی كوردستانە.
ئەم حوكومرانیەی ئێستای هەرێمی كوردستان كە بەرهەمی راپەرینی 1991 یە،
لەوانەیە زۆر كەس پێش راپەرین پێشبینی ئەوەی كردبێت كە گۆڕانكاری بە سەر
باردۆخی عێراق و كوردستاندا دێت، بەڵام پێشبینیەكان لەو ئاستە نەبووینە،
بەوەی لە ناكاو خەڵكی كوردستان بەرەو رووی ئەركی بەرێوەبردنی وڵات
دەبێتەوە، بۆیەش بزووتنەوەی سیاسیی كوردستان ئەو ئامادەباشیەی وەكو پێویست
تێدانەبووەو بێجگە لەوە، كەشوهەوایەێكی ئاساییش لە ئارادا نەبووە بۆ
بیناكردنی حوكمڕانی.
بۆ نموونە هەڵبژاردنەكانی ساڵی 1992، لە باردۆخێكی نائاساییدا و وەك تەنیا
رێگە چارە لەبەردەم بزووتنەوەی سیاسیی كوردستان پەنای بۆ بردرا، بەڵام
وەڵامێكی مێژوویی بۆ كێشەی حكومڕانی لە وڵاتێك درایەوە،كە دەیان ساڵ بوو
سەرقاڵی شەڕی رزگاری نیشتمانی بووە دژ بە داگیركەران، ئەم بزووتنەوە
سیاسیە زۆر بەراشكاوی و بوێرانە لەو قۆناخە مێژووییە دا وەڵامی دایەوە، كە
لە كوردستان حوكمڕانی بە خۆسەپاندن نابێت، بەڵكو پەنا بۆ گرتنەبەری شێواز
و ئامرازی دیموكراتی دەستەبەر دەبێت، بەپشتگەرمی شەرعیەتی خەڵك دەبێت و
ئاسۆیەكی باشیش لە بەردەم دەرەخسێت كە بە بستەیی ئەركەكانی خۆی جێبەجێ
بكات و ئەو كاولكاریەی تووشی كوردستان بووە بە ئاوەدانكردنەوە بیگۆرێت.
ئەمە هەمووی لە كەشوهەواو و بارۆدۆخێكی نائاسایی بەرهەمهاتوو و نەك
دەرەنجامی پرۆسەیەكی درێژخایەن بووبێت و ئامادەیی بۆ كرابێت، چونكە بە
ئامانجی پاراستنی هەرێمەكە و پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە ئیدارییەی كە رژێمی
دیكتاتۆری دروستی كردبوو هاتە كایەوە، دەبووایە مەرجەعیەتێك هەبێت، بەڵام
بێ ئەوەی خەسڵەتی دەوڵەتی هەبێت كە لە كەشوهەوایەكی ئاسایی هاتبێتەكایەوە،
بەڵكو ئەو شێوازە خێرایەی ئەم ئەزموونەی لێ هاتە ئاراوە زیاتر بە مەبەستی
رێكخستنی ژیانی رۆژانەی خەڵك و رەنگدانەوەی بەسەر جۆری ئەم حكومڕانیەدا
زاڵ بوو.
ئەم حكومەتەی هەرێمی كوردستان رووبەرووی كۆمەڵێك ئەركی قورس و ستراتیژی
بووەوە كە هەموو بواری ژیانی كۆمەڵگەی كوردستانی دەگرتەوە، لە پێش
هەموویانەوە نەهێشتنی ئاسەواری دەیان ساڵی كاولكاری و داگیركردن، لەبواری
سەرخانی كۆمەڵگە كە رەنگە دیكتاتۆریەت كارێكی هێجگار گەورەی لەسەر كردبێت،
بە جۆرێك مرۆڤ بێ بەها كرابێت وگومانی لە خۆی هەبێت، یان بڕوای بەخۆی
نەبێت، هەموو ئەم ئەركانە رووبەڕووی ئەم ئەزموونە بوونەوە، كە دەبوایە
چارەسەری بۆ هەموو ئەم پرسانەی پێ بێت، خەڵكیش چاوەرێی ئەوەی لێدەكرد، بە
تایبەتی ئەوە یەكەمجار بوو كوردستان حكومرانیەكی نیشمانی هەبێت، هەموو ئەو
ئومێد و ئارەزووە پەنگخواردوانەی دەیان ساڵ بوو لە ناخیاندا لەو حكومرانیە
نیشتمانیەدا دەبینێتەوە، واتە خەڵك چاوەرێی ئەوەی لێدەكرد دەبێت ئەم
حكومرانیە هەموو ئەو ئومێد و ئارەزوانە جێبەجێ بكات،ئەمەش واتە حكومرانی
كوردستان كەوتە بەردەم كۆمەڵیك داواكاری بەربڵاو و قەبە، بەڵام
دواكاریەكانیش شەرعین، لەم حاڵەتەدا ئەم حكومرانیە نەیتوانی وەك دەوڵەتێك
لە ئاستی هەموو ئەو داواكاریانە بێت، چونكە دەوڵەت لە روانگەی هەموو
بیرمەندانی كۆمەڵناس و سیاسەتەوە دەرەنجامی گەشەكردنێكی هەمە لایەنەی
كۆمەڵگایە،بۆ ئەوەی وەك چەترێك بتوانێت بەڵانسێك بۆ كۆمەڵگە دروست بكات و
هاوكێشە ناوخۆیەكانی كۆمەڵگە بەرەو بەهێزبوونی پێگەی ئەو كیانە سیاسیە
ئاراستە بكات، بەڵام ئەم حكومرانیەی لە كوردستان دروست بوو، دەوڵەتێكی
ناچاری بوو و ئەو بنەمایانەی تێدانەبوو.
ئەگەر لێرەوە بێنە سەر بواری راگەیاندیش، راگەیاندن دەبوایە بانگەشە بۆ
ئەوە بكات، بەڵێ حكومرانیەكی نیشتمانی لە كوردستان دروست بووە و ئێستا
خەڵكی كوردستان خاوەنی چارەنووسی خۆیەتی و دەتوانێت بەرێگەی ئەو حكومرانیە
ئاواتەكانی خۆی بەدیبهێنێت، ئاواتەكانیش هێجگار زۆرن و ئاواتی میللەتێكە
كە دەرفەتی پێشكەوتنی بۆ نەرەخساوە، هەر بۆیە راگەیاندیش شانبەشانی هەموو
دامودەزگاكانی دیكە كەوتە خۆی بۆ ئەوەی رۆڵێك بگێرێت.
راگەیاندنی كوردستان تەواوكاری كارە سیاسی و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیریەكە
بووە، نەك ئەو راگەیاندنە بووبێت، كە بەشێوەیەكی پرۆفیشناڵ و پیشەگەری
كاری كردبێت، واتە شانبەشانی دامەزراوەكانی دیكە هەڵگری نیمچە پەیامێك
بووە چونكە لەو بروایەدام ناكرێت راگەیاندن دابڕاو بێت لە ئەركی قۆناغی
دیاریكراو، واتە دەبێت دەرەنجامی خوێندنەوەیەكی واقعیانەی رەوشی سیاسی و
كۆمەڵایەتی بێت. كەواتە ئەگەر بەدیدێكی واقعیانە سەیری بكەین، راگەیاندیش
وەك تێكرای دامەزراوەكانی دیكە رووبەرووی كۆمەڵیك ئەرك بووتەوە،كە خەسڵەتی
نیشتمانی و گشتی یان هەیە. هەر بۆ نموونە راگەیاندن دەبوو رووماڵی
پرۆژەكانی ئاوەدانكردنەوە بكات، دەبوو باسی نەداری و زوڵم و زۆرداریشی
بكردایە،دەبوو باسی ئەو گەمارۆیانە بكات كە دەوڵەتانی ئیقلیمی خستبوویانە
سەركوردستان هەروەها ئەو ئابڵوقە نێودەوڵەتیەی لەسەر هەموو عێراقیش بوو،
لە هەمووشی گرنگتر دەبوو راگەیاندن بایەخ بەو پەیامە سیاسیەش بدات، كە
هەرێمی كوردستان دەیوویست بەرێگەی راگەیاندن بە جیهانی بگەیەنێت و
بسەلمێنیت كە هەرێمی كوردستان فاكتەری ئاژاوە و ناسەقامگیری نیە، بەڵكو
میللەتێكە لە رێگەی شەرعیەتەوە دەستەڵاتێكی پێكهێناوە و تەنها ئامانجیشی
وەك نەتەوەیەكی دیكە لەم ناوچەیەدا بوونی هەیە و دەیەوێت ئەو پەیوەندیە
سەركوتكەرانەیەی بە سەریدا سەپێنراوە بە پەیوەنیكی دۆستانە و لە سەر
بنەمایی بەرژوەندی هاوبەش بگۆڕێت.
بێگومان ئەم باردۆخە درێژەی كێشا هەتا ساڵی 2003، لەوێ بەدواوە باردۆخەكە
گۆڕانێكی بەسەردا هات، ئەمەش بەو مانایەی ئەو ئامانجە نیشتمانی و
سیاسیانەی كە هەموو خەڵكی كوردستان و دامەزراوەكانی پێوەی خەریك بوون،
تارادەیەك لە دەستووری عێراقدا چەسپان، ئەم گۆڕانكاریە تەنها گۆڕانكاری
نەبوو لەئاستی سیاسیی، بەڵكو گۆڕانكاریەك بوو كە باری كۆمەڵایەتی و
رۆشنبیریشی گرتەوە و تەنانەت سایكۆلۆژیەتی خەڵكەكەشی گۆڕی،ئەو دڵەراوكێیەی
نەهێشت و خەڵكەكە زیاتر متمانەی پەیداكرد كە ئیتر دەتوانێت لەسەر خاكی خۆی
بە ئارامی بژی و پێشبكەوێت، ئەو سەروەریەی چەندین ساڵە خەباتی لە پێناودا
دەكات خەریكە نزیك دەبێتەوە و بەدەست دێت، ئەمە رەنگدانەوەیەكی ئیجابیانەی
بەسەر هەموو ژیانی كۆمەڵگە و هەموو دامەزراوەكانیشی هەبوو، لەناویاندا
رەنگدانەوەیەكی ئیجابیشی بەسەر خودی راگەیاندیشدا هەبوو.
لەم قۆناغەدا راگەیاندنی كوردستان بە گشتی دوو ئەركی لە پێشە:
یەكەمیان دەبێت ئەم سەروەریە نیشتمانیە بگەینینە دوا قۆناغ و ئەوەی
بەدەستهاتووە بپارێزرێت و تا ئێستاش ئەركە نیشتمانیەكان پێویستیان بە
هاندان و جۆشدان و كۆكردنەوەی خەڵكە، پێویستیان بە ئاراستەكردن و
دروستكردنی رای گشتیە. دووەمیشیان دەبێت راگەیاندن هەموو بوارەكانی
كۆمەڵگەی كوردستان بە سەربكاتەوە و پێ بە پێ لەگەڵ ئەو گۆڕانكاریانە كە بە
سەر كۆمەڵگا دا دێن پەرە بە كاری خۆی بدات و بە جۆرێك كە بە هەموو ئەم
دەرهاویشتە تازانە لە پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكان و بەهاو و بیربۆچوون و
سایكۆلۆژیەتی تاكەكانیش دێتە ئاراوە، كە ویست و خواستی خەڵكیش لە روویی
ماددی و مەعنەوییەوە روو لە زیاد بوونە و واتە راگەیاندن پێویستە
كرانەوەیەكی زیاتری هەبێت بە سەر كۆمەڵگەدا. لەمەشدا دەبێت راگەیاندن
بەرپرسانە هەڵسوكەوت بكات، چونكە زۆرجار كە باس لە كاری راگەیاندن دەكرێت
لە كوردستان بە داخەوە وا هەست دەكەیت كارێكی دابراو بێت لە پرۆسەی
پەرەسەندنی كۆمەڵگەو هیچ حسابێك بۆ كات و شوێن ناكرێت. بێگۆمان ئەم
تێروانینە نا زانستیە بۆ ئەركی راگەیاندن مەترسی درۆست دەكات بۆ هەر
كۆمەڵگایەك،،راستە پرانسیپی گشتی لەسەر ئاستی جیهان هەیە، كە دەبێت میدیا
چۆن بێت، بەڵام من دڵنیام هەر میدیایەك لەهەر وڵاتێك و لە هەر قۆناخێكی
مێژوویی دیاریكراو لە ژێر كاردانەوەی تایبەتمەندیەكانی ئەم وڵاتە و ئەو
قۆناخە مێژوویەدان، بۆیە لە كوردستانیش ناكرێت بەشێوەیەكی موجەرد و دوور
لە دەسنیشانكردنی تایبەتمەندیەكانی ئێستای ئەم قۆناخەی، باس لە میدیا
بكەین، بەواتایەكی دیكە ئەوەی ئێستا گفتوگۆی لەسەر دەكرێت و زۆر جار باس
وخواسێكی گەرمە و دەگاتە شەرە قسەش، لەسەر ئەوەیە ئایا رۆڵی راگەیاندن
چیە؟ من بەراشكاوی دەڵێم ئێستاش هەندێك ئەركی نیشتمانی گشتی هەن دەبێت
راگەیاندن كاری بۆ بكات، لەبەر ئەوەی گرفتی سەرەكی ئێمە لە كوردستان بە
درێژایی دەیان ساڵ ئەوە بووە هەموو بوارەكانی ژیانی كۆمەڵگەی ئێمە بە
دواكەوتوویی ماوەتەوە، چونكە ئەو سەروەرەیە نیشتمانیەمان نەبووە، هەتا
دەرفەتی ئەوە برەخسێت و كۆمەڵگە بكەوێتە خۆی و كارەكانی خۆی بەرەو پێشەوە
ببات، بۆیە ئێستا لەبەر ئەوەی ئەو سەروەریەی هەمانە بە نیوەچڵی و
هەڵواسراوی ماوەتەوە و لەژێر كاریگەری ئەگەری جیاجیادایە،بۆیە دەبێت
راگەیاندن هەمیشە هۆشیاركردنەوەی خەڵك بە ئەركی سەرشانی خۆی بزانێت، لەگەڵ
خەڵكی خۆی راستگۆ بێت و پێیان بڵێت ئێمە لە چ قۆناخێكداین، ئەركەكانی ئەم
قۆناخە چین، نەك ئەوەی دەبینین و وا نیشان دەدرێت كە دەوڵەتێكی خاوەن
سەروەرین و هەموو ئامانجەكانمان بەدەستهاتووە و هیچ گیروگرفتیكمان نییە،
نابێت وێكچۆنێكی ناواقعیانە لە نێوان كوردستان و وڵاتە ئەورۆپیەكان ببنە
پێوەری كاركردن. بە ڕای من ئەمە بۆ چوونێكی هەڵەیە و پەلەكردنە، رەنگە ئەو
پەلەكردنەش ئەگەر لە روویەكەوە سەیری بكەیت جۆرێك شەرعیەتی هەبێت، واتە
مەبەست تێپەركردنی دەیان ساڵی دواكەوتوویی و ژێردەستی یە، بە تایبەتی لە
بواری بە دەستهێنان و دەستەبەركردنی ئازادیەكان. چونكە بەربەست بۆ خواستی
ئازادیخوازی مرۆڤ نارەوایە، بەڵام پێموانیە لە ئەزموونی هیچ وڵاتێكێدا
ئازادی رەها هەبوو بێت و بە یاسا رێكنەخرابێت. واتە دوالزمی ماف و ئەرك بە
یاسا رێكدەخرێن، كاتێكیش ئەو هاوسەنگیە لەق دەبێت ئاژاوە و پەشێوی
كۆمەڵایەتی لێدەكەوێتـەوە. ناوەرۆكی هەر یاسایەكیش بەندە بە قۆناغێكی
دیاریكراو و ئەو مشتومڕەش كە لەمەر دارشتنی یاسایەك دێتە ئاراوە
رەنگدانەوەی بیروبۆچوونە جیاوازەكانی ناوخۆی كۆمەڵگەیە و هەروەها لە نێوان
كۆمەڵگەیەكی دیاریكراو كۆمەڵگاكانی دیكەیە. واتە ئەو یاسایەی كە دەشێت بۆ
فەرەنسا بگونجێت، مەرج نیە هەمان یاسا بۆ كۆمەڵگەی ئێران كۆپی بكرێت،
یاخۆد بۆ كۆمەڵگەی كوردستانیش راست بێت. یا ئەو یاسایەی لەو قۆناغەدا بۆ
كۆمەڵگەی كوردستان گونجاو بێت بێگومان بۆ قۆناغی دیكە ناگونجێت و دەبێت
گۆڕانكاری تێدا بكرێت. بۆیە هیچ شتێك وەك یاسا رەنگدانەوەی خەسڵەتەكانی
كۆمەڵگە لە قۆناخێكی دیاریكراو لە خۆ ناگرێت، واتە یاسا شتێك نیە كە
داڕێژرا ئیتر دەسكاری ناكرێت و بە پیرۆزی دەمێنێتەوە، نەخێر یاسا لەگەڵ
پەرەسەندنی كۆمەڵایەتی و سیاسیی و رۆشنبیری خودی كۆمەڵگە دەگۆڕدرێت، لەبەر
ئەوە بۆ ئەمڕۆی كوردستان راست نیە وڵاتێكی پێشكەوتوو و خاوەن ئەزمونێكی
درێژخایەنی بواری ژیانی پەرلەمانی و دیموكراتی بە نموونە بهێنینەوە و
بەهەمان تێروانین یاساكانیان بۆ هەر بوارێكی ژیانی خۆمان كۆپی بكەینەوە،
بۆ نموونە كۆمەڵگەی ئێمە كۆمەڵگەیەكی موسڵمانە، زۆرینەی خەڵكی كوردستان
موسڵمانە، ئەگەر ئەوە راستبوایە كە چۆن لە وڵاتێكی پێشكەتووی ئەوروپا لە
ئاستێكی بەرز ئازادیەكانی فەراهەمكراون دەبێت لە كورستانیش بەو شێوەیە
بكەین، ئەوا دەبوو لە كوردستانیش باسی ئایین نەكرێت، كەچی لە پرۆژە
دەستووری هەرێمیشدا باسی ئەحكامی تەشریعی ئیسلامی دەكرێت، واتە ئەو
تایبەتمەندیەی لە دەستووردا رەچاوكراوە دەبێت لە یاساكانی دیكەشدا رەچاو
بكرێت،بۆیە من پێموایە گرفتی گەورەی ئێمە ئەوەیە كە لەژێر كاریگەری هزرێكی
هاوردە دەمانەوێت باز بەسەر ئەو قۆناخە مێژوویەی كوردستان دا بدەین،
لەوانەیە ئاوات و مافێكی رەوا بێت، كە وەكو كۆمەڵگەیەكی كراوەو و
ئازادیخواز كە بتوانێت لەگەڵ دنیای ئەمرۆ رێبكات، بەڵام پەلەكردن و
كۆپیكردن و بازدان بەسەر تایبەتمەندیەكانی ئەم قۆناخە هەڵەی لێدەكەوێتەوە
و بەشێكی زۆری ئەو بێ سەروبەریەی ئەمڕۆ لە راگەیاندنی كوردستاندا
دەیبینین، بۆ ئەم هۆكارە دەگەڕێتەوە. یاسایەك بۆ بواری رۆژنامەنووسی هەیە
و زۆریش بە شان و باڵی هەڵدەڵێن، بێ ئەوەی لێوردبوونەوەیەك لە
لێكەوتووەكانی ئەم یاسایە هەبێت، ئەو ئاژاوەیەی ئەمرۆش لەراگەیاندن
دروستبووە، بەشێكی دەگەرێتەوە بۆ ئەو دەرفەتەی كە لە خودی یاسای
رۆژنامەگەریدا بواری پێدراوە، لەسەر حسابی سەقامگیری كۆمەڵایەتی و
رۆشنبیری، راستە دەبێت ئەو پەری ئازادیەكان لە یاساكەدا بەرجەستەببن
هەموومان دەمانەوێت یاسایەكمان هەبێت تا ئەوپەری ئازادی بۆ خەڵك فەراهەم
بكات، بەڵام ئەگەر لە قۆناخێكی دیاركراو كە ئەو ئامانجەی مەبەستە بە
پێچەوانە دەشكێتەوەو ئاژاوەی كۆمەڵایەتی لێدەكەوێتەوە، دەبێت هەموو لایەك
بەرپرسانە دان بەو هەڵەیەدا بنێت و چارەسەری گۆنجاوی بۆ بكرێت.
* زۆرجار ئێمە وەك راگەیاندنكار زاراوەی قۆناخی راگواستن بۆ ئێستای
كۆمەڵگەی خۆمان بەكاردەهێنین، ئەمەش بە هاوشێوەی كۆپیكردنەوەی هزر و بۆ
چوونەكانی دیكە، واتە چۆن لە دەوڵەتانی ئەورپای رۆژهەڵات لە میدیای
حكومیەوە هەنگاویان هەڵگرتووە بۆ میدیای ئازاد، بەڵام لەمەشدا وڵاتی ئێمە
جیاوازە، ئێمە لە ساڵی 1991 میدیایەكمان نەبووە پێی گوترابێت میدیای
حكومەت یان میدیای دەوڵەت، ئەوەی هەمان بووە و نەمانبووە، دوو رادیۆی كۆنی
شەپۆلی كورتمان هەبووە،ئەگەر راشكاوانەتر قسە بكەین، هەر بۆ نموونە ئێستا
بەرێزت بەرێوەبەری گشتی كەناڵێكی ئاسمانیت لە كوردستان، پێشتر ئێمە
كەناڵێكی سەتەلایتمان نەبووە، هەتا من داوا لە كاروان ئاكرەیی بكەم،ئەم
كەناڵە پێشتر هی دەسەڵاتێكی سەركوتكار بووە، ئێستیا بیگوازەرەوە بۆ
كەناڵێكی دیموكراتی یان سەربەخۆ،ئێمە هەموو شتێكمان لە سفرەوە
دەستپێكردووە،پرسیاری ئێمە لێرەدا ئەوەیە ئایا بۆچی ئێمە هەوڵنادەین
كێشەكانی ناو كۆمەڵگەی خۆمان چارەسەر بكەین،زیاتر حەزمان لەوەیە ئەو
كێشانە چارەسەربكەین كە لەدەروە بۆ خۆمانی دروستدەكەین؟
- بەراوردكردنی كوردستان لەگەڵ هەر وڵاتێكی دیكە، تەنانەت ئەو وڵاتە
سۆسیالیستیانەی لە سیستەمێكی ناوەندی توندەوە بەرەو كرانەوە هەنگاویان
هەڵگرت و ویستیان سیستەمێكی دیموكراتی پیادە بكەن هەڵەیە، ئەمە نەك تەنها
بۆ كوردستان هەڵەیە، بەڵكو بۆ هەر وڵاتێكی دیكەی دنیا، ئێستا لە ئاكامی
پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا بیروبۆچوونی وەك یەكیش لە زۆر رووەوە سەریهەڵداوە،
لەوانەیە دەوڵەتە پێشكەتووەكان لە زۆر رووەوە لەیەكتری بچن كێشە و گیرو
گرفتی وەك یەكیان هەبێت و شێوازی رووبەڕووبوونەوەی گرفتەكانیشیان لە یەك
نزیكە و سوود لە ئەزموونی یەكتری وەردەگرن، ئەمە بەو واتایە نیە كە لە
كوردستان دەرگاكان دابخرێن و سوود لە ئەزموونی دەوڵەتانی جیهان وەرنەگرین.
كاتێك لە كوردستان دەمانەوێت سوود لە ئەزمونێك وەربگرین بۆ چارەسەركردنی
گرفتێك، دەبێت لەم وڵاتانە بگەرێین كە گرفتی هاوشیوەی ئێمەیان هەبووە و
چارەسەریان كردووە، كوردستان بەپێی پێگە جوگرافیەكەی نزیكە لە ئەوروپا،
نابێت ئەو راستیە لە بیر بكرێت كە كوردستان رووەو كۆمەڵگەیەكی ئازاد و
كراوە هەنگاو دەنێت و رەنگە ئەمە تێروانینی بەر چاوی زۆربەی رۆشنبیرانیش
بێت. بێگومان ئەوروپا نموونەی ئەو كۆمەڵگەیەیە كە هاندەرە بۆ ووڵاتانی
ئێمە. بەڵام نابێت لەوەدا هەڵە بكەین و بازدەین بەسەر قۆناغەكەدا، بەرای
من تا ئێستا دەوڵەتێكی ئیسلامی لە و چەشنە فرە رەنگی و كراوە نیە تاكو
وەكو نموونەیەكی هاندەر بێت بۆ ئەوەی بەو ئاراستەیەدا هەنگاو بنێین . ئەمە
میراتێكی مێژوویی سلبی یە بۆمان ماوەتەوە كە زۆربەی وڵاتە ئیسلامیەكان لە
بازنەیەكی داخراو دا دەخۆلێنەوەو هێشتا خۆیان لە دووڕییانێكیشدا
نابیننەوە. ئەگەر ئەم روانگەیە راست بێت كوردستانەكەی خۆمان هەنگاوی جددی
بە ئاراستەیەكی راستدا دەنێت، بەو پێیەی كە لە ئەگەری پێشكەوتن و كاریگەری
تەكنۆلۆژیا بە سەر هەموو وڵاتانی دنیادا بواری بیناكردن و ئەزموونێكی
تایبەتمەندی بۆ هەر وڵاتێكی نەهێشتووە. واتە ناكرێت لە ژێر پەردەی
تایبەتمەندیەكان و كاریگەریەكانی ئاسۆی دوارۆژی خۆمان نەپێكین. بێگومان
هەموو وڵاتانی دونیا بە تایبەتی ئەوانەی هاوشێوەی وڵاتی ئێمەن بەرەو روویی
تەوژمێكی بە هێزی هەمەلایەنەی جیهانگیری بوونەتەوە و زۆربەی دیاردە و كێشە
سیاسی و ئابوری و رۆشنبیریەكان مۆركێكی جیهانیان وەرگرتووە بە جۆرێك هەموو
مرۆڤایەتی بە خۆیەوە سەرقاڵ كردووە. رۆڵی هەر وڵاتێك و بەشداربوونی لە روو
بەڕووبوونەوی كێشەكان بەندە بە توانای خۆیەوە، بە تایبەتی ئەم وڵاتانەی
خاوەن ژێرخانێكی بە هێزن و ئەزموونێكی سیاسی و دیموكراتیانەیان هەیە باشتر
دەتوانن بەرخورد لەگەڵ ئەم جیهانی بوونە بكەن. هەر لێرەشەوە گرنگیدان بە
ژێرخانی هەمە لایەنەی كۆمەڵگەی كوردستان و بەرەو پێشەوەبردنی سیستەمی
حوكمرانی رووەو كرانەوەیەكی زیاتر و رەخساندنی بواری بەشداریەكی
بەرفراوانتری هاوڵاتیان لە پرۆسەی سیاسی و كۆمەلایەتی دا دەرفەتی
بەرجەستەبوونی نەتەوە خوازیمان و چۆنیەتی هەڵسوكەوت لەگەڵ دونیای ئەمرۆ
باشتر دەرەخسێت.
* ئایا بەرێزتان مەبەستان ئەوەیە سوود لە تەكنەلۆژیا وەربگرین بۆ
كورتكردنەوەی ماوە، بۆ نموونە بڵێین بەریتانیا بە 200 ساڵ گەیشتۆتە ئەم
پێشكەوتنە، ئێمە سوود وەربگرین بە 20-30 ساڵ ئەو ماوەیە ببرین، ئایا
بەرێزت مەبەستت بەمجۆرەیە؟
- مەبەست ئەوەیە، ئایا ژێرخانی كۆمەڵگەی كوردستان چەند لەبارە تا بتوانین
ئەم قۆناخبڕیە بكەین؟ دەبێت لەمە ورد بینەوە، پێموایە نابێت لە دونیا
داببڕێین، بەڵام دەبێت لەوەدا زۆر وردبین بین كە چۆن دەتوانین مامەڵە
لەگەڵ دونیا بكەین، بە شێوەیەك كە نەتوێینەوە، بۆنموونە فەرەنسا ئێستاش لە
هەوڵی پاراستنی تایبەتمەندیەكانی خۆی بەرامبەر جیهانگیری ناكەوێت، بەڵام
فەرەنسا بۆیە دەتوانێت ئەمە بكات چونكە خاوەنی ژێرخانێكی پتەوی ئابوری و
زانستی رۆشنبیرییە. بۆیەش دەتوانێت لە مامەڵە كردن لە گەڵ جیهانیبوون
تارادەیەك خەسلەتەكانی خۆی بپارێزێت. بەڵام دەبێت ئەو پرسیارە بكەین، ئایا
ئێمە تاچەند توانای مامەڵە لەگەڵ جیهانگیریمان هەیە، بە جۆرێك كە باڵانسێك
لە نێوان كوردستان و ئەو جیهانگیریە رابگرین؟ ناكرێت لە تەوژمی جیهانگیری
رابكەین، ئێمە لە سەردەمێكدا سەرقاڵی كامڵبوونی نیشتمانی و نەتەوەییمانین
كە جیهانگیری خەریكە هەموو سنورەكان دەبەزێنێت، لە راستیدا ئەمە گرفتێكە
پێویستی بە لێكۆلینەوە و كاری جددیە. لام وایە جیهانی بوون تایبەتمەندیە
زیندووەكانی میللەتان لە باوەش دەگرێت و پێی دەوڵەمەند دەبێت، بۆیەش
نــــــاكرێت دەستبەرداری كامڵبوونی نییشتیمانیمان بببین، چونكە ئەوە
دەبێتـە مایەی سڕینەوەو تواندنەوەی خەسڵەتە تایبەتمەندیەكانی گەلێك كە
رووی لە ئازادی و بونیاتنانی كۆمەڵگەیەكی سەردەمانەیە، بە تایبەتی
پێموانیە كۆمەڵگەی كوردستان چەقبەستووە، بەڵكو هۆكارێكی ئەو ململانێیە
توندەی بواری رۆشنبیری و میدیا بەرجەستە بوونی زیندووێتی و ئارەزووی
ئازادیخوازیێتی.
* ئێمە ماوەیەكە باسی ئەوە دەكەین، ئێمە هەموومان ئاواتمان ئەوەیە بگەینە
كۆمەڵگەیەكی كراوە،بەڵام ئومێدی گەیشتن بە كۆمەڵگەی كراوە هەوڵ و تێكۆشانی
دەوێت، خۆ ناكرێت ئێمە بانگێشەی كۆمەڵگەی كراوە بكەین و وەك كۆمەڵگەی
داخراو مامەڵە بكەین،لەم چوارچیوەیەدا ئەگەر باسی راگەیاندن بكەین،
دەبینین لە كۆمەڵگەی كراوەدا راگەیاندن پێداویستی خەڵكە،كەلوپەلێكە بازاڕ
پیویستی پێیەتی،لەوڵاتی ئێمە گوایا900 بڵاوكراوە دەردەچێت،ئایا ئەم
ژمارەیە لەسەر داواكاری خەڵك و بازار دروستببوە، یان شتێكی دیكەیە، ئایا
سەرچاوەی دابینكردنی بودجەی ئەم بڵاوكراوانە كێ دابینی دەكات؟
- ئەگەر بە وردی لە كۆمەڵگەی كوردستان بكۆڵینەوە دەردەكەوێت كە كوردستان
لە ژێر سایەی سیستەمێكدا تێدەپەڕێت كە لە روویێكەوە تازە سەرەتاكانی
سەرمایەداری بە تایبەتمەندیەكانی سەرمایەی كوردستانەوە سەرهەڵدەدات و
هاوكات هێشتا كاریگەری مۆڵكیەتی پێش سەرمایەداری بە زەقی دەبینرێت، بە
تایبەتی دەرهاویشتەكانی لە بواری سیاسی و كۆمەڵایەتی، واتە هەموو
دیاردەكان هێشتا دەرەنجامی پەرەسەندنێكی ئاست بەرزی ئابووری و كۆمەڵایەتی
نین، بە واتایەكی دی ئەو زەمینەیە نەرەخساوە كە بەیەكجاری پشت لە
مەركەزیەت و ئاراستەكراوی بكرێت و رووە و دیموكراسیەتێكی سەقامگیر
هەنگاوەكان بندرێن. هێشتا هۆكاری خودی كاریگەری خۆی هەیە لە ئاراستەكردنی
رەوش و جموجولی رۆشنبیری و میدیایی، دەرچوونی ئەو ژمارە زۆرەی
بڵاوكراوەكان ئاماژەیەكی ئیجابی نیە بۆ هەڵسەنگاندنی هەستی پێشكەوتنی
كۆمەڵایەتی بە تایبەتی ئەگەر باس لە بڵاوكراوەی ئەهلی بكرێت، لام وایە
هێشتا بازاری كوردستان لەئەگەری ئەو كەڵەكەبوونەی كزەی سەرمایەی نیشتمانی
هێشتا زۆری ماوە دەرفەتی سەرهەلدانی میدیایی ئازاد برەخسێندرێت، هێشتاش
ئەو كەڵەكە بوونە لە سەر ئاستی حكوومەتە و كۆمپانیا ئەهلیەكان زۆر بە كەمی
بەشدارن لە پرۆسەی بیناكردن و پێشخستنی بازارەوە، بۆیەش زۆربەی ئەو
بڵاكراوانە لە ژێر كاریگەری هۆكارە سیاسیەكان سەریان هەڵداوە هەر لەوێشەوە
پشتگیری دەكرێن، واتە ململانێی سیاسیە كە ئاراستەی ئەو بڵاوكراوانە دیاری
دەكات نەك پێوەری بەرهەم و سوودی بازار چونكە لە وڵاتە پێشكەوتووەكانی
دنیا بێجگە لەوە كە میدیا كاریگەریەكی راستەوخۆی هەیە بە سەر چۆنیەتی
حوكمڕانی و تەواوی پرۆسەی پێشكەوتنی ئابوری و كۆمەڵایەتی بۆخۆیشی بوارێكی
بەرفراوانە بۆ وەبەرهێنان بۆیەش دەبینین كۆمپانیای زەبەلاح تایبەت بە
میدیا هاتوونەتە مەیدان و لەوێوە سەرمایە دەخرێتە گەڕ و بە پێی پێوەری
بازار كۆمپانیاكان پەرە بە كاری خۆیان دەدەن و رۆژ بە رۆژ پێگەی میدیا و
كاریگەریەكانی بە هێزتر دەبێت، تا ئەو رادەیە كە هەموو بوارەكانی ژیانی
كۆمەڵگاكانیان كەوتوونەتە ژێر چاودێریەكی راستەوخۆی ئەو میدیایە، بێگومان
ئابووری ئازاد و هزر و بیری لیبرالیزم و فەلسەفەی عەقلانیەت بە درێژایی
دەیان ساڵ رۆلی كاریگەریان هەبووە لە وەبەرهەمهێنانی گیانی پێكەوە ژیان و
یەكتری قبوڵكردن، بە جۆرێك ئێستا كە ئەم پرەنسیپە بووەتە كولتوورێكی
دانەبڕاو لە ژیانی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی ئەم وڵاتانە، ئێمە لە
كوردستان بە هۆی نەبوونی ئەو پێشینە مێژووییە لە مەڕ كولتووری یەكتر
قبوڵكردن و گیانی لێبۆردەیی هێشتا لە قۆناغێكی سەرەتاییداین، پتر هۆكاری
خودی واتە بزوتنەوەی سیاسی و ناوەندە رۆشنبیریەكانن كە سەرقاڵی
وەبەرهەمهێنانی ئەم كولتورەن، كەچی لە وڵاتەكانی دی بووەتە نەریتێكی
كۆمەڵایەتی و رەنگە مرۆڤەكان بە دەگمەن دوور لەم نەریتە بیر بكەنەوە
- بەڵام لە كۆمەڵگەی ئێمە میدیا كار بۆ ئەوە ناكات بەرهەمەكەی بفرۆشرێت،
بەڵكو پێشتر لایەنێك هەمووی لێكریوەتەوە، ئایا بۆ ئەمە بۆتە كولتوری میدیا
لە وڵاتی ئێمە؟
- ئەمە راستە، لەبەر ئەوەی تایبەتمەندیەكانی كۆمەڵگەی كوردستان لەم
قۆناغەدا بەم جۆرەیە، واتە هێشتا پێویستی بە كۆكردنەوەی خەڵكە لە پێناو
ئامانجە گشتی نیشتیمانیەكان، بۆیەش زۆربەی دامودەزگاكانی راگەیاندن بەم
ئاراستەیەدا كاردەكەن، كەچی لە ئەورۆپا بە حوكمی جیاوازی و ئاستی
پێشكەوتنی كۆمەڵگاكانیان مرۆڤ وەها رادێت كە پتر گرنگی بە كەسایەتی خۆی
بدات و بزانێت چۆن مامەڵە لەگەڵ بەرژەوەندیەكانی تاكەكەسی خۆی دەكات،،
بێگومان لێرەدا تۆ مەبەستت خاوەندارێتی حزبە بۆ میدیا، حزب پێشوەختە هەموو
پێداویستیەكانی بۆ دابیندەكات، پێوەرەكەشی بازار نیە، ئەمەش واتە هێشتا
زۆری ماوە راگەیاندنی كوردستان بە پشت بەستن بە بازار دروست ببێت، وەكو
باسمان كرد لە ئەوروپا ئەو بازارە چارەنووسی میدیا و خەسڵەتەكانی
دیاریدەكات، خۆ ئەگەر ئەو میدیایە لە بازار كورتی هێناو بەردەوام زەرەری
بە خاوەنەكەی گەیاند بێگومان لە كار دەكەوێت و چیتر بەردەوام نابێت،
هەڵبەتە ئەوە بەو واتا میكانیكی یە نیە كە بازار بەو سادەیی و ساكارییە
كاریگەری خۆی هەبێت، بەڵكو ئاستی ئاگایی گشتی و تاكەكانیش رۆڵێكی
كاریگەریان هەیە لە برەودان بە كاری میدیایی و رادەی سەركەوتنی.
* ئەگەر هەر باسی پەیوەندی نێوان تاك و میدیا بكەین، گومانی تێدانیە ئەركی
میدیا گەیاندنی راستیە بۆ تاك. ئەگەر ئەم پەیامە لەگەڵ ئەو شەڕە جنێوە
بەراورد بكەین كە ئێستا لەهەندێك لایەنی میدیای كوردی دەبینرێت،پرسیار
ئەوەیە، ئایا جنێو لە كوردستان بۆتە ئەو كەلوپەلەی لە بازاڕی میدیا
بفرۆشرێت؟
- هۆكاری ئەم باردۆخە بەشێكی سەرچاوە لەو پەیوەندیە كۆمەڵایەتیە كلاسیكیە
و ناوچەگەرێتی وەردەگرێت، زۆریشی دەگەرێتەوە بۆ لەتبوونی دەیان ساڵەی
بزوتنەوەی سیاسی كوردستان كە ململانێیەكی توندی هێناوتە ئاراوە تا
بەكارهێنانی زەبرو زەنگ لە نێوان لاباڵە سیاسیەكان. ئەم بەسەرهاتە تاڵە
رەنگدانەوەی هەبووە بە سەر هەموو بوارەكانی ژیاندا و كاریگەری بە سەر
مێشكی هەر تاكێكیشی دروستكردووە، میدیاش لەوە بەدەر نەبووە، بۆیەش پەنا
بردن بۆ زمانی زبر و ناو زڕاندن و چەواشەكاری دەرهاویشتەكانی ئەم
كاریگەریەن زمانێك كە بەرامبەرەكەی پێ قبول نیە و بوونی خۆی و راستیی خۆی
لە نەهێشتنی بەرامبەرەكەیدا دەبینێتەوە، واتە گەر بەرامبەرەكەی بسرێتەوە
خۆی بە هێزە و بە پێچەوانەوە ئەمە زۆر دوورە ئـــــەركی میدیا كە دەبێت
بەر لـــە هەموو شتێك رێز لـە خوێنەر و بیــنەر و بیسەری خــــــۆی
بـــگرێت، وە پـــەر بە پرۆسەی دیالۆگ و یەكتر دواندن بدات، بە داخەوە ئەم
پرەنسیپە تووشی شێواندنێكی گەورە هاتووە، بۆیە هەموو لایەك بەرپرسە لە
راستكردنەوەی ئەم بە لارێدا رۆیشتنە. هۆكارێكی دیكەی بە هێزی لە پشت ئەم
گرژیە و یەكتر نەخوێندنەوە هەروەها پەروەردەی دەیان ساڵەی ژێر سایەی
دیكتاتۆریەت و تاكڕەوییە كە شانبەشانی هۆكارە مێژووییەكانی دیكە ئەم
كولتوورە لە ناو ناخی كۆمەڵگەی كوردستانیشدا رەگی خۆی داكوتاوە. تا ئەو
رادەیە كە بیركردنەوەی تــــــــــــــــــــــاكڕەوانە كاریگەری خۆی لە
سەر تاكەكانیش بەجێهێشتووە، بە جۆرێك كە سنووری نێوان تاكەكانی كۆمەڵگا
گرژە و رارایی و دوو دڵی و گومانی تێدایە. بە داخەوە بزوتنەوەی سیاسی و
رۆشنبیری كوردستان لە ماوەی حوكمڕانیی نیشتمانیدا نەیتوانیوە وەكو پێویست
شوێن بەو كولتوورە چۆڵبكات بەڵكو خودی بزووتنەوە سیاسی و رۆشنبیریەكە لە
ژێر كاریگەریەكەی قورتار نەبووە، هەر چەندە ناسنامەی سیستەمی حوكمرانیی لە
كوردستان یەكلابۆتەوە، بەڵام بە داخەوە تا ئێستاش خولیای تاك حزبی و تاك
نەتەوەیی و رەوتێكی فكری و رۆشنبیری دیاریكراو لێرەو و لەوێ هەستپێدەكرێت،
بێگومان چارەسەریەكەی برەودانە بە پرۆسەی گەشەسەندنی كۆمەڵگە و زیاتر
كاركردنە بە ئاراستەی پێشكەوتنی ئابووری و سەقامگیری كۆمەڵایەتی، تاكو
ئارامی هێوری شوێنی ئەو گرژیەو راراییە بگرێتەوە، ئەوانەی خۆیان بە میدیای
ئازاد ناساندووە لە رێزی پێشەوەی ئەم بەرپرسیارەتیەدان، چونكە میدیای
ئازاد و مەدەنی دەبێت بە پەرۆشەوە كار بۆ بڵاوكردنەوەی رۆشنبیری و پێكەوە
ژیان و رێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤ بكات و خۆی لە سەنگەربەندی سیاسی
ناوچەگەرێتی دوور بگرێت بە بەرپرسیارێتی بەرخورد لەگەڵ كێشە و گرفتە سیاسی
و كۆمەڵایەتیەكان بكات. چونكە لە راستیدا لە كۆمەڵگە پێشكەووتوەكاندا ئەوە
میدیای ئازادە كە خەلك پەنای بۆ دەبات و بە سەرچاوەی كردنەوەی گرێ
كوێرەكانی دەزانێت.
* بۆ ئەم تەنگژەیەی ئێستا میدیا تێـــــكەتــــووە، نموونەیەك دەهێنینەوە،
ئەگەر نموونەكە لە جێی خۆیدا بێت، ئەگەر ئەم تەنگژەیەی ئێستای میدیا بە
تەنگژەی چەند ساڵی پێشووی تەنگژەی ترافیك لە كوردستان بچووێنین، بێگومان
تەنگژەیەكی گەورە بوو،هەوڵدرا بە دروستكردنی شەقامی تازە و پرد و تونیل و
هێنانی ئۆتۆمبیلی نوێ، مۆڵەتی شۆفێری رێكخرا، بەمانە تارادەیەكی زۆر ئەو
تەنگژەیە كەمبێتەوە،ئەگەر تەنگژەی ئێستای میدیاش وادابنێن بەشێكی دەكەوێتە
سەر رۆژنامەنووس، بەشێكی دەكەوێتە سەر حزبەكان بەشێكی دەكەوێتە سەر
حكومەت،ئایا چۆن هەموو لایەك پێكەوە شانی بەینە بەر و ئەم گرفتە چارەسەر
بكەین؟
- من ئەوە بەراست دەزانم، دەبێت ئەم باردۆخە تاوتوێ بكرێت و بەدوای
چارەسەرێكدا بگەڕێین، دۆزینەوەی چارەسەریەكەش دەكەوێتە ئەستۆی هەموو ئەو
لایەنە پەیوەندیدارانە، پێشتر لاوێكی كورد دەرفەتی ئەوەی نەبووە لە بواری
میدیا بخوێنێت، هەڵگری پسپۆریەكی ئەكادیمی بێت لەم بوارەدا و ئەمڕۆ لە
كارەكەیدا رەنگبداتەوە، بەداخەوە لەماوەی حكومڕانی نیشتمانیشدا نەتوانرا
وەكو پێویست كار بۆ ئەم بوارە بكرێت، واتە رۆژنامەنووسی ئەكادیمی
پرۆفیشناڵ لێوەشاوە بێتە ئەو مەیدانە، یان ئەگەر هەشبێت لاوازە،لایەنێكی
دیكە ئەوەیە هەموو بوارەكانی ژیان هێشتا لە ژێر كاریگەری شەڕی ناوخۆییدان،
سەرەڕای هەوڵی بەردەوام هێشتا لە ئاسەوارەكانی رزگاریان نەبووە.
راگەیاندنی حزبی كە بۆ ئەمرۆش بە پێویستیەك دەزانرێت بێ بەری نیە لەو
بەرپرسیارێتیە، ئەگەر لەم راگەیاندنە بایەخێكی زیاتر بە مەسەلە
نیشتمانیەكان دەدرێت ئەمە بەو واتایە نیە كە میدیای دیكە خۆی لەم ئەركە
نیشتمانیە بدزێتەوە، بە پێچەوانەشەوە میدیای حزبی لە جێگەی خۆی نەچەقیوە و
بۆ نموونە ئێستا وەكو پێش دە ساڵ نیە و ئێستا گۆڕانێكی زۆر بە سەر
ئەركەكانی دا هاتووە، میدیای حزبی دەبێت زیاتر توانای خۆی بۆ خودی كۆمەڵگە
و كێشە و گرفتە كۆمەڵایەتیەكان تەرخان بكات، دەبێت زیاتر بە دوای ویست و
خواستی خەڵكدا بگەڕێت، لەو رووە میدیایی حزبی كەموكوریەكی بەرچاوی هەیە و
لە ژێر پەردەی زمانحالی خۆی لەو بوارە پر حەساس و ئاڵۆزە دەدزێتەوە، كەچی
ئەوەی راستە دەبێت بە هەموو ئەو بوارانە را بگات كە لای كۆمەڵگا جێگای
بایەخن، حزبی بوونی میدیا ئەوە ناگەیەنێت كە چاوپۆشی لە دیاردە سلبیەكان
بكات و لە وشیاركردنەوەی هاوڵاتیان و دانی زانیاری كەمتەرخەم بێت، بۆیە
لام وایە پێویستە میدیای حزبی بە خۆیدا بچێتەوە و ئەو حزبی بوونەی ساڵ بە
ساڵ بۆ بەرژەوەندی كۆمەڵگا كاڵ بێتەوە و تا ئەو رۆژەی خۆی لە بازاڕدا
دەبینێتەوە.
* تۆ زۆر باسی سەروەری یاسات كرد بۆ پاراستنی ئازادیەكان، وەك ئاشكرایە
حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كابینەی پێنجەم هەنگاوێكی جدی هەڵگرت بۆ
جیاكردنەوەی دەسەڵاتی دادوەری وەك دەسەڵاتێكی سەربەخۆ لە كوردستاندا،بۆیە
لەم روانگەیەوە دەبێت حكومەت پرۆژەیەكیشی بۆ پشگیری میدیا هەبێت،ئایا
حكومەت لەم بوارەدا چ ئەركێكی دەكەوێتە ئەستۆ؟
- باسی دەسەڵاتی دادوەریت كرد، ئەمە یەكێكە لە ئەركە گرنگەكانی حكومەت بۆ
ئەوەی زەمینە برەخسێنێت یاسا رۆڵی خۆی بگێرێت، یاسا بەسەر هەموو بوارەكانی
كۆمەڵگەدا سەروەر بێت، لە ناویاندا میدیاش، لە بەرامبەر ئەو پێشلكاریانەی
رۆژانە لە میدیاكانی كوردستان دەبیندرێن، دەبێت یاسا بە رۆڵی خۆی هەڵسێت و
ئەو پێشێلكاریانە رابگرێت. ئەگەر شتێك زیانی بۆ بەرژەوەندی گشتی هەبێت
ئەوا كاری داواكاری گشتیە كە خۆی لێ بە خاوەن بكات و ئەو مەترسیە رابگرێت،
بەو پێیەی كە ئەمە لە مەسەلەی حزبایەتی و ناوچەگەرێتی دەرچووە و مەترسی
هەیە لە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان.ئەگەر ئێمەو مانان بە خولیای ئازادی
رەها كەوتوینە ئەو بوارە، ئەوە كاری داواكاری گشتیە كە پێمان بڵێت ئیوە لە
یەك و دوو سێ و چوار سەرپێچی یاساییتان كردووە دەبێت راستبكرێنەوە و سزای
یاسایی بدرێین. خاڵێكی دیكە كە من پێشتریش لە بۆنەیەكی دیكە ئاماژەم
پێكردووە،ئەم قۆناخەی ئێستای كوردستان وا دەخوازێت كە حكومەت دەستی
هاریكاری بۆ زۆر لە بوارەكانی كۆمەڵگەی كوردستان درێژ بكات، هەتا لەرووی
كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری و میدیاش، لەبەرئەوەی لەم قۆناخەدا سەرمایەی
نیشتمانی نەشونمای نەكردووە، ئەو كەڵەكە بوونە پێویستیەی بە خۆوە نەبینوە،
تا بتوانێت كارەكانی خۆی هەڵسورێنێت، بۆیە كارێكی زۆر ئاساییە حكومەت
دەستی بگرێت. بۆ میدیاش حكومەت دەتوانێت ئەم رۆڵە بگێرێت، پێموایە ئێستاش
لە ئەورپا ئەمجۆرە دەستگرتنەی حكومەت بۆ میدیا هەیە، هەتا بۆ میدیای
حزبیش، بۆ ئەوەی بتوانێت لەسەر پێی خۆی بوەستێت، ئەم لەسەر پێ وەستانەش بۆ
ئەوەیە وردە وردە بنەمای مانەوەی خۆی بونیاد بنێت، تا وای لێدێت پێویستی
بە هاریكاری حكومەت نامێنێت، حكومەتێكیش كە دەیەوێت دیموكراسی پیادە بكات
دەبێت ئەمە ئامانجی بێت، لە ئێستای كوردستانیش كاری لەمجۆرە زۆر كراوە،
بەڵام رێكخراو نیە، زۆرجار تاكەكەسیە و میزاج بڕیار دەدات كە پشتگیری ئەم
میدیایە بكرێت و پشتگیری ئەو نەكرێت، یان لە چۆنیەتی ئەو هاریكاری
كردنەكە. ئێستاش دەبێت حكومەت لەبواری میدیا رۆڵی خۆی هەبێت و دەستی
میدیاكان بگرێت.
لەم بۆنەیەدا حەزدەكەم ئاماژە بە خاڵێكی گرنگ بكەم ئەویش رۆلێ رۆشنبیرانە،
كە مشتومڕێكی زۆر هەڵدەگرێت، ئایا رۆشنبیر كێیە؟ مەرجە رۆشنبیر لە دەرەوەی
حزب بێت؟ ئەگەر لە حزبێكدا كاربكات ئەوە رۆشنبیر نیە؟ ئایا ئەركی رۆشنبیر
چییە؟ مەرجە بۆ سەلماندنی رۆشنبیریی خۆی سەنگەر لە دەسەڵات بگرێت؟ یان
دەبێت هەماهەنگ بێت لەگەڵ دەستەڵات؟ ئەوەی هاوكار بێت لەگەڵ دەستەڵات
خەسڵەتی رۆشنبیری لە دەستدەدات؟ ئایا ئەركی ئەوەیە دژی دیاردەی حزبایەتی
كار بكات و بانگەشە بۆ كۆمەڵگەیەكی بێ دامەزراوەیی حزبی بكات؟ یان راستر
ئەوەیە رۆشنبیر هەڵسەنگاندنی خۆی هەبێت بۆ چۆنیەتی ئەو حزبایەتیەی كە
هەیە؟ رۆشنبیری نا حزبی دەكرێت دیدی سیاسی نەبێت؟ ئەگەر هەیبوو سەنگەر
بەندی سیاسیی بۆ رۆشنبیرێك راستە؟ لەو حاڵەتەدا ئەی ئەركی رێنمایی كردن و
بەرچاوی رۆنی كۆمەڵگا بۆ كێ بە جێ دێڵیت؟ پرۆسەی رەخنە چی بە سەر دێت؟ بە
داخەوە لەم هەڵبژاردنانەی ئەم دواییەدا بزاڤی رەخنەگرانەی رۆشنبیری
پاشەكشەی كرد و زۆربەی ئەو كەسانەی لە بواری فكر و رۆشنبیری دا ناسراون
كەوتنە لاگیری لاباڵێكی سیاسی و بە جۆرێك وای لێهات كە تێروانینی خەڵك بۆ
ئەو كەسانەی كە لە بواری فكر و مەعریفەدا كاریان دەكرد هەمان تێراوانینیان
بێت بۆ حزب و سیاسەتمەدارێك. ئەمە دیاردەیەكی ترسناكە و پێموانیە كە
رۆشنبیر نابێت بۆچۆنێكی سیاسی هەبێت، بەڵام سەنگەر بەندی بۆ رۆشنبیرێك
واتە چۆڵكردنی مەیدانی رۆشنبیری و زیان گەیاندن بەو رۆلە مێژووییەی كە
رۆشنبیر لە ناو هەر كۆمەڵگەیێكی زیندوودا دەیگێریت. ئەگەر چی هەموو حزب و
لاباڵە سیاسیەكان لایەنگیری رۆشنبیریانیان پێ گرنگە، بەڵام ئەركە
كۆمەڵایەتی و مەعریفیەكەی رۆشنبیران لە پێشترە. |
گوڵان
|
|
|